Sự xuất hiện của một nhà văn như Yulian Semyonov đã được định đoạt bởi thời đại mà ông sống gần như toàn bộ cuộc đời trưởng thành của mình. Đó là thời kỳ Chiến tranh Lạnh – một thời đại mà sự đối đầu giữa hai phe thế giới – chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản, chưa leo thang đến mức xung đột công khai, mà chủ yếu diễn ra trong lĩnh vực tuyên truyền, tình báo và các hoạt động bí mật.
Cuộc đấu tranh dai dẳng và phần lớn ẩn giấu này đã tạo ra vô số cốt truyện hấp dẫn với tiềm năng thương mại khổng lồ: công chúng luôn quan tâm đến việc đọc về gián điệp, đặc biệt là khi con đường mà nhân loại sẽ đi phụ thuộc vào công việc của những người họat động ngầm ấy.
Do đó, toàn bộ một thể loại tiểu thuyết trinh thám chính trị và gián điệp đã nổi lên ở phương Tây, với những tác giả kinh điển như Graham Greene, một người đương thời của thế kỷ, John le Carré, và tất nhiên, Ian Fleming, người sáng tạo ra James Bond (tất cả đều là người Anh).
Những bộ phim Bond “chất lượng thấp” (phim về điệp viên 007 đầu tiên được phát hành năm 1962) đã bị lên án và không được chiếu ở Liên Xô. Các tác phẩm của Graham Greene được xuất bản bằng tiếng Nga từ giữa những năm 1950. Tuy nhiên, thách thức về văn học và điện ảnh từ phương Tây cần phải được đáp trả bằng những tác phẩm riêng cùng thể loại. Và điều này phải được thực hiện một cách trang trọng, theo phong cách Xô Viết.
Việc phải có một bậc thầy hàng đầu của tiểu thuyết trinh thám chính trị Nga xuất thân từ tầng lớp tinh hoa Xô Viết là điều tất yếu. Vị trí này đòi hỏi một người có trình độ học vấn tốt, tiếp cận được những nguồn thông tin mật và nhiều mối quan hệ thú vị.
Yulian Semyonov, người sau này lấy bút danh của cha mình, đã lớn lên như như thế ngay từ đầu. Ông được đặt tên, theo phong cách hậu cách mạng khoa trương, theo tên Julianus Kẻ bội giáo, vị hoàng đế La Mã đã cố gắng khôi phục chủ nghĩa đa thần. Cùng với cha mình, người từng giữ chức phó tổng biên tập của tờ “ Tin tức” cả dưới thời Bukharin và sau này, muộn hơn trong chiến tranh, ông đã có mặt tại một buổi diện kiến với Stalin và ngồi trên đùi nhà lãnh đạo tối cao. Vào tháng 5 năm 1945, ở tuổi 13, Yulian Semyonov đã đến thăm Berlin đang bốc cháy khi vừa được giải phóng (do đó, tiểu thuyết “Mười bảy khoảnh khắc mùa xuân” về cơ bản như được viết bởi một nhân chứng).
Năm 1948, chàng trai tiêu biểu cho giới trẻ thượng lưu của thủ đô đã thi vào Viện Nghiên cứu Phương Đông Moscow – một trường đại học danh tiếng bậc nhất, ví như Oxford hay Harvard. Nếu anh ta hoàn thành việc học mà không gặp vấn đề gì, có lẽ sẽ không có nhà văn Semyonov, mà chỉ là một nhà ngoại giao nhàm chán. Nhưng bốn năm sau, một năm trước khi Stalin qua đời, cha anh ta bị bắt ( vì có mối quan hệ trước đây với Bukharin), và chàng trai trẻ Yulian bắt đầu công khai bảo vệ cha mình, điều thường không thể chấp nhận được ở một đất nước mà ngay cả các bộ trưởng cũng thường xuyên từ bỏ người thân bị giam cầm. Yulian bỏ học ở một trường đại học danh tiếng và kiếm sống bằng cách tham gia các giải đấu quyền anh ngầm (ai mà ngờ được điều như vậy lại tồn tại ở Liên Xô?).
Đây đã là một sự lãng mạn kiểu Hemingway, và từ đó đã mở ra con đường trực tiếp đến với nghề viết văn. Không có gì ngạc nhiên khi vị quý tộc Xô Viết bị thất sủng này cũng bị cuốn hút bởi văn phong của Hemingway vĩ đại, và học hỏi nghề viết từ nhà văn này. Nhưng không ai có thể dự đoán được vào thời điểm đó rằng sau này ông sẽ gặp được nguyên mẫu của cuốn tiểu thuyết “Ông già và biển cả” và đưa góa phụ của Hemingway tới thăm Liên Xô.
Tuy nhiên, thời thế mới sớm thay đổi: cha ông được trả tự do, và Yulian có thể hoàn thành việc học và lấy bằng chuyên ngành tiếng Pashtun hiếm hoi. Semyonov đã viết cuốn tiểu thuyết trinh thám chính trị đầu tiên của mình- “Điệp viên Ngoại giao”, vào năm 1959, dựa trên chuyến đi đến Afghanistan với tư cách là người phiên dịch. Và ngay từ giai đoạn này, một câu hỏi đã nảy sinh, ám ảnh Semyonov suốt cuộc đời và vẫn chưa được giải đáp cho đến ngày nay. Nhân vật chính trong tiểu thuyết là một người có thật, một nhà ngoại giao và cũng là một điệp viên tình báo bí mật. Liệu có gợi ý nào ở đây về thân phận thực sự của tác giả?
Yulian Semyonov thực sự là ai?
Đơn giản chỉ là một nhà văn sung mãn với hàng triệu bản sách bán ra? Đơn giản chỉ là một nhà báo liều lĩnh đã đi khắp thế giới, gặp gỡ mọi người nổi tiếng, phỏng vấn tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã và tìm kiếm Căn phòng Hổ phách? Hay ông ta là một sĩ quan KGB (thậm chí có thể là một vị tướng) dưới vỏ bọc văn chương? Có những lập luận phản bác giả định này: Semyonov chưa bao giờ gia nhập Đảng Cộng sản Liên Xô và đã viết một số cuốn sách chống Stalin. Mặt khác, tình bạn lâu năm của ông với người đứng đầu KGB Yuri Andropov, điều giúp ông tiếp cận được mọi kho lưu trữ có thể, lại là một yếu tố khác.
Tuy nhiên, hào quang của một siêu điệp viên bí mật thường là một lợi thế rất lớn đối với một nhà văn nổi tiếng. Độc giả cần có niềm tin rằng tác giả không chỉ viết hấp dẫn mà còn thực sự am hiểu vấn đề. Cũng cần lưu ý rằng Andropov đã bảo vệ chặt chẽ giới trí thức Liên Xô: hãy nhớ lại cách Alexander Zinoviev mô tả mối quan hệ của Yevgeny Yevtushenko với “cơ quan khoan sâu”. Giống như Yevtushenko, Semyonov thuộc về nhóm những thành viên ồn ào, năng động và nổi tiếng của những năm 60, những người ở Liên Xô đã thay thế các ngôi sao nhạc rock phương Tây. Rõ ràng, vai trò như vậy là không thể thực hiện được nếu không có sự hỗ trợ của nhà nước vào thời điểm đó.
Yulian Semyonov sống chưa đầy 62 tuổi, nhưng ông đã viết một lượng tác phẩm đáng kinh ngạc, bất chấp lối sống không chính thức của mình. Tuy nhiên, thành tựu lớn nhất của ông là việc tạo ra nhân vật Stierlitz. Nhiều người đã viết về các sĩ quan tình báo và gián điệp ở nước ta kể từ đó, nhưng chỉ có ông mới thành công trong việc tạo ra huyền thoại này. Dĩ nhiên, chúng ta biết đến Stierlitz chủ yếu qua loạt phim truyền hình, nhưng Lioznova sẽ không có gì để quay phim, và Tikhonov sẽ không có ai để đóng nếu không có Semyonov. Chính nhờ ông mà nhân vật James Bond của chúng ta trở nên thông minh, quý tộc và nhân hậu, xứng đáng với đỉnh cao của văn hóa Nga. Tôi tin chắc rằng những phẩm chất này cũng vốn có trong chính tác giả.
TÔ HOÀNG chuyển ngữ từ tiếng Nga
