Màn đêm nhẹ nhàng tràn xuống như một tấm lụa đen mỏng phủ lên phố phường. Ánh đèn đường ngoài ô cửa sổ hắt qua lớp rèm cũ, tạo nên những vệt sáng run rẩy, đủ để căn phòng nhỏ không chìm hoàn toàn vào bóng tối. Gió se lạnh len qua khe cửa, mang theo mùi khói bếp cuối ngày, nhè nhẹ vương trên mái tóc và da thịt, khiến lòng người mềm lại dù vẫn còn cảm thấy một khoảng mệt mỏi mơ hồ.
Không gian tĩnh đến mức nghe rõ tiếng kim đồng hồ nhích từng nhịp, như thể thời gian cũng đang dè dặt bước qua. Tiếng gió khẽ lùa qua cửa sổ làm tấm rèm lay động, tạo ra những vệt sáng nhảy múa, dường như cả căn phòng đang nhún nhảy theo nhịp điệu riêng của đêm.
Tôi ôm con trên tay rung rung đi đi, lại lại khắp căn phòng, cánh tay mỏi nhừ mà con bé vẫn quấy khóc mãi. Ngoài kia, phố xá như đã chìm vào giấc ngủ say, chỉ còn vài ánh đèn leo lét nhấp nháy, còn tôi lòng vẫn nặng trĩu, cứ như thể cả thành phố đang đè lên đôi vai mình.
– Ngủ đi con…
Tôi khẽ thì thầm. Giọng nói chìm vào đêm, như sợ làm vỡ chút bình yên mong manh trong căn phòng. Con bé ưỡn người, vừa khóc vừa dụi mặt vào vai tôi, bàn tay nhỏ xíu níu chặt vạt áo như bám lấy một điểm tựa giữa đêm đông vắng lặng.
Tôi hắt một tiếng thở dài, cảm giác mệt mỏi len vào từng kẽ xương. Đã mấy ngày rồi, con mất ngủ, tôi thì như đã kiệt sức đến mức đôi tay run lên, lòng rối bời theo tiếng con khóc. Trong khoảnh khắc chới với ấy, như có ai đó dẫn đường, tôi buột miệng cất lời ru, giọng nhẹ nhàng, vẽ ra một thế giới bình yên cho con giữa đêm tối:
– Con ơi con ngủ cho ngoan, mẹ còn đi cấy đồng xa chưa về…
Con gái tôi bỗng im lặng, vùi đầu vào ngực tôi như thể muốn chìm hẳn vào tiếng ru hời, đôi vai nhỏ rung nhẹ theo nhịp thở của tôi. Hàng mi mềm như tơ, còn ướt nhoe nhoét vì nước mắt, khép lại, tạo nên một khoảng tĩnh lặng kỳ diệu giữa đêm dài, nơi chỉ còn hơi ấm và tình thương lan tỏa.
Bỗng chốc, cả căn phòng như thoảng mùi khói rơm và tiếng võng kẽo kẹt thuở nào. Một cánh cửa ký ức vừa mở ra, trả tôi về những ngày xưa cũ, nơi mọi thứ dường như còn đọng trong không khí một mùi hương quen thuộc và âm thanh thân quen đến lạ lùng. Tôi hít một hơi thật sâu, tưởng như có thể cảm nhận được từng cơn gió mát lành, từng giọt sương mai còn đọng trên lá khẽ long lanh dưới nắng sớm.
Ngày ấy, bố tôi đi bộ đội, khi tôi còn chưa biết gọi tròn tiếng “bố”. Trong ký ức mờ sương của tuổi thơ, bố luôn hiện ra trong bộ quân phục bạc màu, vai áo sờn vì gió nắng thao trường – một hình bóng xa xăm mà tôi chỉ có thể với tới qua lời kể dịu dàng của mẹ, qua những bức ảnh cũ và những lá thư ố vàng, nơi bố gửi về từng dòng chữ dạt dào tình thương.
Mỗi đêm khuya, khi tôi đã ngủ say, mẹ lại ngồi bên ngọn đèn dầu, khẽ mở thư của bố ra đọc. Ánh mắt mẹ chùng xuống, vừa thương vừa đợi, như đang ôm trọn cả nỗi nhớ và niềm hy vọng. Giọng mẹ khe khẽ đọc theo từng dòng chữ, như muốn giữ lại chút hơi ấm của người nơi biên ải, nhấn nhá vào từng từ thấm đẫm tình yêu thương và sự kiên nhẫn.
Mẹ tôi gánh cả gia đình bằng đôi vai nhỏ bé mà vững chãi. Sáng sớm, khi khu tập thể vẫn còn đang ngái ngủ, mẹ tôi đã lặng lẽ quẩy đôi quang gánh đi quét lá dọc con đường đất. Trời cuối thu, sương lạnh rơi, lá rụng ướt bết, dính xuống nền đất. Mẹ phải thót bụng, dồn sức vào chiếc chổi tre, gom từng đống lá rụng như gom cả nỗi nhọc nhằn của đời mình, từng bước chân như nhịp cầu nối giữa những lo toan và yêu thương.
Mẹ chở lá về nhà, khi trời còn tờ mờ sáng, tung lá ra sân phơi, rồi mẹ vội vàng vào bếp nhóm lửa nấu bữa cho cả nhà, rồi lại vội vã đi làm. Đôi bàn tay mẹ lúc nào cũng chai sạn, gót chân nứt nẻ mang theo mùi nắng, mùi cơ cực. Nhưng trên môi mẹ luôn có một nụ cười hiền hậu và dịu dàng, như thể chẳng điều gì trên đời có thể khiến mẹ gục ngã. Tôi nhớ những ngày còn bé, đôi mắt ngây thơ nhìn mẹ, tôi ngạc nhiên hỏi:
– Mẹ ơi, sao phải quét lá nhiều thế?
Mẹ cười giọng nhẹ như sương, ánh mắt sáng lên niềm tự hào vừa vất vả vừa bình yên:
– Mẹ quét lá vừa sạch đường, vừa có củi đun… đỡ được đồng nào hay đồng ấy, con à!
Tôi nghe giọng mẹ như hòa cùng tiếng lá khẽ xào xạc, như tiếng thời gian lặng lẽ trôi nhưng đầy ắp yêu thương.
Chiều về, mẹ lại cuốc đất, trồng rau. Những luống rau xanh tốt, mơn mởn theo mùa, nối tiếp ngày tháng như những dải lụa xanh mềm mại trên mảnh vườn nhỏ. Nhà tôi quanh năm không phải mua rau, lại còn mang biếu bà con quanh xóm, niềm vui giản dị lan tỏa trong từng bữa cơm. Nhà tôi lúc nào cũng có đàn gà, ngày nào cũng có trứng gà, với vài con ngan tung tăng trong sân, tiếng cục cục vang lên hòa cùng âm thanh lặng lẽ của làng. Tối đến, mẹ lại cần mẫn ngồi bóc lạc thuê, ánh đèn dầu nhấp nháy trên bàn tay chai sạn nhưng uyển chuyển, nhịp nhàng, như đang vẽ cả một bức tranh bình yên giữa đời thường. Cứ thế, không ngày nào nghỉ, không ngày nào lơ là, như thể mỗi cử chỉ đều gửi gắm tình thương và trách nhiệm vào từng thành viên trong gia đình.
Nhiều lần tôi nắm tay mẹ, nhìn những vết nứt nẻ mà lòng se sắt, vừa thương vừa lo cho mẹ. Tôi khẽ hỏi:
– Mẹ có đau không?
Mẹ khẽ cười, đưa bàn tay lên vuốt nhẹ mái tóc tôi, nhìn tôi bằng ánh mắt âu yếm, giọng nhẹ nhàng:
– Mẹ không sao đâu, chỉ cần con lớn được, là mẹ vui rồi.
Câu trả lời đơn giản mà cứa vào lòng tôi mãi, như một nhát cắt nhẹ nhàng mà sâu thẳm, khiến tôi vừa thấy bình yên, vừa thấm thía nỗi vất vả âm thầm của mẹ.
Nhưng người gắn bó nhất với tuổi thơ tôi lại là ông ngoại. Ông hiền đến mức cả xóm ai cũng bảo: “Hiền như ông Duyên thì đất cũng phải thương.”. Ngày tôi còn nhỏ, nhà tôi lúc ấy còn nghèo lắm, không có tiền mua thịt cá. Ông ngoại thường ra ao mò cua, bắt cá về cho tôi ăn, ông bảo để đủ chất. Có lần trời mưa tầm tã, nhìn ông ướt sũng tôi hỏi:
– Ông ra ao làm gì lúc trời mưa ạ?
– Ông bắt con cua, con cá mang về cho cháu. Mưa thì mưa, cháu, ông vẫn phải có thức ăn chứ.
Trưa nào ông cũng đưa võng cho tôi ngủ. Tôi nằm trên chiếc võng đay thô, nghe ông thì thầm kể chuyện. Tiếng ông trầm ấm, chậm rãi, như từng làn gió lướt nhẹ qua mái tóc tôi, qua từng giấc ngủ trưa.
– Ngày xửa ngày xưa… – ông cất giọng.
– Lại chuyện Tấm Cám hả ông? – tôi nũng nịu.
– Thế cháu muốn nghe chuyện nào?
– Cháu thích nghe chuyện Chử Đồng Tử!
Ông cười, ánh mắt sáng lên như lấp lánh niềm vui giản dị.
– Được, nhưng phải nhắm mắt mới thành tiên được đấy nhé
Những cuộc đối thoại ngắn ngủi ấy… chúng là cả bầu trời của tôi lúc đó.
Tuổi thơ của tôi cứ thế lớn lên trong giấc ngủ trưa khét nắng và những đêm ông ngoại đưa võng kể chuyện cổ tích. “Ngày xửa ngày xưa…” – giọng ông trầm, chậm, đều như tiếng gió rì rào sau hè, len lỏi qua từng kẽ lá. Những câu chuyện ông kể đi kể lại, tôi đã thuộc lòng, nhưng mỗi lần ông dừng lại, tôi lại bật dậy: “Ông kể tiếp đi!”. Rồi ngủ quên lúc nào chẳng hay, tôi mơ thấy những hoàng tử, công chúa, những cánh đồng bát ngát, những con sông chảy uốn lượn như tiếng cười vang vọng trong cánh võng. Với tôi khi ấy, cổ tích không chỉ là hoàng tử, công chúa, mà là tiếng võng đưa, là vòng tay ấm áp của ông, là cả một vùng ký ức yên bình, nơi mà mọi lo âu đều tan biến, không thể nào quên.
Rồi tôi lớn lên, rời làng để ra thành phố học, rồi lấy chồng, lập gia đình và sinh cơ lập nghiệp. Ngày đầu tiên rời làng, lòng tôi vừa háo hức vừa bùi ngùi, bước chân lặng lẽ trên con đường quen thuộc mà cứ ngỡ dài vô tận. Ông dúi vào tay tôi gói kẹo vừng, bàn tay khô khốc nhưng ấm áp, như truyền cả tình thương và lời nhắn nhủ trong từng nếp nhăn:
– Cháu lên đấy nhớ học tập cho tốt, và đừng quên quê mình con nhé.
Tôi cười, mắt nhòe đi vì xúc động, rồi ôm lấy ông thật chặt, như muốn giữ lại mọi hơi ấm, mọi ký ức của tuổi thơ trong vòng tay ông. Trên đường ra ga, tôi cứ nhìn lại bóng ông thấp thoáng bên hiên nhà, dáng lưng còng, mái tóc bạc trắng dưới nắng chiều, lòng đầy nhớ nhung mà chẳng biết nói gì, chỉ muốn thời gian đứng lại để níu giữ khoảnh khắc ấy.
Những năm tháng mải lo cơm áo gạo tiền cho cuộc sống mưu sinh, tôi ít có thời gian về thăm ông bà, bố mẹ. Mỗi lần về, hình ảnh quen thuộc mùi khói bếp, tiếng võng đay kẽo kẹt, tiếng chim sáng sớm hót ríu rít, và những câu chuyện cổ tích ông kể lại ùa về. Tôi chợt nhận ra, dù đi bao xa, những điều giản dị ấy – bàn tay ông, nụ cười mẹ, bóng dáng của bà, nét chữ nghiêng nghiêng trên lá thư của bố, rặng tre sau sân và cánh đồng lúa xanh ngắt… Tất cả luôn neo giữ tuổi thơ trong tim tôi, nhắc tôi về một nơi gọi là nhà, nơi có tình thương và ký ức vẹn nguyên, nơi mà chỉ cần nghĩ đến thôi, lòng tôi lại thấy ấm áp lạ thường.
Một buổi sáng mùa thu, ánh nắng vàng nhạt hắt qua tấm rèm mỏng, khẽ in lên khuôn mặt hồn nhiên của con gái tôi. Không gian tĩnh lặng, chỉ còn tiếng thở nhè nhẹ của con gái trong vòng tay tôi, xen lẫn mùi hương áo, mùi trà sớm còn vương trên bàn, và âm thanh rì rào của lá ngoài sân. Bỗng tiếng điện thoại rung lên, làm tôi giật mình. Mẹ tôi gọi. Giọng run rẩy, như cơn gió se lạnh xuyên qua lòng:
– Ông… yếu lắm rồi. Con về đi.
Tôi sững người, tim đập dồn dập, cảm giác hụt hẫng tràn ngập. Con bé khẽ co ro, dụi đầu vào vai tôi, mắt còn lim dim nhưng dường như con cũng cảm nhận được nỗi bất an trong lòng mẹ. Cả căn phòng như chùng xuống, khiến lòng tôi thắt lại, ngực như bị bóp chặt. Vợ chồng tôi vội vàng mang gửi con nhờ bố mẹ chồng trông giúp, rồi nhanh chóng lên xe về quê. Trên đường, gió rít qua khe cửa, cuốn theo mùi lá khô và mùi đất ẩm, nhắc tôi về những ngày xưa khi tuổi còn thơ ở làng, nơi từng bước chân tôi vang lên giữa sân, trong tiếng cười và tiếng võng đưa kẽo kẹt.
Về đến nhà, tôi thấy bà ngồi ở góc giường, dáng người nhỏ thó nhưng đôi mắt vẫn sáng, hiền hậu và ấm áp. Bà đã già đi nhiều so với lần cuối tôi về; lưng còng hơn, mái tóc bạc rải rác như khói sương. Bà nhìn ông nằm đó, đôi bàn tay run run đặt trên đầu gối, rồi khi thấy tôi, bà khẽ ngước lên, ánh mắt chứa cả một trời thương nhớ.
– Cháu về đấy à?
Bà thở dài, giọng buồn rầu:
– Ông cháu… cả tuần nay không ngủ được, cứ lẩm nhẩm suốt.
Mẹ tôi tất tả từ dưới bếp chạy lên, nét mặt hốc hác, mệt mỏi khiến lòng tôi như thắt lại. Mẹ cũng nói ông không ngủ được cả tuần rồi. Tôi theo mẹ vào buồng, nơi ông ngoại nằm. Ông lặng im trên giường, mắt nhắm nghiền, miệng lẩm nhẩm như người vô thức. Căn phòng bỗng nhỏ lại, tối hơn, những tiếng gió ngoài sân khe khẽ rít lùa vào, hòa lẫn hương cau nồng nàn thoảng qua, như nhắc tôi về những ký ức xa xăm.
Tôi ngồi bên ông, đặt bàn tay lạnh và khô khốc của ông vào tay mình, cảm giác mong manh đến nao lòng, như đang nắm giữ cả một phần tuổi thơ đã qua.
– Ông ơi, con về rồi đây ạ!
Không tiếng trả lời, chỉ còn hơi thở mỏng như sợi tơ, thưa thớt. Tôi nắm chặt tay ông, tim thắt lại từng nhịp, cảm giác vừa sợ hãi vừa tràn đầy yêu thương. Thời gian như ngừng lại. Trong khoảnh khắc ấy, ký ức ùa về: tiếng võng đay kẽo kẹt, giọng ông trầm ấm kể chuyện ngày xưa, như đang vỗ về tôi.
– Ông có nhớ con không?
Ông nằm im không hề có một chút phản ứng gì
– Ông ơi! Con về rồi, ông mở mắt nhìn con đi…
Tôi ghé sát vào tai ông thì thầm, giọng run run, gần như cầu khẩn.
Bàn tay ông chỉ khẽ giật nhẹ. Tôi cố kìm tiếng nấc. Giây phút này tuy mong manh, nhưng lại là một chút yên bình, như nhịp ru của tuổi thơ vẫn còn vọng lại trong căn phòng cũ, vỗ về tâm hồn tôi.
– Ông ơi… con kể chuyện cho ông nghe nhé.
Tôi hít một hơi thật sâu, giọng nói chậm rãi, ấm áp, cố gợi lại những ký ức mà hai ông cháu đã chia sẻ từ những năm tháng xa xưa, như muốn kéo ông trở về, một chút thôi, về với giấc ngủ bình yên.
– Ngày xửa ngày xưa…
Giọng tôi run run, chậm rãi, tôi kể câu chuyện mà chính ông đã từng kể cho tôi nghe: chuyện chàng trai nghèo gặp nàng công chúa bên bãi sông. Tôi kể miên man, như đang nói với một người từ cõi xa xăm nào đó, như thể cả thời gian ngừng lại để lắng nghe. Tôi cảm nhận bàn tay ông ấm dần lên trong bàn tay mình, từng nhịp thở ông dần đều hơn, mắt ông lấp lánh một chút ánh sáng mong manh. Tôi vẫn tiếp tục kể, từng chi tiết cũ mà quen thuộc, như ngày nào ông ru tôi vào giấc ngủ khi tôi quấy khóc, mè nheo đòi mẹ.
– Thúy đấy à… cháu kể… tiếp nhé!
Ông từ từ mở mắt nhìn tôi, giọng nhẹ như hơi thở, và trong khoảnh khắc ấy, nước mắt tôi trào ra, lẫn niềm hạnh phúc và những xúc động dồn nén bao năm. Tôi tiếp tục kể cho ông nghe những câu chuyện ngày xưa ông vẫn kể cho tôi nghe. Chuyện Cây Khế, chuyện Sơn Tinh Thủy Tinh, Tấm Cám…
Giọng kể của tôi nhỏ thôi, đều và ấm, như một khúc ru hồi sinh ký ức. Tôi lần lượt kể cho ông nghe từng chuyện một, ánh mắt mờ đục của ông bỗng dần sáng lên, gương mặt hồng hào hơn, nụ cười nhè nhẹ thoáng hiện trên môi ông. Tôi cảm nhận ông đang nghe, đang nhận ra, bằng tất cả yêu thương còn sót lại, lòng tôi cũng như được hàn gắn trong niềm hạnh phúc giản dị mà sâu thẳm. Và rồi bàn tay thô ráp của ông khẽ siết nhẹ lấy bàn tay tôi.
Đêm ấy, lần đầu tiên sau nhiều ngày, ông ngủ ngoan như một đứa trẻ, yên bình và nhẹ nhàng…
Mấy ngày sau, đêm nào tôi cũng kể chuyện, và ông lại ngủ. Những câu chuyện cổ tích trở thành chiếc võng mới, lần này là tôi ru ông, với nhịp điệu êm ái, nhẹ nhàng và trọn vẹn, như ông từng ru tôi thuở nhỏ. Tôi hiểu rằng, điều kỳ diệu không đến từ phép màu, mà đến từ ký ức, từ tình thương được gìn giữ và nối dài qua năm tháng, xuyên suốt mọi đời người.
Ngày ông mất, trời lất phất mưa. Những hạt mưa mỏng rơi xuống mái ngói cũ như gõ nhịp buồn tiễn biệt. Tôi ngồi lặng trước hiên nhà, hai bàn tay đan vào nhau để giữ chút bình tâm. Trước mắt tôi là vạt ruộng ông từng cày, in dấu bước chân suốt một đời lam lũ; là bãi ngô ông nâng niu từng gốc, mùa nào cũng xanh tươi.
Gió thổi qua rặng tre cuối vườn, tàu lá va vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc, nghe như giọng ông vọng về từ thuở nào:
” Ngày xửa… ngày xưa…”
Khoảnh khắc ấy, tôi thấy khoảng trống trong lòng mình rộng thêm, nhưng cũng ấm lên bởi bao ký ức: những buổi chiều ông ngồi kể chuyện, sự bình yên ông lặng lẽ gìn giữ cho cả gia đình.
Những ngày sau, trở về thành phố, mỗi khi con gái khó ngủ, tôi lại mang những câu chuyện ông từng kể thuở tôi còn bé, chậm rãi kể cho con bằng giọng ấm áp nhất có thể:
– Ngày xửa ngày xưa…
Con bé ngước nhìn tôi, khẽ hỏi:
– Mẹ kể chuyện của cụ ngoại hả?
– Ừ… Câu chuyện cụ để lại cho mẹ, giờ mẹ kể lại cho con.
Con mỉm cười rồi thiếp đi, ngủ ngoan trong vòng tay tôi. Tôi ngồi yên thật lâu, như thể ông vẫn đâu đây, lặng lẽ dõi theo hai mẹ con tôi qua ánh đèn vàng dịu. Nhịp thở của con hòa cùng nhịp thở ký ức, tạo nên một khoảng bình yên tưởng như bất tận.
Tôi thì thầm, giọng khẽ run mà đầy yêu thương:
– Ông ơi… chuyện của ông, con sẽ kể mãi. Vì con tin, không đứa trẻ nào lớn lên trọn vẹn nếu thiếu lời ru và những câu chuyện cổ tích.
Trong giây phút ấy, tôi như thấy ông ở một nơi rất xa mà cũng thật gần, mỉm cười hiền hậu.
Những câu chuyện chưa bao giờ kết thúc. Chúng chỉ được tiếp nối bằng một giọng khác, một trái tim khác, bằng thứ tình yêu những người đi qua đời ta đã lặng lẽ trao truyền. Dòng chảy yêu thương ấy, như con sông bền bỉ tìm về cội nguồn, cứ thế bồi đắp cho những tâm hồn còn biết trân trọng và yêu thương
Lời ru nối dài – từ ông sang mẹ, từ mẹ sang tôi, và giờ sang con gái tôi.
Đêm xuống dịu dàng.
Tôi ôm con vào lòng, khẽ bắt đầu:
– Ngày xửa ngày xưa…
NGUYỄN THỊ BÍCH VƯỢNG
