Từ bấy lâu, trên ba trăm năm, tính đến hôm nay, xứ Đức Hòa đất Rừng Dầu xuất hiện nhà nghiên cứu Võ Quốc Việt chân rẫy ruộng, tay cầm bút đam mê và vững tin trên đường chữ nghĩa. Những trang nghiên cứu của Võ Quốc Việt không chỉ tươi mới, cá tính mà còn đi vào chiều sâu tư duy, đặc biệt là khả năng luận giải các truyền thống tư tưởng.
Với triết học phương Tây, Võ Quốc Việt cho thấy nhãn quan riêng về triết học Friedrich Nietzsche, về siêu hình học Henri Bergson và Peter Ouspensky, về hiện tượng học Husserl và Trần Đức Thảo, về toàn tâm luận và hậu nhân luận. Với triết học phương Đông, chàng trai họ Võ thể hiện sự nghiền ngẫm cũng như gắng sức đào sâu tìm hiểu tư tưởng Phật giáo, Nho giáo, quan niệm Âm Dương – Tam Tài – Ngũ Hành. Trong cuộc gặp gỡ các truyền thống tư tưởng trên thế giới, cả phương Đông lẫn phương Tây, Võ Quốc Việt tuổi đời còn trẻ nuôi chí lập thân trong khu vườn Lý luận phê bình văn học và vẫn biết rằng sẽ không dễ dàng gì song chàng trai ấy, nặng lòng mang vẫn bám chặt tâm hồn xứ sở với minh triết của Mẹ Việt, đặc biệt trong triết lý giáo dục dân gian. Đó là điểm tựa cho Võ Quốc Việt thực hiện hành trình tri thức vươn đến những địa hạt tri thức khác nhau: văn học, triết học, văn hóa học, …
Không chỉ mở về chiều sâu, ngòi bút nhà phê bình họ Võ còn mở chiều rộng. Tính liên ngành là điểm mạnh và nổi bật trong trang viết của Võ Quốc Việt. Từ văn học đến tâm linh tôn giáo, Võ Quốc Việt bàn luận về thi ca Rabindranath Tagore và thi ca Vũ Hoàng Chương; từ văn học đến văn hóa, nhà nghiên cứu họ Võ bàn luận triết lý giáo dục dân gian và đời sống văn hóa Nam Bộ thông qua nói thơ Lục Vân Tiên. Bên cạnh đó, tiếp thu kiến thức chuyên môn từ giảng đường đại học, Võ Quốc Việt có khả năng vận dụng linh hoạt nhiều khuynh hướng phê bình khác nhau: từ phê bình ấn tượng, phê bình ý thức, phê bình tiếp nhận đến phê bình sinh thái, phê bình tân duy sử, phê bình xuyên văn hóa, phê bình từ góc nhìn lý thuyết trường văn học, phê bình hậu nhân, … Có thể nói, nhà phê bình họ Võ ít nhiều đã góp phần làm phong phú thêm sinh cảnh lý luận phê bình văn học Việt Nam hiện nay. Từng bước trau dồi và trưởng thành, Võ Quốc Việt thể hiện tinh thần cầu tiến, cập nhật và hoài vọng phát huy giá trị nhân bản của tác phẩm văn chương.
Trong hành trình văn chương của Võ Quốc Việt, điểm nổi bật là khả năng nhìn nhận và phát hiện vấn đề. Ngòi bút trẻ có góc nhìn đậm dấu ấn cá nhân về phía các đối tượng văn chương. Chẳng hạn như góc nhìn về làn sóng hậu nữ quyền, Võ Quốc Việt thực hiện truy vấn về chính những truy vấn đối với nữ tính và nữ quyền. Từ đó, khẳng định bản lĩnh tinh thần và thực hành xã hội của người phụ nữ Nam Bộ. Luận giải về nữ quyền của Võ Quốc Việt cho thấy tâm thế bình đẳng với lý thuyết phương Tây, vượt ra khỏi lực hút “Âu tâm luận” trong thực hành đọc và viết. Khác với luận giải Âu Cơ Túy của Kim Định xây dựng bằng cơ cấu luận huyền sử, minh triết của Mẹ Việt hay nữ tính bình dân Nam Bộ ở trang viết của Võ Quốc Việt dựa trên thực hành đời sống cụ thể trong mái gia đình lẫn ngoài xã hội của người phụ nữ quê hương trong cái nhìn đối chiếu với văn hóa Âu-Tây. Ít nhiều, Võ Quốc Việt đã góp thêm một góc nhìn vào nghiên cứu nữ tính bình dân Nam Bộ cũng như thực hành nghiên cứu văn học hiện nay. Điều này, khiến người đọc cảm nhận nhà nghiên cứu họ Võ mang khát vọng khêu sáng thêm bản sắc Việt, tâm hồn Việt trong nghiên cứu văn chương đương thời.
Rõ là, Võ Quốc Việt có khuynh hướng thâm nhập chiều sâu triết lý – vượt qua hiện tượng để truy vào yếu tính đối tượng. Lẽ đó, trang viết Võ Quốc Việt có hàm lượng tri thức đáng kể. Không chỉ vậy, hàm lượng tri thức trên trang viết họ Võ tạo điều kiện giúp người đọc thấy tính đương đại, cập nhật, mới mẻ. Ở Việt Nam hiện nay, có lẽ Võ Quốc Việt là một trong số ít người luận giải và vận dụng hậu nhân luận (posthumanism) vào nghiên cứu văn học. Đáng nói, Võ Quốc Việt có dự trình học thuật đối với lý thuyết này – từ những vấn đề nguyên lý chung đến việc phác họa phương thức phê bình và sau nữa, vận dụng vào thực tiễn văn học Việt Nam. Từ dự trình đó, bạn đọc hẳn khả tín tinh thần học thuật nghiêm túc, ý thức trách nhiệm khi cầm bút và niềm đam mê chữ nghĩa trên trang văn của nhà nghiên cứu họ Võ. Niềm đam mê ấy, có thể nói, đã được hun đúc từ những năm tháng cơ cực chia sẻ ngọt bùi chua cay chung cùng người bình dân nơi vùng quê nghèo khó; từ sự dạy dỗ gia đình đến nhà trường. Vì vậy, trang viết họ Võ kết tinh tình yêu quê hương, truyền thống dân tộc cũng như nền nếp dòng họ-gia đình và tinh thần cầu thị tri thức.
Nhà nghiên cứu, thạc sĩ Võ Quốc Việt, sinh năm 1988 tại ấp Rừng Dầu, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An (nay là ấp Rừng Dầu, xã Hậu Nghĩa, tỉnh Tây Ninh) trong một gia đình nghèo khó, sống nghề ruộng rẫy ở vùng đất giàu truyền thống yêu nước thương người. Nhà nghiên cứu họ Võ là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, chuyên ngành Lý luận phê bình; đồng thời, cũng là Nghiên cứu sinh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh.
Võ Quốc Việt đã xuất bản chuyên khảo Hạt phù sa sông nước Cửu Long (2021), Dân gian triết (2023) và Dẫn nhập hậu nhân bản luận hiện sinh (2026) đều do nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh ấn hành. Ngoài ra, nhà nghiên cứu họ Võ chuyển ngữ một số tác phẩm do Thư quán Hạnh Phúc phát hành như: Đệ tam cấu thức lức – Chìa khóa vào huyền nhiệm vũ trụ của Peter D. Ouspensky (2023); Tôi là ai ? – Chân ngôn tâm truyền của Đạo sư Ramana Maharshi (2023); Chí tôn ca – Kinh điển minh triết thiêng liêng (2024). Có thể gọi đây là hiện tượng văn học chưa từng xảy ra trong quá khứ cũng như hiện tại ở phương Nam.
Trên nhiều địa hạt, nhà nghiên cứu Võ Quốc Việt bộc lộ đời sống tinh thần phong phú, thể hiện cá tính văn chương và ý thức trách nhiệm của người cầm bút. Như kim chỉ nam của đời văn, Võ Quốc Việt nghiêm túc thực hiện dựa trên ba điểm tựa: ĐẤT NƯỚC – DÂN TỘC – NHÂN BẢN. Tất cả được coi là lẽ sống của đời người và đời người của một người họ Võ đất Rừng Dầu – nơi chôn nhau cắt rún, đã chắt chiu nuôi dưỡng, gắn kết hài hòa trong tinh thần cầu thị và niềm đam mê văn chương.
Rừng Dầu, trải qua nhiều thời kỳ lịch sử bi tráng
và bao thế hệ thấm ngấm máu xương
tạo thành truyền thống yêu nước
Đình Thần Rừng Muỗi nơi tụ họp cũng là chốn đi về
những người con trong làng vì nước quên thân
*
Võ Quốc Việt, nội Rừng Dầu, ngoại Bến Long
cùng chí hướng, chung lòng đánh giặc
Rạng sáng, 25.10.1965, sau khi đánh đồn Đức Lập
Võ Văn Bé hy sinh
dưới làn đạn pháo Tiểu khu Hậu Nghĩa
để lại vợ hiền Lại Thị Nguyên bụng mang dạ chửa
tuổi đời vừa tròn hai mốt xuân
Chưa kịp vuốt mắt chồng, người vợ khai hoa nở nhụy
lòng nguyện lòng thờ chồng nuôi con, không tái giá
*
Ông nội Võ Quốc Việt khác chi tre trổ bông, rồi tàn
Tàn không rụi!
Đó là tre nhảy bụi, bắt đầu mầm sống mới
Võ Quốc Việt, hiện thân tre nhảy bụi dòng họ Võ
Bông tre trên đất Rừng Dầu, không hẳn như một trang viết thuộc thể tài chân dung văn học, chỉ là đôi nét phác thảo chân dung tinh thần “Bách niên chi kế mạc như thụ nhân” (Quản Trọng). Tập sách mong mỏi chia sẻ hành trình tri thức đáng khích lệ của một người trẻ – rất trẻ trong đội ngũ Lý luận phê bình hiện nay. Tôi hoàn toàn tin và hy vọng Võ Quốc Việt!
Tân Định, 15.7.2025
TRẦN BẢO ĐỊNH
