Truyện ngắn Lê Hương Lê: Tiếng thanh tước giữa miền biên cương

Hôm nay, bầu trời Sin Suối Hồ xanh ngắt, cao vời vợi, không một gợn mây. Ông Biên mải mê ngắm khóm cúc họa mi đang trổ màu từ trắng muốt sang tím nhạt. Khóm cúc đi qua mấy mùa hoa nở rồi nên nhìn màu hoa là ông biết mùa thu đã chín rũ sắp chuyển sang đông. Ánh nắng trốn trong mây sau những ngày trời mù mịt thì giờ đây đang nhảy nhót khắp khoảng sân của đơn vị. Trong lòng ông khấp khởi, ngày mai, con gái sẽ lên đơn vị thăm ông.

Gần ba mươi năm gắn bó với mảnh đất Tây Bắc, năm lần chuyển đơn vị dọc theo các tuyến biên giới. Từ đồn Biên phòng Tây Trang của Điện Biên cho đến Hua Bum, Sì Lở Lầu… và ở cái tuổi ngoài ngũ tuần ông lại chuyển về đồn Sin Suối Hồ. Thấm thoát, cũng mấy mùa hoa cúc họa mi nở, những khóm cúc dịu dàng, e ấp những ngày sương giá trên đỉnh núi và rộn ràng, tươi tắn những ngày nắng lên. Dưới khoảng sân trước dãy nhà làm việc, nhóm lính tiểu đội C đang rôm rả treo những lồng chim trên dây phơi để chúng được tắm nắng. Nào là chim vành khuyên, chim hút mật,… đua nhau nhảy loạn xạ trong chuồng rồi lại véo von hót. Từ phòng làm việc, ông nghe rõ âm thanh đồng vọng từ núi rừng ấy. Dần dần, nhờ Hiếu binh nhì mà ông phân biệt được tiếng hót của từng loài chim. Ông nhớ lần đầu tiên, ông xuống sân ngắm những lồng chim của lính, Hiếu binh nhì đã nhanh nhảu:

– Báo cáo thủ trưởng, hôm nay chúng cháu vừa bẫy được con chim thanh tước vừa hót hay vừa đẹp mê thủ trưởng ạ.

Đúng thật, để ý mới thấy con chim thanh tước này đặc biệt. Cả lũ chim trong lồng đua nhau hót thì nó nghển cổ phơi nắng, rỉa lông. Khi đám chim vành khuyên, hút mật nín lặng thì chú ta bắt đầu véo von. Tiếng hót của nó, ông thấy rất khó để diễn đạt hết được nhưng lúc trầm, lúc bổng, song lần nào cũng là một tràng dài. Những âm thanh lảnh lót ấy như xuyên qua tán rừng, xuyên qua mây rồi vút bay lên trời. Bầu trời tự do, bầu trời của ước mơ và khát vọng. Ông có lần, thần người ngẫm nghĩ về khát vọng tự do của những đôi cánh thuộc về bầu trời… Hình như nó với ông có gì đó giống nhau…

Bất chợt, tiếng chuông điện thoại rung lên cắt ngang dòng suy nghĩ. Cô con gái của ông – dù đã lập gia đình, nhưng với ông vẫn như chú chim nhỏ:

– Bố! Bố ơi! Cuối tuần này con đưa bé Lâm Phong lên đơn vị thăm bố. Con chốt rồi đấy bố nhé!

Từ ngày ông chuyển về đồn Sin Suối Hồ, vợ con ông cũng chưa có dịp lên thăm. Phần vì công việc, phần vì tụi nhỏ đã lớn, đến lúc lo việc đại sự, tứ thân phụ mẫu hai bên cũng đã già và có người không còn nữa nên năm nào ông cũng dành thời gian về để thu vén công việc gia đình. Nghĩ đến quãng đường từ Thanh Hóa lên Lai Châu, thương con, xót cháu ông lại ngăn:

– Thôi đường xá xa xôi, đi mấy chặng xe liền, ở nhà sang chơi với bà ngoại. Cũng sắp hết năm rồi, bố sẽ xin nghỉ phép mấy ngày thăm mẹ con và các cháu.

Thế nhưng cô con gái Thanh Trúc kiên định như cái tên bố đặt cho:

– Con phải biến ước mơ của con thành hiện thực chứ! Con muốn lên biên cương thăm bố, được bố đưa lên rừng trúc chơi để thấy khu rừng đẹp như nào thì mới khiến bố đặt tên con là Thanh Trúc, muốn lên rừng phong mùa thu lá đang đỏ rực để cháu ngoại tự hào vì được ông đặt tên là Lâm Phong chứ. À còn nữa bố ơi, con muốn được chụp ảnh với hàng dã quỳ vàng ruộm trước cơ quan bố, được trải nghiệm đi đường mòn đá cổ Pavi xuyên rừng có từ thời Pháp thuộc nữa. Bố đợi nha!

Không kịp để ông nói, con bé cúp máy.

***

Ông lại đi dạo bộ một vòng quanh sân, Sin Suối Hồ vào đông thì ở vị trí đơn vị ông là cảm nhận rõ nhất. Từ sân của đơn vị, có thể phóng tầm mắt nhìn bốn hướng ba chiều của không gian. Lừng lững núi là núi, bồng bềnh mây là mây. Có thể nói, một đời ông gắn bó với biên cương, vợ con ở quê nhà cũng ngày đêm hướng lòng về biên cương. Nhanh thật! Mới đó cũng sắp ba mươi năm. Ông thầm thì như nói với chính mình…

Mới ngày nào tốt nghiệp Học viện Biên phòng lên nhận nhiệm vụ ở đồn biên phòng Cửa khẩu Tây Trang gió Lào rát mặt. Ông nhớ lần băng rừng lội suối, bám rễ cây rừng, leo vách đá lên đỉnh  núi cao nhất thuộc xã Na Ư để truy bắt thổ phỉ từ bên Lào tràn sang. Lần đó là thử thách đầu tiên đối với chàng lính trẻ vừa ra trường. Gai dây mây cào rách tứa máu, lá cây han đâm đau giậm giựt khó chịu chân tay đến mấy ngày, sương rừng ướt đẫm áo,…nhưng không ngăn nổi tinh thần hăng hái của chàng trai tuổi đôi mươi. Tâm thế ấy được ông rèn rũa từ những năm tháng trên giảng đường. Đến giờ, câu nói của thầy  huấn luyện trong ngày tốt nghiệp vẫn rõ như in trong tâm trí:

– Các đồng chí ra trường dù công tác ở đâu, trong vị trí nào thì hãy luôn ghi nhớ và tự hào về truyền thống vẻ vang của người lính biên phòng nhé! Người lính biên phòng là người bắn phát súng đầu tiên khi giặc đến xâm lăng và cũng là người bắn phát súng cuối cùng đuổi giặc xâm lăng ra khỏi bờ cõi Tổ quốc. Hãy luôn coi đồn là nhà, biên giới là quê hương. Chúc các đồng chí chân cứng đá mềm hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Tổ quốc giao cho!

Sau mấy ngày đêm ăn lương khô, uống nước suối rừng Na Ư thì tiểu đội của ông cũng hoàn thành nhiệm vụ. Rừng sâu hun hút, không khí như đặc quánh bám riết lấy chân nên khi ra khỏi rừng già một cảm giác khoan khoái dễ chịu ập đến như lay tỉnh ông “thoát vai” về với cuộc sống. Men theo bìa rừng về đơn vị, đi qua bản cả tiểu đội đã được bà con chào đón bằng những lời hỏi han, động viên, cơm lam muối vừng… Không khí hân hoan khiến ông thấy tự hào hơn với con đường mình chọn. Có cái gì đó lâng lâng trong tâm thức, được vọng về từ bước chân của đoàn binh Tây Tiến năm nào chăng? Chỉ khác là, ông đã kịp hoàn thành chương trình học, chương trình huấn luyện đặc biệt dành cho sĩ quan. So với những tháng ngày gian khổ của người lính Tây Tiến ngày ấy, ông thấy trận chiến đấu vừa bước qua chỉ như một áng mây lướt nhẹ qua trời chiều Tây Bắc mà thôi.

Mùa đông về, hoa dã quỳ vàng rực khắp Tây Bắc. Ở Sin Suối Hồ cũng vậy. Dã quỳ kéo dài từ chân núi đến trước cổng đơn vị như thảm lụa vàng óng được dệt bởi bàn tay khéo léo của người thợ tài hoa. Trong cái không khí hanh hanh nắng, cả dọc dài thảm hoa dã quỳ hồn nhiên nô đùa trong gió. Từ cổng đơn vị, có thể nhìn bao quát toàn cảnh, đặc biệt là con đường ngoằn ngoèo uốn lượn như sợi chỉ đang vắt trên núi kia. Thanh Trúc báo là đã bắt đầu cuốc taxi từ bến xe để về Sin Suối Hồ. Đường mấy hôm nay đang sắp hoàn thiện, chỉ còn đôi chỗ vẫn có thợ, có máy vẫn làm. Ông thấp thỏm lo và đi lại chờ đợi.

Từ phía chân dốc, chiếc taxi Mai Linh xanh lá thẫm đậm vút trong gió bụi. Ông thở dài như trút được gánh nặng đang đè trong lòng. Vẫn biết, Thanh Trúc đã đi khắp các tỉnh của đất nước, rồi thời gian trôi qua thì con cũng sẽ đến nhưng tấm lòng của một người cha quanh năm công tác xa nhà như ông thì cánh cánh trong lòng những lo âu khó giải thích.

Chiếc xe taxi từ từ phanh lại khi thấy ông trước cổng đồn, tấp vào bên lề rồi mới cho dừng hẳn. Cửa xe vừa mở, bé Lâm Phong đã vội bước xuống. Cậu bé mắt sáng rỡ reo lên:

– Con chào ông ngoại Biên! Con nhớ ông lắm!

Ông dang rộng tay chạy tới đón đứa cháu đáng yêu và ôm chặt trong lòng:

– Nửa năm không gặp mà cu cậu đã lớn nhường này rồi sao?

Vừa dụi mặt vào đầu Lâm Phong ông vừa nói. Thời gian trở thành thước đo của nhiều giá trị trong cuộc sống. Và phải đi qua thời gian ta mới biết có những thứ thuộc về số phận thì dù có muốn cũng khó sắp đặt. Ông già đi, con cái trưởng thành và các cháu sẽ lớn lên, đó là quy luật. Những tháng năm thanh xuân đi khắp các bản làng vùng biên thì cũng sẽ đến lúc ông chọn một chỗ để dừng chân. Ấy là gia đình, ấy là quê hương. Nơi mẹ cha chỉ còn nắm cát phơi sương, nơi vợ hiền một đời lam lũ, hi sinh để thay ông hoàn thành trách nhiệm với gia đình suốt bao nhiêu năm nay. Còn ông, như cánh chim thuộc về bầu trời miền biên viễn. Sau mỗi lần nghỉ phép, ông lại như được bay lượn giữa không gian bao la của núi rừng với lí tưởng của người lính đã ăn vào máu thịt. Ở đơn vị thì đau đáu một nỗi gia đình xa nhau, về nhà ông lại nhớ suối, nhớ rừng… Lâm Phong chợt choàng tay ôm cổ ông nũng nịu, kéo ông khỏi những suy nghĩ miên man:

– Cháu thích con dê. Con dê bé này đáng yêu quá. Mẹ của nó đâu ông? Chắc con dê kia là mẹ của nó ạ? Con thấy chúng cùng có lông màu trắng.

– Ông ơi. Con dê trắng với con dê đen kia có phải là hai con dê trong câu chuyện “Dê đen và dê trắng” bà kể cho con không? Con thấy giống trong truyện lắm!

Lâm Phong vừa nói liến thoắng vừa chỉ tay vào đàn dê đang gặm cỏ, nhai lá. Ông gật đầu cười hiền:

– Rồi, vào đây với ông. Sau này cũng trở thành lính biên phòng thì tha hồ khám phá nhé. Vào đây, ông cho cháu xem mấy chú chim của các chú bộ đội.

Ông nắm tay Lâm Phong, thủng thẳng đi vào sân, đến gần những lồng chim đang phơi nắng trên khu sân tập thể dục. Mấy chú lính trẻ, vừa tốt nghiệp THPT thì nhập ngũ. Lần đầu xa nhà lên công tác tại Sin Suối Hồ cũng không khác ông ngày xưa là mấy. Tốt nghiệp xong là khoác balo đi theo sự phân công của cấp trên. Những tháng ngày xa lắc ấy, niềm vui của ông cùng đồng đội là những con thú rừng, là luống rau hay con lợn, con gà chứ làm gì đã có điện thoại như bây giờ. Ông có lần thán phục:

– Các cậu giỏi. Bẫy được chim chỉ bằng cái điện thoại và keo dính.

Thế là bẫy chim thành một thú vui, mà đôi khi các chiến sĩ trẻ chỉ bẫy xong lại thả. Mấy con hút mật, vành khuyên hay thanh tước được giữ lại vì màu lông đẹp và giọng hót cũng rất đặc biệt. Lâm Phong kéo ông lại chiếc lồng gỗ sơn bóng vecni:

– Ông ơi! Con chim gì đây? Nó xanh biếc và hót hay quá!

– Chim thanh tước đó con.

Cô con gái trước giờ luôn được ưu tiên ở cạnh bố thì bây giờ lại phải nhường hết mọi sự chú ý của ông ngoại cho Lâm Phong, nãy giờ vẫn im lặng đi theo sau hai ông cháu. Thanh Trúc tự xót xa: bố đã già, mái tóc đã bạc quá nửa, khuôn mặt vẫn nét hiền từ ấy nhưng hình như da bố xạm hơn, nếp nhăn cũng nhiều hơn. Bất giác ông quay sang nói với con gái:

– Đường đá cổ Pavi con muốn đi là ở hướng này, trên dãy núi kia kìa. Còn hướng kia là đỉnh Kỳ Quan San có biển mây và rừng rêu như trong cổ tích.

Đôi tay gân guốc ông chỉ cho con từng đỉnh núi, từng biển mây trước mặt. Hình như, ông muốn san sẻ một phần tình yêu với vùng cao đang có trong ông sang con, sang cháu. Đôi bàn tay đã từng cầm cuốc, cầm liềm giúp bà con thu hoạch mùa vụ; cầm cán xẻng, cầm cưa, cầm búa giúp bà con dựng nhà; cầm súng và khoác hành trang trên chặng đường tuần tra bảo vệ từng cột mốc của đất nước. Ông không có nhiều thời gian bên con nhưng vẫn luôn hướng các con đến những điều tốt đẹp trong cuộc sống, hiểu về những cống hiến thầm lặng của những người lính quân hàm xanh…

Nắng đầu đông vàng ươm gốc rạ trên những thửa ruộng bậc thang đã ngủ yên sau vụ mùa. Phía xa xa là thung lũng lúp xúp những ngọn núi xen lẫn những dải mây bồng bềnh quấn quýt. Khung cảnh vắng lặng, chỉ có tiếng bé Lâm Phong vẫn ríu rít hỏi han đủ thứ chuyện hòa lẫn với tiếng chim thanh tước lảnh lót vang xa…

LÊ HƯƠNG LÊ