Lòng tôi khấp khởi vui, vì mình đã thực hiện được điều luôn ao ước: “Sẽ trở lại Côn Đảo khi có điều kiện”. Chuyến đi này, tôi có những cảm nhận sâu sắc hơn, trọn vẹn hơn về hòn đảo tiền tiêu phía trời Nam Tổ quốc.
Tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những đổi thay nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian” thuở nào. Dù thế, Côn Đảo vẫn giữ được vẻ đẹp hoang sơ, bình dị, ẩn chứa bên trong bao điều tâm linh, bao giá trị lịch sử hàng trăm năm vẫn luôn cuốn hút du khách tìm đến để trải nghiệm, khám phá, để tri ân.
Côn Đảo lạ lắm! Nơi đây như một thỏi nam châm níu chân du khách khi vừa rời khỏi đã phải ngoáy nhìn và hẹn lần sau, lần sau nữa sẽ trở lại. Tôi là một trong số đó.
Ngày nay, Côn Đảo có thay đổi như thế nào, phát triển ra sao thì vẫn còn đó những hình ảnh khó quên: các trại giam Phú Hải, Phú Bình, chuồng cọp, chuồng bò, cầu Ma Thiên Lãnh, cầu tàu 914, bãi Đầm Trầu, Mũi Cá Mập, vườn Quốc gia… Nhưng khi đến nghĩa trang Hàng Dương, nơi có mộ Cô Sáu, Bác Lê Hồng Phong, Nguyễn An Ninh và hàng ngàn ngôi mộ liệt sĩ đang yên nghỉ với những câu chuyện tâm linh được truyền kể, hư thực giữa đêm huyền ảo, tôi nhận ra, chỉ có sự thật lịch sử mới có giá trị trường tồn.
Hồi nhỏ, tôi từng chứng kiến giặc đến nhà bắt ba và đánh đập rất dã man. Nay có dịp thăm lại chốn lao tù nơi ba từng bị giam giữ xưa kia lòng tôi không khỏi xót xa. Từ đây, tôi hình dung được cảnh tượng rùng rợn mà ba tôi và các đồng chí của ông đã trải qua. Mỗi tấc đất trên hòn đảo này đều trộn lẫn máu xương của biết bao chiến sĩ cách mạng bất khuất, kiên trung. Nhưng lạ lắm, trong tôi không còn cảm giác căm hờn nữa.
Những hình nhân kia dù chỉ mô phỏng cảnh người tù trong các trại giam xưa, nhưng gợi cho ta đầy đủ cung bậc cảm xúc về sự tàn ác dưới chế độ hà khắc của kẻ thù. Mỗi ánh mắt khắc hoạ, toát lên khát vọng tự do mãnh liệt.
Tôi muốn dừng lại lâu hơn, để lắng nghe lời rì rầm trong lòng đất, tiếng khua vang của xích xiềng như còn vọng lại đâu đây. Rồi miên man nghĩ, dấu chân nào của ba ngày ấy còn lưu giữ trước cửa mỗi trại giam?
Tại sao kẻ thù dùng đủ mọi cực hình vẫn không khuất phục được sự kiên gan của người cộng sản? Chính là lòng yêu nước đã hun đúc ý chí căm thù giặc sâu sắc, thấm nhuần trong tư tưởng, hành động của những người lính “nguyện đi đầu” trong các cuộc cách mạng trước đây ở nước ta.
Ba tôi từng nói: “Khép lại quá khứ đau thương là mở ra chân trời tươi sáng. Lòng vị tha sẽ giúp chúng ta vững vàng hơn trong mọi hoàn cảnh”.
Đôi khi, để tìm được một chân lý, tưởng chừng đơn giản nhưng phải đánh đổi rất nhiều thứ. Giá trị sự hy sinh của người chiến sĩ trong cuộc chiến vừa qua đã khẳng định đúng đắn lời Bác Hồ dạy: “Không có gì quí hơn độc lập, tự do”.
Các trại giam vẫn còn nguyên đó, nó trầm mặc với thời gian, là hình ảnh sinh động, chứng tích cụ thể, là lời tố cáo đanh thép về tội ác chiến tranh đang được các thế hệ con cháu gìn giữ, tôn tạo. Tôi nghĩ đây là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại rõ ràng nhất.
Ba tôi kể, ngày nhận tin trong đất liền đã hoàn toàn giải phóng, cũng là lúc tất cả tù nhân Côn Đảo đứng lên phá bỏ xiềng gông, phá bỏ ngục tù, tự giải phóng trước khi lực lượng vũ trang trong đất liền ra “tiếp ứng”.
Nhớ lời ba, tự nhiên tôi thấy nghèn nghẹn, rồi bắt gặp đâu đó một hình ảnh rất đỗi thân thương. Ba tôi! Người cựu tù Côn Đảo năm xưa.
Lần trước ra Côn Đảo, tôi vô tình phát hiện thấy tên ba trong danh sách những cựu tù đã “đăng ký” ở lại xây dựng Côn Đảo sau ngày giải phóng. Những đứa trẻ như chúng tôi hồi ấy, một lần nữa phải chấp nhận cảnh xa cha. Côn Đảo vẫn đậm sâu, với những ai có người thân đã vĩnh viễn nằm lại trên hòn đảo này trong một phần ký ức đau buồn. Côn Đảo cũng là niềm tự hào của những ai có thân nhân đã cống hiến, góp phần bảo vệ và xây dựng nên sự tươi đẹp như hôm nay.
Rồi tôi có một mùa hè trọn vẹn ở Côn Đảo ngay sau ngày đất nước được thống nhất. Nơi lưu giữ lâu nhất trong ký ức tôi là chiếc cầu có 914 người tù vĩnh viễn ra đi. Vì hai chị em tôi hay ra đợi những chuyến tàu “há mồm” của Hải quân vùng 5, chở gạo ra cung cấp cho bộ đội, cán bộ và người dân trên đảo. Hoặc những chuyến tàu dân sự đưa đón cán bộ ra đảo công tác. Bấy giờ, lương thực, thực phẩm ở đất liền có thể khan hiếm, thiếu thốn nhưng theo chủ trương chung vẫn ưu tiên cho các đảo xa, nhất là Côn Đảo. Hình ảnh một Côn Đảo còn rất hoang sơ, chưa có sự tác động của con người mới thật sự vẫn mãi trong tôi.
Côn Đảo giờ đã khác xưa. Du khách đến đây được đi dạo trên con đường tuyệt đẹp mang tên Chủ tịch Tôn Đức Thắng, chạy dọc ven biển, nơi có nhiều cây bàng di sản cấp Quốc gia. Bác Tôn của chúng ta cũng là một cựu tù Côn Đảo. Đây cũng là một trong những nơi thay da đổi thịt rõ nét nhất của Côn Đảo. Trên đường đi du khách không quên dừng lại cầu tàu 914 thắp nén nhang tưởng nhớ những người nằm xuống nơi đây trong những ngày lao động khổ sai làm nên cây cầu tàu huyền thoại này.
Côn Đảo đã sắp cuối hè, phượng đã bớt đi niềm kiêu hãnh của một loài hoa chói ngời sắc đỏ. Giờ cây đã bắt đầu xanh lá, sẽ dẫn lối du khách đến với nghĩa trang Hàng Dương. Nó như khẳng định sự hồi sinh sau những đau thương, mất mát. Khi đặt chân đến đây, tôi nghĩ, bạn cũng như tôi đều có chung một cảm nhận về sự linh thiêng, huyền ảo. Một không khí tôn nghiêm mà ấm áp đến lạ kỳ. Viếng nghĩa trang vào ban đêm là nét văn hoá tâm linh độc đáo, thú vị ở Côn Đảo. Lời đồng vọng trong mỗi trái tim người đi viếng thể hiện sự thành kính, chân thành.
Côn Đảo vẫn còn đó vẻ đẹp hoang sơ, vừa bình yên lại vừa hiện đại như chốn thiên đường. Chúng ta được tận hưởng một không gian bao la, rộng lớn, khoan khoái hít thật sâu bầu không khí trong lành. Càng tuyệt vời hơn khi tận mắt thấy quả cầu lửa khổng lồ, đỏ lựng nhô lên từ biển xa. Rồi khi chiều về, lại thảnh thơi ngắm mặt trời khuất nhanh sau một ngày chói chang, rực rỡ.
Nhắc lại quá khứ là để khắc ghi, biết ơn sự hy sinh của hàng vạn chiến sĩ yêu nước yên nghỉ nơi đây. Giờ những cái đó đã thuộc về lịch sử, một giai đoạn đau thương của dân tộc. Có trận đấu nào giành được thắng lợi vẻ vang mà không có sự hy sinh, mất mát? Không còn ai oán hận, căm thù nữa.
Côn Đảo đang phát triển và trở thành trong những hòn đảo đẹp nhất trên thế giới. Một điểm đến hấp dẫn về du lịch tâm linh, biển đảo, thu hút rất đông du khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghỉ dưỡng. Tiềm năng khai thác về du lịch ở Côn Đảo còn rất lớn. Khi trân trọng lịch sử sẽ giúp ta đi đúng con đường mình đã chọn. Nhân dân ta đã viết nên trang sử hào hùng của dân tộc bằng chính xương máu, mồ hôi, nước mắt của mình!
CAO THANH MAI
