Ngày 1 tháng 7 năm nay đánh dấu tròn một năm nhiều tỉnh, thành trong cả nước thực hiện công cuộc sắp xếp, hợp nhất, trong đó có tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng để trở thành đơn vị hành chính mới là thành phố Đà Nẵng. Danh xưng Quảng Nam hơn 550 năm đã phải lắng vào lòng những người con quê xứ.
Tính từ mốc điểm này tôi đã có thời gian gần ba thập kỷ gắn bó với mảnh đất Tam Kỳ kể từ khi tái lập tỉnh Quảng Nam vào ngày 1.1.1997 (chọn Tam Kỳ làm tỉnh lỵ). Có hai điều rất đặc biệt mà tôi nhận ra với mảnh đất này, đó là phong cảnh đồng quê trong phố hữu tình đến mê hoặc và nét kiêu sa nhưng lại ấm áp làng mạc khi tháp truyền hình trên đồi An Hà thắp sáng đèn lên. Điều không phải ngẫu nhiên tổ chức định cư con người Liên Hiệp quốc tại châu Á (UN Habitat châu Á) trao tặng cho Tam Kỳ giải thưởng “Phong cảnh thành phố châu Á năm 2015”.
Sống ở Tam Kỳ tôi cảm nhận được sự bình yên của đất trời đến vô cùng tận. Làng mạc quê hương đã thấm vào hồn người như triệu triệu giọt mưa từng thấm vào lòng đất. Phải chăng, con người chỉ khi đã đạt tới cái ngưỡng buông bỏ mọi sự mong cầu mới nhìn ra được tấm lòng bao dung rộng lớn của mẹ thiên nhiên nhân từ ban phát.
Ai bảo, giống như người con gái đẹp nếu không có chút kiêu sa thì sức hấp dẫn sẽ kém đi. Còn với mảnh đất nằm trung độ cả nước này thì sao. Kể từ ngày mới chia tách tỉnh cũng như hôm nay dù đã trải qua gần ba thập kỷ vẫn giữ vẹn nguyên nét bình dị của vùng quê yên ả, nhưng có sức hút đến lạ. Đó là lúc ta phải lòng một sớm thanh bình nơi bãi sậy sông Đầm nghe dòng nước chảy qua mát xanh qua đôi bờ lau sậy. Vào cỡ độ tháng 5, tháng 6, hoa sen hoa súng rực nở, làn hương như lan bay từ tiếng mái chèo chiếc ghe nan của người chăn vịt, tiếng con cá quả quẫy mình đạp vào ký ức chân quê đâu đó gần gủi, thân quen.
Nhớ lần đầu tiên tôi về vườn Cừa của Làng Hương Trà mấy trăm năm tuổi, nơi có ngôi đình cổ Hương Trà được xây dựng từ những năm đầu quy dân lập ấp thời Lê Thánh Tông mở cõi về phương Nam. Đứng bên mé sông, đứng trên những thân rễ xù xì mọc trồi lên mặt đất dọc ngang dưới bóng những tán sưa cổ thụ ngắm những cánh hoa vàng rơi rơi trên mặt nước xanh biếc da trời của buổi bình minh mà lòng nghe thư thái, tan hòa với đất trời, với con nước đang êm xuôi về đò Ba Bến, trước khi đổ về biển cả mênh mông. (Vùng đất này có ba dòng sông là Trường Giang, Tam Kỳ và Bàn Thạch hợp lưu tại đò Ba Bến)
Vào những ngày mùa đông, hoa sưa đã không còn, hàng cây bước vào mùa thay lá trở nên trơ trụi nhưng lại tạo nên nét kiêu hãnh, hiên ngang giữa trời đất trông rất giống một góc cảnh trời Âu. Một người bạn nơi xa về có lần nhận xét, đây là con đường đẹp nhất Việt Nam. Có thể bạn nói hơi quá nhưng tôi tin điều đó. Tôi tin không chỉ có tôi mà nhiều người gắn bó với mảnh đất phía Nam thành phố Đà Nẵng này làm sao không để lòng mình mắc nợ với những mùa hoa.“Tam Kỳ ơi, Tam Kỳ ơi có chi mà kỳ quá/ Mỗi bận đi xa lại nợ một lần về”. (Ca khúc- Ta nợ Tam Kỳ” – Nguyễn Huy Hùng)
Đó là Cồn Thị- Doi đất giữa sông, chỉ cách chợ Tam Kỳ vài trăm mét trở thành nơi trú ngụ của những cánh cò trắng thiên di về cùng người vui sống. Đây cũng là nơi đậu đỗ ghe thuyền của những người nông dân khi đi làm đồng. Nhịp sống lao động mưu sinh của họ xen trong nỗi vất vả nhọc nhằn cây lúa trên đồng, con cua, con ốc dưới sông là những khoảng trống nên thơ của một bức tranh quê tình tứ.
Đó là nét kiêu sa nhưng lại ấm áp làng mạc khi tháp truyền hình An Hà thắp sáng đèn lên. Một đồng nghiệp của tôi từng ví von tháp truyền hình QRT nay là tháp ăng ten của trạm phát sóng An Hà thuộc Báo và Phát thanh- Truyền hình Đà Nẵng là “hải đăng của niềm nhớ”, là tháp “Eiffel Tam Kỳ” hằng ngày vẫn lung linh đổ bóng xuống sông Bàn Thạch. Đây là ngọn tháp được xây dựng vào năm 1999, cao 125 mét, công trình cao nhất thành phố Tam Kỳ (cũ), vừa phục vụ phát sóng truyền hình- phát thanh vừa là biểu tượng hiện đại quen thuộc của anh em làng báo chí và người dân địa phương.
Thiên nhiên ưu đãi khu vực này có cảnh quan rất đẹp, các bạn trẻ ở nhiều vùng quê trong thành phố vẫn truyền nhau về một địa điểm check-in độc lạ ngay giữa một miền quê. Tháp Eiffel tự tại đứng ở đỉnh quả đồi trước mặt, bên dưới là dòng sông Bàn Thạch thơ mộng lững lờ uốn quanh. Bình minh hay hoàng hôn là những khoảnh khắc thiên nhiên tạo tác những sắc màu tuyệt mỹ, ai đến nơi đây cũng muốn lưu giữ một tấm hình để làm kỷ niệm.
Tìm hiểu về vùng đất, dưới quầng sáng tháp truyền hình, cách đây đúng 10 năm, nhà giáo Ngô Phú Thiện, một người dành nhiều thời gian nghiên cứu lịch sử văn hóa địa phương đã cung cấp một tư liệu quý có tên “Bàn Thạch điền thổ bộ” (Viết bằng chữ Hán, dày 32 trang), từ trong gia bảo của một người dân là một trong bảy họ tộc của “Thất phái tiền hiền” làng Bàn Thạch thuở xưa. (Bộ điền thổ được lập đời vua Duy Tân 1911, nhưng căn cứ nội dung của sổ bộ thì sự hình thành các thôn, ấp của xã Tam Kỳ có từ rất xa xưa)
Nhắc điều này để thấy đây là vùng quê thanh bình có từ thuở cha ông đi mở cõi, xưa xa như cánh cò, câu ca dao về mẹ. Giờ đọc lại những câu ca ấy sao nghe lẫn trong yêu thương, nhung nhớ còn có những lời như trách cứ: “Ai đi cách trở sơn khê/ nhớ tô mì Quảng tình quê mặn nồng”,“Bạn mình ơi, chim kêu dưới suối trên nhành/ Qua không bỏ bậu sa bậu đành bỏ qua”, hay “Ngó lên hòn Kẽm Đá Dừng/ Thương cha nhớ mẹ quá chừng bậu ơi…”
Ngồi ở tửu quán “Bến Đò” nghe mưa rơi, nhìn dòng sông đưa những cánh bèo trôi theo con nước triều lên và ngọn tháp truyền hình mặc định không gian tu tĩnh khải hoàn ánh sáng …mà bàng bạc nỗi niềm dấu yêu, quê kiểng trong hồn.
Điều này chắc chắn không phải riêng người viết bài này mà ai từng gắn bó với mảnh đất nằm ở trung độ cả nước sẽ rõ nhất lòng mình. Đi đâu xa về, khi còn cách Tam Kỳ chừng vài km, tháp truyền hình dần hiện lên, nhất là mỗi khi trời chiều về tối, ánh sáng từ ngôi tháp trên ngọn đồi An Hà tỏa ra, xoa tan bao mệt mỏi, để ta như thấy người ngồi trên xe mà chân đã đặt vào nhà vậy.
Viết đến đây chợt nhớ về tâm sự của một thầy giáo cũ cùng quê cho lời tựa cuốn sách “Dưới bóng thời gian”, từ bang Washington đã viết: Tôi viết những dòng này nơi một miền đất xa quê hương nửa vòng trái đất, nhưng mỗi lần ký ức trở về, khoảng cách địa lý đã không còn nữa. Để nhận ra rằng những gì làm nên ý nghĩa của một đời người, không phải là những gì ta sở hữu, mà những gì còn đọng lại trong trái tim mình. Con người có thể đi rất xa, nhưng ký ức thì luôn tìm đường về.
Với tôi Tam Kỳ đã là một miền quê dấu yêu định vị trong tâm hồn và tháp An Hà mỗi khi thắp sáng đèn lên đã là niềm nhớ mỗi khi đi đâu đó rời ra nơi này…
VÕ VĂN TRƯỜNG
