Đường có đèo dốc thoai thoải không nguy hiểm rất dễ đi, đường đẹp rợp cây, mát mẻ trong lành thật thích. Tiếng xe hòa tiếng ve ngân liên hồi như suối nhạc bất tận…
Song song với đường quốc lộ 1A và đường Hồ Chí Minh (đường Trường Sơn Tây) là tuyến đường Trường Sơn Đông huyền Thoại. Đường Trường Sơn Đông bắt đầu từ thị trấn Thạnh Mỹ, Đà Nẵng và kết thúc ở cầu Suối Vàng, thành phố Đà Lạt (cũ), tỉnh Lâm Đồng. Tuyến đường dài khoảng 700 km đi qua 7 tỉnh miền Trung và Tây Nguyên gồm: Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai, Phú Yên, Đắk Lắk và Lâm Đồng (tên tỉnh cũ).
Trong kháng chiến chống Mỹ, cùng với đường Trường Sơn Tây, Trường Sơn Đông là con đường huyền thoại, là con đường vận tải chiến lược huyết mạch chi viện sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam. Tuyến đường góp phần quan trọng để quân và dân ta làm nên chiến thắng lịch sử mùa Xuân 1975 giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Cùng với các tuyến đường khác, Trường Sơn Đông là con đường của ý chí, nghị lực, quyết tâm và lòng yêu nước hừng hực trong huyết quản của bao lớp thanh niên sẵn sàng cống hiến tuổi xuân vì miền Nam yêu thương, vì miền Nam ruột thịt.
So với đoạn đường Hồ Chí Minh từ Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk đi Pleiku, Gia Lai thì đi đoạn đường Trường Sơn Đông từ ngã ba quốc lộ 24 Kon Tum – Quảng Ngãi đến ngã ba rẽ sang đèo An Khê về Quy Nhơn thích hơn rất nhiều. Đi qua tuyến đường 14 Đắk Lắk – Gia Lai ta cứ tiếc nuối xót xa, thèm khát những cánh rừng. Rừng đại ngàn Tây Nguyên đã biến mất từ lâu, thay vào đó là bạt ngàn cà phê, cao su, tiêu. Vẫn biết đây là màu xanh của sự ấm no, phát triển nhưng vẫn xót cho những rừng nguyên sinh không cánh mà bay.
Lần đầu tiên đi tuyến đường Trường Sơn Đông trên địa phận tỉnh Gia Lai thấy vui và ấm lòng quá. Mấy chục km rừng nguyên sinh vẫn còn. Một màu xanh nguyên sơ, mát rượi thật mê. Đường Trường Sơn Đông rộng 2 làn xe, được đổ bằng bê tông đẹp, chắc chắn. Đường ít xe qua lại nên di chuyển hết sức thuận lợi. Đi giữa rừng đại ngàn Trường Sơn huyền thoại xe bon bon càng nhớ, càng thương, càng cảm phục các chị, các anh – những người lính Trường Sơn một thời đã vượt qua lửa đạn gian khổ hiểm nguy để làm nên lịch sử.
Đường Trường Sơn Đông nằm trên sườn phía Đông của dãy Trường Sơn. Năm 2007, Bộ Quốc phòng khởi công xây dựng, con đường không chỉ có vai trò đặc biệt trong việc phòng thủ quốc gia mà quan trọng đường đi qua những vùng đồng bào dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, đường đã giúp người dân phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và khai thác các tiềm năng của địa phương để thoát nghèo. Tuy vậy vẫn mong người dân ở đây giữ được rừng, không kéo ra đường ở như các tuyến đường khác, để rừng nguyên sinh không bị xà xẻo và dần biến mất.
Đặc biệt trên đoạn đường này có sân bay dã chiến thật giá trị. Sân bay dã chiến Sơ Pai là một đường băng bê tông dài khoảng 3 km, rộng khoảng 40 m nằm trên đường quốc lộ. Bên lề đường có chữ Trường Sơn Đông đắp nổi màu trắng rất to nằm song song với mặt đường cho máy bay nhìn rõ hoặc bay flycam mới thấy. Còn chụp ảnh người đứng trên đường thì khó thấy rõ chữ.
Đến xã Kbang, tỉnh Gia Lai, chúng tôi dừng lại ngôi nhà buôn bán sản phẩm của rừng. Nhiều loại nấm giá trị như nấm lim xanh, nấm linh chi và các loại nấm khác thật nhiều, chất chật cả nhà. Ngoài sân phơi đầy nấm và sau bếp một khay rất to đầy nấm đang được sấy trên lửa. Cũng đã đi nhiều nơi nhưng chưa nơi nào tôi thấy điểm thu mua sản phẩm rừng nhiều và phong phú như ở đây. Có cây nấm linh chi to, nặng khoảng bốn kg, rắn chắc, già đanh khoảng 14 đến 15 tuổi.
Ở đây còn có nhiều tổ ong ruồi to như bắp ngô, ăm ắp mật. Ngồi chờ chủ nhà vắt mật, được thưởng thức tổ ong ruồi be bé mà ngập mật vàng sánh, ngọt lịm, phấn hoa vàng đẫm thơm thơm. Tôi không dám ăn nhiều, sợ say. Thấy nhiều người dân chở đến bán tổ ong, nấm, vỏ cây bời lời để làm hương và xác ve sầu. Có hai loại xác ve sầu khác nhau, giá mua khác nhau. Loại xác ve rừng có màu nâu sẫm đắt hơn xác ve rừng trồng màu nâu bạc. Một bao xác ve nhẹ nhưng là xác của hàng ngàn con ve lột, nhặt chắc lâu lắm mới được chừng ấy, giá thu mua rẻ, thu nhập của người Ba Na chẳng là bao.
Mật ong ruồi tổ nhỏ nên hai, ba tổ mới vắt được một lít mật. Mật ong ruồi rất thơm, đặc quánh màu nâu sẫm, ngọt lịm. Còn mật ong khoái tổ to, mỗi tổ được khoảng chục lít, màu nâu vàng. Mật ong ruồi giá trị hơn nên đắt gấp đôi mật ong khoái. Các mặt hàng ở đây đặc biệt là nấm chủ yếu bán cho Trung Quốc. Người Trung Quốc quá lõi trong việc lùng sục, thu mua các sản vật của nước ta. Đến bao giờ sản vật của rừng mới hết chảy máu?
Người bán hàng làm nghề buôn bán loại hàng này mấy chục năm nay, cha truyền có nối. Dẫu biết lấy của rừng là vi phạm nhưng đồng bào Ba Na ở đây còn nghèo khổ, họ bám rừng để sống, họ không hủy hoại nhưng tận thu các sản vật của rừng. Thương đồng bào, thương những cánh rừng. Mong rừng còn tồn tại mãi, mong các sản vật của rừng không bị tuyệt chủng.
Chỉ đi được một phần tuyến đường Trường Sơn huyền thoại nhưng tôi cứ ấn tượng mãi. Đường có đèo dốc thoai thoải không nguy hiểm rất dễ đi, đường đẹp rợp cây, mát mẻ trong lành thật thích. Tiếng xe hòa tiếng ve ngân liên hồi như suối nhạc bất tận. Tôi mong sẽ được đi trọn vẹn tuyến đường Trường Sơn Đông, mong được đi khắp mọi nẻo đường đất nước để khám phá hết vẻ đẹp của mảnh đất hình chữ S yêu quý này.
Trường Sơn Đông 1.5.2025
PHẠM THỊ HỒNG THU
