Khúc ru của niềm nhớ thương

Nhẹ bước vào thế giới nghệ thuật thi ca Nguyễn Đức Bá (cựu giáo viên Trường THPT Tiểu La, Thăng Bình, Quảng Nam), ta ngỡ ngàng trước tình yêu sâu nặng với cuộc đời và thơ ca của người thầy giáo dạy toán ấy. 54 bài thơ trong tập Ru trong miền nhớ dắt người đọc tìm về với những khúc ru của bà, của mẹ, khúc tự ru mình để quên đi những cay đắng, vấp váp ở đời: Tôi về/ru giấc mơ tôi /Ru mây vào mộng/ru đời nắng mưa/Ru tôi/ vào những ngày xưa/Lạc trong miền nhớ/ đêm mơ lặng thầm…

1. Ru trong miền nhớ (2022) nối tiếp đề tài của tập thơ Mùa thu về qua cửa (2020), song thầy Bá đã biết tiết chế xúc cảm, để chắt lọc ra những vần thơ đẹp tặng người; cho dù người thơ ấy luôn khiêm tốn Xin làm một hạt sương đêm/Ru bờ lặng lẽ mắt em gọi về (Xin). Nỗi nhớ vẫn là cung bậc tâm trạng quen thuộc của những con người sống yêu thương tình nghĩa và thi sĩ Nguyễn Đức Bá không thôi nhớ thương và nhìn lại: Người đi ngày ấy mùa xưa/Tháng Tư rụng vỡ hạt mưa bên thềm/Trăng gầy nghiêng xuống bóng đêm/Câu thơ rơi giữa giấc mềm chơi vơi (Mơ).

Ru trong miền nhớ – tập thơ Nguyễn Đức Bá, NXB Hội Nhà văn 2022.

Những tháng ngày đầy mơ mộng trên giảng đường tại Huế luôn thao thức trong trái tim thi sĩ; 40 năm trở lại mảnh đất thần kinh, lòng thầy da diết với miền kí ức xưa: Một ngày trở lại Huế xưa/Dòng Hương vẫn chảy giọt mưa cuối mùa/Trầm tư Thiên Mụ chuông chùa/ Kim Long nỗi nhớ bồi hồi dấu xưa (Vết rêu phong). Có thể nói, không nặng tình với những gì xưa cũ, làm sao thi sĩ lại có những vần thơ thổn thức đến như vậy. Và phải chăng nhan đề của tập sách đã nhắc về một “miền nhớ” không thể nào quên trong cuộc đời thầy Nguyễn Đức Bá.

Đắm chìm trong hoài niệm nhưng trái tim người thơ ấy vẫn dành mối quan tâm cho những mảnh đời bất hạnh trong hoàn cảnh dịch giã, bão lũ. Đọc những câu thơ, thầy Nguyễn Đức Bá viết thay nỗi niềm người chồng vừa bồng con thơ vừa ôm hũ tro tàn của vợ về lại quê nhà; mắt ta cay cay, lòng đắng ngắt: Về thôi con/Về lại quê xưa/Căn nhà giờ hoang lạnh/Khói hương sầu nhỏ xuống giữa đêm khuya (Xót xa rơi).

Một kí ức không ai có thể quên về những ngày thế giới nói chung và nước ta nói riêng chìm đắm trong đau thương tang tóc vì bóng ma dịch bệnh. Và cũng gần hai năm, ta vẫn chưa hết kinh hoàng khi nghe tin về vụ sạt lở đất ở Nam Trà My –Quảng Nam khiến nhiều người dân ở xã Trà Leng mất tích; nhà cửa, người thân chia lìa.Thầy Nguyễn Đức Bá đã dành nhiều vần thơ để viết về nỗi mất mát đó: Rồi lũ tràn/Rồi đất chảy/Những nhà sàn gục chết giữa niềm đau/Bếp lửa nhà rông theo tàn tro cô quạnh/Về cuối trời hoàng hôn phủ sương giăng…(Về nơi đâu).

Con người ấy trong nỗi đau chung còn có niềm đau riêng. Sự ra đi quá sớm của con trai đầu luôn làm trái tim thầy “chảy máu”. Ở tập Mùa thu về qua cửa, thầy cũng có nhiều vần thơ cho con; và đến tập thơ này, nỗi đau mất con đã bao năm vẫn chưa liền sẹo, là vết thương lòng thầy khâu mãi không xong: Tôi nhặt lại mảnh vỡ thời gian gói trong ký ức/Đốt cháy từng đêm thành tàn tro rắc đầy trong giấc ngủ/Câu thơ chảy máu/Tôi cố đứng lên khâu lại trái tim mình (Vết xước).

Vượt lên nỗi đau bằng một nghị lực sống, thầy Bá dành thời gian nhiều hơn cho việc dìu dắt đàn em thơ. Những tháng ngày miệt mài trên bục giảng giúp thầy quên đi nỗi buồn riêng; và hơn ai hết thầy đến với thơ để bày tỏ niềm biết ơn với quê hương, với cha mẹ, với cả cuộc đời này: Con lớn lên từ rơm rạ quê nhà/Từ con cá rô nướng trên than hồng những ngày lạnh giá…/Bên chiếc gàu sòng mẹ cha cùng tát/Hạt lúa trĩu bông sâu nặng nghĩa tình (Mãi nhớ).

2. Đọc tập thơ mới toanh Ru trong miền nhớ, tôi chú ý nhiều đến mảng thơ 1-2-3, một thể thơ mới ra đời cách đây mấy năm do nhà thơ Phan Hoàng khởi xướng và thầy Bá đã gửi bài thường xuyên trên trang Văn Học Sài Gòn. Mỗi bài thơ 1-2-3 là một chỉnh thể độc lập gồm ba đoạn, sáu câu; trong đó tựa đề bài thơ là khổ 1 chỉ một câu; khổ 2 có hai câu; khổ 3 có ba câu; số chữ tối đa từ 11 đến 13 chữ; chữ càng tinh lọc, đa nghĩa càng giá trị. Đề tài của thể thơ này hoàn toàn tự do, nội dung chủ yếu từ ngoại cảnh đi dần vào chiều sâu nội tâm.

Nhà thơ Nguyễn Đức Bá với tập thơ Ru trong miền nhớ

Được biết thầy có một gia tài gần 300 bài theo thể thơ này, song trong tập Ru trong miền nhớ chỉ chọn đưa vào khoảng hơn chục bài, xếp xen kẽ với các thể thơ khác; cái mới đôi lúc dễ cô đơn và khó chấp nhận; nhưng với tôi những nỗ lực của thầy Bá khi thể nghiệm kiểu thơ này đáng được cổ vũ.

Hãy đọc thật chậm, lắng thật sâu để hòa điệu cùng tiếng lòng người viết gửi gắm qua những dòng thơ “tưởng như vụng về”: Những bài toán đi qua miền thầm lặng/Nghe tiếng trống, trường xưa trò cũ, chảy trong miền ký ức/Những đồ thị chỉ còn vẽ giấc mơ xa/Sân trường lớp học nhòa trong mùa thu vàng lá đổ/Cánh bàng rơi trên chiếc kính viễn thị đổi màu/Sờ lên đầu bạc trắng thời gian.

Đối với người thầy đã gần nửa đời dạy học, gắn bó lặng thầm với tiếng trống trường, bảng đen, đồ thị, lô-ga-rit… đây là khoảng thời gian đáng nhớ và tràn đầy hạnh phúc. Tạm xa khung trời dấu yêu, nay trở lại, người thầy ấy lặng lẽ giữa sân trường nhìn lá thu, mắt nhòa lệ, “sờ lên đầu bạc trắng thời gian”. Những dòng thơ giàu xúc cảm, khiến tôi rưng rưng và đang cố hình dung một tương lai gần của chính mình.

Bên cạnh những dòng thơ 1-2-3 nặng về hoài niệm vẫn có những vần thơ thế sự thầy viết về những phận người trôi dạt; những y bác sĩ trên tuyến đầu chống dịch, về người cha, người vợ ngoài đời thực của mình. Và trong hình ảnh người vợ thi sĩ thấp thoáng đâu đây bóng dáng của bao người phụ nữ vị tha, bao dung và giàu đức hi sinh: Mắt vết chân chim những đêm dài con ốm/Bàn tay chai sần ôm nắng gió mưa sa. Dù viết về đề tài nào, thơ 1-2-3 của thầy cũng miên man ý, tình; là nốt trầm để lại những khoảng lặng trong tâm tư người đọc.

Với thi sĩ Nguyễn Đức Bá, thơ là một cuộc chơi, là niềm vui trong những ngày hưu trí; thầy chỉ mong làm một áng mây bay qua cuộc đời, góp hạt mưa nhỏ cho xanh miền cây trái. Dẫu rằng, trong tập sách vẫn còn đôi chỗ cách biểu ý chưa thật lạ song ta ghi nhận một tấm lòng say đắm thi ca bởi “Thơ là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn cao cả, đa cảm” (Voltaire).Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc những vần thơ chắt chiu tình đời của thầy giáo dạy toán Nguyễn Đức Bá qua tập sách Ru trong miền nhớ.

NGUYỄN THỊ THU THỦY 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.