Có người nói: đi chùa đầu năm để “lấy hên”. Có người lại bảo: lễ nhiều thì lộc nhiều. Niềm tin mỗi người mỗi khác. Nhưng với tôi, ý nghĩa sâu xa của việc lễ chùa không nằm ở những điều mong cầu hữu hình. Đó là hành trình tìm lại sự cân bằng sau những tháng ngày tất bật; là dịp để lòng người lắng xuống, để những lo toan tạm thời được đặt sang một bên.
“Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Quả thật, phần lớn các chùa, đền đều đông kín trong tháng đầu năm. Người đến vì tín ngưỡng, vì thói quen, vì mong cầu. Nhiều người chuẩn bị lễ rất chu đáo: hoa tươi, trái ngọt, nến thơm.
Những ngày đầu năm mới, khi mùa xuân vừa kịp chạm ngõ, người người, nhà nhà lại rồng rắn kéo nhau đi lễ chùa. Đó là một nét sinh hoạt văn hóa quen thuộc, nơi niềm tin, phong tục và ước vọng giao hòa trong làn khói hương bảng lảng. Người ta đến chùa để cầu an, cầu lộc, cầu duyên; để xin cho một năm mới hanh thông; và đôi khi, chỉ để tìm một khoảng lặng cho tâm hồn sau những bộn bề. Năm nay, gia đình tôi ở lại Hà Nội ăn Tết. Theo lệ xưa, nhà có tang thì kiêng đến thăm hỏi, chúc tụng để tránh điều không may cho gia chủ. Vì thế, mẹ con tôi chọn cửa đền, cửa chùa làm nơi gửi gắm những lời nguyện ước đầu xuân.
Sáng mùng Một, Hà Nội se lạnh. Những cơn gió xuân mỏng như tơ lướt qua những mái nhà, mang theo hương vị rất riêng của ngày đầu năm: mùi nhang trầm, mùi hoa tươi, mùi áo mới và cả mùi thời gian đang bắt đầu lại. Tôi đến chùa Quán Sứ – ngôi chùa vốn thân quen với nhiều người dân thủ đô. Con phố hôm ấy đông hơn thường lệ. Xe cộ nối đuôi, dòng người ra vào tấp nập. Những bước chân gấp gáp, những lời thì thầm, tiếng chuông chùa ngân nga xen giữa âm thanh phố thị tạo nên một bức tranh xuân vừa náo nhiệt vừa linh thiêng. Tôi và con gái phải chậm rãi len qua từng khoảng trống nhỏ mới vào được chính điện.
Trên chiếc chiếu trải cho Phật tử ngồi lễ, tôi khẽ ngồi xuống, chắp tay. Trong khoảnh khắc ấy, bao nhiêu ồn ã như lùi xa. Tôi nhắm mắt, lòng hướng về những điều giản dị: cầu cho gia đình bình an, cho người đã khuất được thanh thản, cho bản thân đủ vững vàng để đi qua một năm mới nhiều thử thách. Giữa lúc tâm trí đang neo vào lời khấn, tôi cảm nhận có người tiến lại gần. Một người phụ nữ mặc áo dài, dáng vẻ lịch sự, định len qua ngay trước mặt tôi. Theo phản xạ, tôi hơi nghiêng người chặn bước chân của bà đó để giữ khoảng không gian nhỏ bé cho mình. Ánh mắt khó chịu thoáng qua từ phía bà ấy khiến tôi chợt bối rối. Tôi không trách riêng ai, chỉ tự hỏi: ở nơi linh thiêng, khi mọi người đều đang cúi đầu thành kính, phải chăng phép lịch sự tối thiểu là chờ một nhịp, hoặc nhẹ nhàng xin phép trước khi bước qua?
Khoảnh khắc ấy rất nhỏ, nhưng để lại trong tôi một suy nghĩ dài. Đi lễ đầu năm, ai cũng mong lòng thanh tịnh. Thế nhưng, giữa đám đông chen chúc, sự vội vàng đôi khi khiến người ta quên mất những quy tắc ứng xử giản dị. Có lúc, người ta chen nhau đến mức “chắp tay khấn đầu nhau”, thậm chí vô tình xô đẩy. Nhang khói nghi ngút, lời khấn rì rầm, mà tâm người dường như chưa kịp lắng. Cái náo nhiệt của mùa lễ hội, nếu không được tiết chế bằng sự nhường nhịn và ý thức, rất dễ làm phai đi vẻ trang nghiêm vốn có.
Trong dòng người tấp nập ấy, tôi còn để ý một số hình ảnh phản cảm khác. Đó là những cô gái trẻ, váy ngắn, áo mỏng manh, có lẽ họ đi chơi phố rồi tiện thể ghé vào lễ chùa. Họ mang theo vẻ rạng rỡ của tuổi trẻ, tiếng cười khẽ vang lên giữa sân chùa. Tôi không khỏi chạnh lòng suy nghĩ. Chùa là chốn mở cửa cho tất cả mọi lứa tuổi, không phân biệt ai, nhưng dường như vẫn cần một sự hòa hợp nhất định giữa trang phục và không gian. Không phải là những quy tắc cứng nhắc, mà là sự tinh tế, sự ý thức rằng nơi mình bước vào không mang một sắc thái của phố phường ngoài kia. Mà là nơi tâm linh cần sự cung kính. Nên mặc chiếc váy dài hơn, một tấm áo kín đáo hơn, đôi khi không chỉ thể hiện sự tôn kính chốn linh thiêng mà còn là cách tự gìn giữ vẻ đẹp của chính mình trong ánh nhìn trang nghiêm nơi cửa Phật.
Tôi nhớ lời người xưa: “Tháng Giêng là tháng ăn chơi.” Quả thật, phần lớn các chùa đền đều đông kín trong tháng đầu năm. Người đến vì tín ngưỡng, vì thói quen, vì mong cầu. Nhiều người chuẩn bị lễ rất chu đáo: hoa tươi, trái ngọt, nến thơm. Nhưng cũng có khi, mâm lễ đầy mà lòng chưa đủ tĩnh; hình thức đủ mà tinh thần còn thiếu. Có lẽ, để tìm được sự an yên đúng nghĩa, ta có thể chọn một thời điểm khác – khi dòng người thưa bớt, khi bước chân không còn vội, khi tiếng chuông chùa nghe rõ hơn trong khoảng không thanh tịnh. Song, nghĩ cho cùng, sự đông đúc không phải là điều đáng trách. Đó cũng là biểu hiện của một đời sống tâm linh phong phú, của nhu cầu tìm về chốn nương tựa tinh thần. Điều quan trọng nằm ở cách mỗi người hiện diện trong không gian chung. Chùa không chỉ là nơi để cầu xin, mà còn là nơi để học cách buông, cách nhẫn, cách giữ lòng tôn kính. Một bước chân chậm lại, một cử chỉ nhường đường, một lời xin phép nhỏ nhẹ – những điều tưởng như vụn vặt ấy lại chính là biểu hiện của lòng thành, tâm tịnh.
Tôi tự soi mình trong dòng suy nghĩ ấy. Phải chăng đôi khi tôi cũng từng khó chịu, từng vội vàng, từng quên mất sự cảm thông giữa đám đông? Ở nơi linh thiêng, người ta dễ nhìn thấy thiếu sót của người khác, nhưng lại khó nhận ra những xao động trong chính mình. Cửa chùa, suy cho cùng, không chỉ mở ra để đón người vào lễ Phật, mà còn mở ra để mỗi người đối diện với bản thân, với những nôn nóng, những chấp niệm, những điều chưa kịp buông. Rời chính điện, tôi đứng lặng nơi sân chùa. Những cành lộc non rung nhẹ trong gió xuân. Ánh nắng mỏng phủ lên mái ngói rêu phong. Dòng người vẫn tiếp nối, tiếng nói cười vẫn râm ran. Trong cái chuyển động không ngừng ấy, tôi chợt hiểu rằng sự tĩnh tại không hẳn nằm ở hoàn cảnh. Giữa ồn ào, người ta vẫn có thể giữ một khoảng lặng cho riêng mình, nếu biết quay về với hơi thở, với sự điềm tĩnh.
Có người nói: đi chùa đầu năm để “lấy hên”. Có người lại bảo: lễ nhiều thì lộc nhiều. Niềm tin mỗi người mỗi khác. Nhưng với tôi, ý nghĩa sâu xa của việc lễ chùa không nằm ở những điều mong cầu hữu hình. Đó là hành trình tìm lại sự cân bằng sau những tháng ngày tất bật; là dịp để lòng người lắng xuống, để những lo toan tạm thời được đặt sang một bên. Một nén hương dâng lên, nếu đi cùng sự tỉnh thức, có thể trở thành lời nhắc nhở dịu dàng: hãy sống chậm hơn, hiền hòa hơn, tử tế hơn. Từ suy nghĩ ấy, tôi không còn quá nặng lòng với cảnh chen chúc ngày đầu xuân. Bởi nếu chỉ nhìn vào sự xô bồ, ta dễ quên đi những điều đẹp đẽ khác: ánh mắt thành kính của người già, bàn tay bé nhỏ chắp trước ngực của một đứa trẻ, nụ cười nhẹ nhõm của ai đó sau khi khấn nguyện.
Giữa muôn vẻ đời thường, chùa vẫn là nơi neo giữ những ước vọng thiện lành. Dẫu vậy, tôi vẫn tin rằng văn hóa nơi công cộng cần được vun đắp từng ngày. Không gian linh thiêng càng cần sự giữ gìn. Sự tôn trọng không chỉ dành cho tượng Phật, cho ban thờ, mà còn dành cho những người đang cùng ta chia sẻ khoảnh khắc hướng thiện. Khi mỗi người biết ý thức về hành vi nhỏ nhất của mình, chốn thiền môn sẽ bớt đi những va chạm không đáng có, và thêm nhiều hơn những khoảng lặng an nhiên.
Rời cửa chùa, tôi mang theo mùi hương trầm và một suy ngẫm giản dị. Đi lễ đầu năm là một nét đẹp, nhưng điều làm nên giá trị sâu xa lại là thái độ và lòng thành. Sự bình an không chỉ nằm ở nơi ta đến, mà còn ở cách ta sống. Một tâm thế nhẹ nhàng, một hành động tử tế, một ý nghĩ bớt tham – sân – si, ấy cũng là một nén hương dâng lên trong đời sống thường nhật. Và dẫu giữa mùa xuân đông đúc hay trong những ngày bình thường, chỉ cần lòng người biết chậm lại, biết nhường nhịn, biết hướng thiện, thì chốn linh thiêng sẽ luôn hiện hữu ngay trong chính mỗi chúng ta.
DÂN HUYỀN
