Tiếng đôi chim cu gáy đậu trên mái hiên nhà kêu gù gù. Làn khói bếp loang loáng bay từ gian bếp rồi mờ dần vào không gian. Tiếng chó sủa vì thấy hơi người lạ. Bà Su bám vào cây núc nác, trước mặt bà là ngôi nhà ba gian, vách gỗ ốp, khoảng sân rộng rãi. Ngôi nhà này được dựng ngay trên nền đất ngôi nhà cũ, ngày bà đã sống và sinh con đẻ cái cùng ông Dùng. Ngôi nhà 15 năm qua bà luôn thổn thức nhớ mong quay trở về…
Ngày ấy, Su là cô gái xinh đẹp, hát hay, thêu giỏi nhất bản, được nhiều người theo đuổi. Còn Dùng, dù gia đình khó khăn, nhưng anh rất chăm chỉ làm việc. Mỗi lần Dùng sang nhà rủ anh trai Su đi săn, lại đứng ngẩn ngơ ở sân ngắm Su phơi váy, chẻ củi. Su cũng để ý anh Dùng khỏe mạnh, thổi sáo hay. Cứ thế tình cảm lớn dần lên. Năm Su 17 tuổi, Dùng theo tục bắt Su về làm vợ. Đêm đó, nghe tiếng gõ vào vách, Su chủ động mở cửa đón Dùng. Hai người dắt tay nhau chạy cùng gió và trăng, tiếng nói cười hòa tan trong hạnh phúc.
Tháng sau, nhà Dùng sang xin cưới. Đó là đám cưới vui nhất bản vì được hai bên gia đình ủng hộ. Đôi vợ chồng trẻ những ngày đầu dính nhau như sam, như đôi chim cu. Dù trên nương hay đi rừng, hay xuống chợ, hai người hạnh phúc qua tiếng cười, qua cái bếp lửa ấm và mỗi cái áo, cái váy phơi trên sào nứa đầu hiên nhà. Tiếng con gà, con lợn cũng làm ngôi nhà của Dùng và Su ấm áp hơn. Lần lượt cái Dín, thằng Chúng, thằng Chung ra đời. Họ trở thành những ông bố, bà mẹ trẻ, đứa địu trước, đứa địu sau, cảnh nhà trông nheo nhóc, bận bịu.
Su không muốn đẻ nữa, nhưng Dùng thì muốn nhiều con, thanh xuân vẻ đẹp con gái của Su bị lấp đi sau cái dáng của người mẹ, người vợ. Những lần xuống chợ huyện nhìn những người phụ nữ người Kinh ăn mặc đẹp, Su cũng mong muốn một cuộc sống nhàn hạ như thế. Dùng không hiểu điều đó, vẫn chỉ mải mê đi uống rượu với mấy người bạn cho đến hết phiên chợ thì lại đợi Su dìu lên ngựa dắt về. Tuần này qua tuần khác, mỗi mùa trăng trôi đi, bọn cái Dín, thằng Chúng, thằng Chung không cần địu trên lưng nữa mà tự ở nhà lê la chăm nhau mỗi khi bố mẹ lên nương…
– Cái Su đẹp quá, xinh mặn mà ra dáng quá đi.
Su đang cắm cúi phát cỏ giật mình vì nghe tiếng hỏi vọng đến. Nhìn ra là bà Sâu, người trước đây ở bản:
– À, là chị Sâu, chị đi đâu mà qua nương nhà em thế?
– Chị đi thăm em, thấy em vất vả quá. Hay em theo chị một chuyến. Su nhìn chị đi, từ ngày chị đi làm bên Trung Quốc nhé, chị không phải leo đồi, không phải đốt nương, cuốc đất, con chị nó có cái áo ấm mặc, có cá khô ăn. Sang ông trăng tới, chị còn mua cho chúng nó cái máy bé bằng hai bàn tay mà nói được tiếng người nữa cơ.
Su nhìn bà Sâu. Đúng là mới có mấy năm đã trông khác hẳn, béo trắng ra. Cổ đeo đầy vòng bạc. Trên búi tóc còn cài cái trâm đính hạt lấp lánh. Nhìn khác hẳn chị em ở bản. Vậy mà lúc bà Sâu đi, ai cũng chửi là đáng để ma bắt, vì để lại 6 đứa con nheo nhóc ở nhà cho ông Phử chồng bà nuôi.
Thấy Su không nói gì mà cứ liếc quan sát mình, bà Sâu càng đoán ý:
– Chị bảo. Đi chuyến này cùng chị còn con Sú, con Tỏa nữa. Chúng nó cũng muốn kiếm nhiều tiền rồi về như chị. Em có đi thì đi cùng luôn, đợt này chị đang cần người.
Tiếng bà Sâu cứ nhẹ nhàng, len lỏi vào tai Su như nước cuốn với đá, như gió luồn vào hang, chạm vào cái khát khao được mặc cái váy đẹp, đeo cái vòng nặng. Su buông con dao phát, nhìn xuống bàn tay sần sùi, chai lại, loang lổ đen vì cuốc nương, đan gùi, xé sợi, nhuộm chàm, dệt vải, chẻ củi, cõng con. Cô buột miệng:
– Đi có lâu không chị? Có thật là kiếm được nhiều tiền chứ?
– Thật, chị nói dối em làm gì. Em nhìn lại chị mà xem, có đúng phải là người có tiền không?
– Vậy để em đi cùng chị một chuyến. Nhưng đợi em về nói với anh Dùng và dặn các con đã.
Bà Sâu kéo tay Su, thì thầm:
– Thì giờ qua nhà xong dặn con một câu. Mọi người ngay dưới đường rồi, họ không chờ được lâu đâu.
Tiếng bước đi của bà Sâu đầy gấp gáp. Tiếng thở dồn dập của Su vì bước vội theo xen lẫn sự lo lắng. Cơn gió cuối mùa chợt ùa về, len qua khe núi kéo rít lên từng hồi, nghe như vừa khóc than, vừa uốn éo, vừa luồn lách theo dáng hai người. Su như bị bỏ bùa mê, cứ cắm mặt bước theo mà không cưỡng lại được.
Đúng như bà Sâu nói, có mấy người đã chờ ở dưới chân dốc. Su đứng khựng lại, ngước nhìn lên đồi. Cả mảng đất nham nhở Su phát nửa tháng nay, đang tính phát nốt hai ba hôm nữa, đợi cây khô lại thì đi đốt, rồi đợi tro ướt sương là đi chọc lỗ tra ngô. Đất mới, mùa tới chắc sẽ có cái bắp to mẩy hạt, bọn trẻ sẽ được ăn no…
– Đi thôi em.
Tiếng bà Sâu làm Su bừng tỉnh khỏi suy nghĩ. Cô vung tay ra khỏi tay bà Sâu:
– Chị đợi em về ôm con rồi chờ anh Dùng nói một câu đã. Em còn phải…
Su chưa kịp nói thêm cô đã bị một bàn tay to khỏe vòng giữ chặt lấy người, rồi chụp cái khăn vào miệng Su, cô từ từ lịm đi…
Chiều ảm đạm, bầu trời xám xịt. Gió từng đợt thổi, sương sà xuống thấp. Thoáng chốc, bóng tối đã sầm sập đổ xuống bao trùm lấy vạn vật. Bản vắng càng thêm vắng.
Dùng liêu xiêu đi về nhà, tay vẫn nhớ ôm bọc hạt ngô giống vừa đi vay nhà thằng Khoa về. Lúc sáng đến nhà nó lại làm mấy chén rượu ngô vừa nấu, thành ra đi mất cả ngày trời.
Cái Dín đang cõng thằng Chung vội chạy ra hỏi:
– Mẹ đâu bố?
– Mẹ mày đi phát nương mà.
Dín òa khóc nói:
– Con chờ mà chưa thấy mẹ về. Hay mẹ bị con ma bắt rồi. Bố mau đi tìm mẹ đi.
Cơn gió mùa lại ào đến, cả vạt cây nghiêng theo, gió rít qua kẽ lá, qua tấm gỗ ván quây nhà, tạt vào cả mặt làm Dùng bừng tỉnh. Nhìn trời đã tối muộn, anh như có cảm giác chẳng lành.
– Chúng mày đi vào nhà, con Dín xem còn mèn mén không đồ lên cho các em ăn trước. Tao đi tìm mẹ chúng mày về.
Trước mắt Dùng, một đám cây bị phát nằm ẹp xuống đất, lá mới chỉ hơi héo lại. Chỗ này là chỗ mới được vợ anh phát ngày hôm nay đây mà. Nhìn quanh Dùng thấy cái con dao phát và cái gùi nằm lăn lóc trên đám cây, cỏ.
– Su ơi, Su ơi…
Đáp lại tiếng Dùng chỉ có tiếng vọng của núi và mấy con chim đi kiếm ăn về muộn giật mình kêu thất thanh. Bóng tối đen kịt càng lúc càng bủa vây lấy Dùng, anh ngồi bệt xuống, tim đập thình thịch. Vợ anh có thể đi đâu được chứ, chuyện gì xảy ra với vợ anh rồi…
Tìm mấy ngày không thấy vợ, Dùng phải đi báo trưởng bản. Hai tuần trăng trôi qua thì Dùng thấy mọi người ở bản nói vợ anh theo bà Sâu sang Trung Quốc đi làm rồi. Vậy là vì muốn tìm nơi sung sướng hơn mà Su bỏ bố con anh đi không nói câu nào. Anh giận, tim anh như thắt lại.
Lúc nghe tin mẹ bỏ mấy bố con sang Trung Quốc đi làm, cái Dín chỉ biết òa khóc. Vì nó đang nghĩ rằng, hết mùa đông này nó sẽ được bố mẹ cho đi học tiếp, chứ cứ ở nhà địu hết thằng Chúng, thằng Chung thì cái lưng nó còng xuống như ngọn cây rau dớn mọc ven suối mất. Nhưng nó ngừng khóc ngay khi nhìn thấy nhát dao bố băm cây núc nác trước nhà. Từng nhát chặt vào cây mà như chém vào thịt, vào xương bố. Còn nhỏ, nhưng cái Dín là đứa hiểu chuyện, muốn ra ngăn bố mà không dám. Nó chỉ biết nắm tay thằng Chúng thật chặt và dỗ thằng Chung đang khóc ngằn ngặt trên lưng vì nhớ mẹ.
Sáng ra nhìn cây núc nác nhằng nhịt những vết chém nham nhở, ở chỗ bị dao bập vào nhựa ứa ra, Dùng thấy như trái tim mình cũng bị cứa đau như vậy. Anh xé cái váy của Su thành sợi vải dài đem cuốn vào thân cây. Từ đó dân bản chỉ thấy Dùng lao vào làm việc quần quật suốt bốn mùa. Hết lên nương trồng lúa, tra ngô lại vào rừng sâu trồng thảo quả. Dùng làm hơn con trâu, con bò. Anh cấm bọn trẻ không được hỏi đến mẹ, cũng không đi lấy vợ mới, dù ở bản này hay bản dưới có mấy người con gái thích anh, muốn theo anh về làm vợ, muốn làm mẹ các con anh…nhưng anh đều từ chối. Vì trong sâu thẳm người đàn ông ấy, vẫn mong ngày vợ mình trở về. Cái Dín thấy bố suốt ngày chỉ làm việc, nó tự nhủ sẽ thay mẹ chăm sóc các em. Mùa đông qua, mùa xuân tới, cây thảo quả Dùng trồng tận rừng sâu đã cho thu hoạch. Ban đầu anh làm một mình, sau người mua đến, anh phải thuê người ở bản đi làm cùng.
***
Mười lăm năm đã trôi qua, nhà ông Dùng giờ là hộ giàu ở bản. Cái nhà vừa to, vừa đẹp, sân láng xi măng bằng phẳng, sạch sẽ. Có bà chị neo đơn về xin dọn dẹp nhà cửa, nấu cơm cho bố con ông Dùng, nên cái Dín có thời gian dành cho việc học tập, buôn bán. Thằng Chúng, thằng Chung thì đều đang ở dưới tỉnh. Hình ảnh về người vợ, người mẹ đã không còn được nhắc tới trong ngôi nhà này nữa.
Tiếng con Vàng sủa ngày càng gắt, Dín đi ra cửa quát:
– Vàng, đi vào!
Con Vàng quẫy đuôi khi thấy Dín đi ra, rồi nó hếch hếch mũi như báo với Dín là có người lạ. Bà Su vội nép co mình lại nấp sau cây núc nác, cái cây mà ngày mới dựng ngôi nhà, hai vợ chồng cùng nhau thống nhất để lại, giờ nó đã to cao lớn, vòm lá rộng. Từng quả núc nác rơi thõng xuống như những thanh kiếm mà bọn trẻ con mỗi lần ngắt được lại lấy đuổi trêu nhau khắp đường bản. Người lớn thì hái đem về vùi than nướng cho mềm, thái lát mỏng xào ớt cay…
Con Vàng đi vào trong nhà, nhưng đi được vài bước nó lại ngoái đầu sủa thêm vài tiếng như khẳng định dường như nó chắc chắn có người lạ đang ở gần đây rồi mới chịu đi vào.
Dín cũng cảm nhận điều gì đó là lạ. Không bỗng nhiên con Vàng sủa như vậy. Cô đứng lại trước sân nhà ngó nghiêng rồi thở dài, lắc đầu như gạt bỏ suy nghĩ nào đó.
– Có ai ngoài đó hả Dín?
– Không ạ.
– Thế vào mà dọn cơm ăn thôi.
– Vâng!
Tiếng mọi người gọi nhau ăn cơm, tiếng cười nói vui vẻ, làm lòng bà Su thắt lại. Nỗi đau dai dẳng 15 năm trời xa xứ bị lừa bắt sang Trung Quốc, bà chưa một ngày nào được ăn một bữa cơm gia đình đúng nghĩa, được cười nói với mọi người trong mâm cơm. Lúc mới bị bán, bà Su vẫn còn xinh đẹp, đang độ tuổi nảy nở là món hàng vô cùng được giá, nhưng cũng vì thế mà cô lại càng bị dày vò, bị chuyển giao sang tay khi họ chán. Sau 5 năm bà trở nên tàn tạ thì được bán lại cho một gia đình ở nông thôn, heo hút.
May thay, bà cũng gặp được người tốt… Người đàn ông Trung Quốc ấy đã mượn được xe của người bạn trở bà đi ra thị trấn đến đồn cảnh sát và báo lại việc bà là người Việt Nam bị bán. Su đã cảm ơn vô cùng vì ông ấy đã giúp bà toại nguyện được trở về Việt Nam, cũng mong ông ấy được sống hạnh phúc và thanh thản những năm về sau này.
Chặng đường về nhà dài dằng dặc, đi hơn một tuần bà mới về đến Việt Nam. Sau khi xác minh rõ được lai lịch, bà Su được đưa trở về bản. Trên đường về bà mới biết mọi người ở bản đều nói bà bỏ chồng, bỏ con đi tìm nơi giàu có sung sướng…Tim bà Su như thắt lại.
Khi về đến trước nhà, đứng nhìn từ cây núc nác, bà Su đã định bước vào, nhưng nghe tiếng chó sủa người lạ, bà liền khựng lại…Lúc nhìn thấy cái Dín, bà thấy khoảng cách trở về nhà để sống như chưa có chuyện gì xảy ra khiến chân bà chùng lại không thể bước tiếp. Màn sương về tối càng sà xuống thấp. Trăng đầu tháng mỏng mảnh như lưỡi liềm mờ nhạt trên nền trời đen. Bà Su càng thấy mình nhỏ bé giữa mảnh đất này.
– Ơ cô Su, sao cô vẫn chưa về nhà?
Anh Páo trưởng bản vừa sắp xếp hết việc ở nhà văn hóa đang định đi về thì thấy bà Su – người phụ nữ bị bắt sang Trung Quốc 15 năm, cả buổi làm việc nghe bà kể chuyện, biết bà muốn trở về như thế nào, sao giờ lại đứng ở đây.
– Chú trưởng bản à. Chú cho tôi ở nhờ đây một tối. Sáng mai chú xem có ai xuống huyện, tôi xin đi nhờ. Tôi muốn vào trung tâm bảo trợ xã hội ở.
– Cô có nhà mà sao lại xuống ở trung tâm bảo trợ? Ông Dùng chưa lấy vợ mới đâu, vẫn chờ cô đấy. Cái Dín, thằng Chúng, thằng Chung cũng vậy. Thế là từ lúc chiều đưa cô về, cô vẫn chưa vào nhà gặp mọi người à?
Thấy bà Su im lặng. Anh Páo dần hiểu hơn sự lo lắng của người phụ nữ đã đi xa bản mười lăm năm.
– Cô Su yên tâm. Cô trở về là niềm vui lớn rồi. Cô đừng nghĩ nhiều, ra xe cháu đưa cô về.
– Tôi, tôi không dám về, tôi sợ…
– Cô đừng lo mà, cả nhà đều mong cô về đấy.
Từ chiều nhận được điện thoại báo xác nhận thông tin về người vợ bỏ đi mất tích cách đây 15 năm, ông Dùng vẫn không tin đó là sự thật. Lòng ông như bị lá han xát vào, khó chịu, bồn chồn. Ông cũng chưa nói ra cho cái Dín biết, vì ông lo nó giận mẹ. Nó rất thương ông, rất nhiều lần nó giục ông lấy vợ nhưng ông đều gạt đi. Vì mỗi lần qua con suối hình ảnh bà Su vẫn ở đó, đang xõa tóc gội đầu, giặt váy, nụ cười của bà, đôi bàn tay bà… Tất cả đều còn in đậm trong lòng ông. Người bản bảo ông giống con chim câu, chỉ ở với một bạn đời không thể ở với người khác được. Đó cũng là vết dao cắt mãi chưa lành vết thương của ông. Bởi ông biết bà Su thương ông thật lòng. Từ ngày còn con gái đến mãi sau khi về chung một nhà…Vì vậy, nếu có cơ hội gặp lại ông chỉ mong hỏi bà Su cho rõ mọi chuyện. Nhưng rồi sau 15 năm, ông cũng đã nghĩ đến điều xấu nhất là bà Su đã chết nơi xứ người. Giờ nhận được tin bà trở về, ông vừa bất ngờ, vừa mừng, vừa không biết tiếp nhận sự thật này như thế nào…
Ông Dùng hít một hơi thuốc, dựa vào cột nhà trầm ngâm suy nghĩ. Bỗng có tiếng anh Páo trưởng bản gọi to từ cổng:
– Chú Dùng đã ăn cơm chưa, cho cháu xin cốc rượu nào?
Ông Dùng đã gần 45 tuổi nhưng vẫn còn cường tráng, khỏe mạnh, bước từ cầu thang xuống sân nhìn về phía cổng. Ông thấy đi cùng Páo còn có một người phụ nữ dáng người nhỏ, nép phía sau. Dưới ánh trăng mờ mờ và ánh điện trước sân. Trước mắt ông là bà Su. Đúng là người đàn bà ông vừa giận, vừa thương nhớ, vừa đau lòng bấy lâu nay.
– Su, phải Su không?
– Anh Dùng…
Ông Dùng đứng im lặng nhìn bà Su. Ông vẫn chưa tin đây là sự thật. Thời gian đã đọa đầy người con gái xinh nhất bản ông từng yêu, từng lấy làm vợ với những vết nhăn ở khóe mắt, ở mái tóc, ở dáng người, lòng ông như thắt lại. Ông Dùng và bà Su lặng nhìn khoảnh khắc của 15 năm xa nhau. Tiếng của anh Páo đã phá tan sự ngỡ ngàng của hai người:
– Nào, chúng ta đi vào nhà không sương ướt người chứ chú Dùng nhỉ?
– Ừ đi, đi vào nhà.
Dín đang ngồi bên bếp, dụi dụi bớt củi khi ấm nước đã sôi. Thấy bố cùng anh Páo đi vào, phía sau còn có một người phụ nữ. Cô không tin vào mắt mình, chẳng phải người đang đứng trong nhà cô lúc này là mẹ cô sao. Ấm nước đang sôi ùng ục trên bếp. Dín vẫn ngồi ngay ở bếp, đôi mắt nhìn về phía bà Su ngân ngấn nước, nhưng cô vội quay đi.
– Dín, em sao thế, ra đưa mẹ vào trong nhà nghỉ ngơi đi.
Tiếng anh Páo nói làm Dín như bừng tỉnh, nhưng chân cô cứ níu lại, im lặng ở đó nhìn.
Tối hôm ấy là một buổi tối thật dài. Tiếng nói chuyện rì rầm của ông Dùng với anh Páo bên mâm rượu. Dín ngồi im nhìn mẹ, cô vẫn chưa thể tin và không biết nói gì với mẹ cô lúc này. Tính ra bây giờ mẹ cô đã hơn 40 tuổi, nhưng nhìn sự khắc khổ, những vất vả hiện hằn rõ lên khuôn mặt, cho thấy 15 năm qua bà đã phải chịu đựng nhiều lắm…
– Mẹ về là tốt rồi, bố vẫn chờ mẹ suốt những năm qua…
– Cái Dín của mẹ vất vả rồi. Mẹ xin lỗi…
Nước mắt của hai người đã chảy xuống, cái Dín ngả vào lòng mẹ, tiếng khóc nấc lên. Tiếng anh Páo nói:
– Mẹ về phải vui chứ, sao em Dín lại khóc thế? Mọi người phải cùng nhau chúc mừng chứ.
Rồi anh kể lại chuyện của bà Su cho ông Dùng và Dín nghe. Ngày đó bà Su bị bọn buôn người bịt miệng bằng thuốc mê lừa đi bán sang Trung Quốc, giờ bà trở về càng cho thấy bọn buôn người rất xảo quyệt, điều này cần nói cho phụ nữ ở bản biết để tránh. Anh cũng kể chuyện lúc chiều đã đưa bà Su về rồi, nhưng bà không dám vào gặp ai cả, sợ ông Dùng và các con không chấp nhận. Ông Dùng im lặng nghe, rót thêm chén rượu. Tiếng côn trùng rỉ rả trong đêm tối, thấy được nỗi lòng của ông, của bà Su…
Sau khi anh Páo đã về, ông Dùng đi về phía hai mẹ con đang ngồi
– Dín, mai mày gọi điện cho thằng Chúng với thằng Chung về nhà đi. Cả nhà gặp nhau, mời họ hàng, bà con ở bản đến làm cơm mừng mẹ mày trở về.
Dín hiểu nút thắt trong lòng bố bao lâu nay đã được gỡ bỏ. Cô cũng vậy. Chẳng phải điều bố cô và cô mong ngóng bấy lâu nay là sự trở về của mẹ hay sao. Cô nắm chặt tay mẹ, như ngày nào mẹ nắm tay cô dắt ra suối tắm, dắt lên nương, xuống chợ. Bà Su nhìn ông Dùng, nhìn cái Dín trong lòng ngập tràn hạnh phúc.
NGUYỄN THỊ THU TRANG
