VHSG- Tập bản thảo Miền nước đỏ của Nguyễn Linh Khiếu gồm 125 bài tùy văn ngắn viết về những kỷ niệm thời ấu thơ nơi cửa sông Hồng, gợi cho mỗi người ký ức đẹp của thời hồn nhiên sáng trong…
Sẻ đồng
Sẻ đồng thân nhỏ lông xù xám ngắt xấu xí. Tiếng kêu lích tích nghe rất chán. Đã thế lại hay ăn thóc đỗ ngô nên ai cũng ghét.
Sẻ đồng là chim trời nhưng cả đời lại quanh quẩn bên con người. Nó làm tổ trên mái nhà trên ngọn cau. Nó loanh quanh ở hiên nhà cửa bếp sân vườn nhặt nhạnh hạt cơm thừa hạt thóc rơi.
Sẻ đồng ăn ké lợn ở chậu cám trong chuồng. Ăn ké vịt ở máng nước. Ăn ké gà ở góc sân. Chẳng ai cho ăn ké nhưng đuổi thế nào rồi cũng cứ lăn vào.
Nhiều khi cao hứng sẻ đồng xếp thành dãy dài dọc thành bể nước cùng nhau đồng thanh vươn cổ hót lích tích lích tích nghe chẳng đâu ra đâu. Hình như ý nó muốn hát tặng mọi người. Nó không hiểu nó hót chả ra gì chẳng ai thích. Sẻ đồng rõ chán.
Buổi chiều mẹ cho gà ăn lũ sẻ đồng từ trên trời ào ào hạ cánh. Chúng nhanh chóng trà trộn tranh cướp với lũ gà. Lũ gà nhà tồ tê ngô nghê. Lũ chim trời ranh mãnh mổ thoăn thoắt.
Mẹ đuổi mãi không được. Sợ gà đói mẹ vào nhà lấy thêm thóc.
Bèo hoa dâu
Theo chỉ đạo ở trên các anh chị thanh niên thả bèo hoa dâu. Bèo này ở quê không có. Theo khoa học bèo này là nguồn phân bón quý lắm. Không hiểu sao bèo hoa dâu rất nhiều sâu. Vì nhiều sâu mà tôm cá ếch nhái chim chóc kéo nhau về ruộng bèo bắt sâu rất nhiều. Nhưng bắt không xuể sâu sinh sôi nảy nở túa rua nhiều vô kể.
Các anh chị mang thuốc trừ sâu về phun bảo vệ bèo. Ngày phun thuốc cả làng kéo nhau ra xem. Ai cũng nô nức xem thanh niên tân tiến mang khoa học kỹ thuật về đồng ruộng. Khói thuốc sâu xanh biếc bay mù mịt nồng nặc sặc sụa.
Có mấy người say thuốc ngất xỉu. Nhưng uống cốc nước mía là khỏe ngay. Không hề hấn gì.
Có người băn khoăn sợ thuốc này độc. Thú y Khèo giảng giải: Cứ an tâm Liên Xô giỏi nhất thế giới. Pha chế thuốc họ tính toán ghê gớm lắm. Đấy sâu bọ chết nhưng bèo hoa dâu có sao đâu. Cá tôm lăn quay chết nhưng người chỉ say một tí thôi. Phải quen dần với khoa học tiên tiến văn minh chứ.
Thuốc sâu
Thuốc trừ sâu là đỉnh cao của khoa học. Sau khi tiêu diệt sạch lũ sâu cứu được bèo hoa dâu phát huy thắng lợi Đoàn thanh niên triển khai phun thuốc khắp cánh đồng bờ sông đường làng ngõ xóm ruộng vườn. Phun đến đâu sâu bọ ruồi muỗi cào cào châu chấu ong bướm chim chóc đều lăn quay chết sạch.
Ếch nhái chết ngổn ngang cá tôm chết trắng đồng. Nhiều chim cò ăn xác chết bởi thuốc sâu cũng chết. Phải mất mấy tuần mùi xác chết do thuốc trừ sâu thối inh ỏi đồng làng mới đỡ.
Ai cũng vô cùng hả hê. Hàng nghìn đời nay họ bị lũ sâu bọ ruồi muỗi kiến dán quấy nhiễu gây biết bao bệnh tật. Nay đã có thuốc trừ sâu thì người dân quê thực sự đổi đời.
Nhiều người ra đồng gặp những con cá say thuốc lảo đảo. Họ bắt mang về kho nấu khi ăn đúng là cá có mùi thuốc trừ sâu nồng nồng hăng hắc nhưng ăn cá vẫn béo ngậy ngon lành. Chả ai làm sao cả.
Có gia đình cúng giỗ đã xin Đoàn thanh niên một ít thuốc sâu đổ xuống ao. Chỉ mươi phút sau cá lớn cá bé say thuốc nhao nhao lên mặt nước. Chỉ cần cầm một cái vợt thế là bắt được cả yến cá làm cỗ. Cả họ cùng nấu nướng làm chả cá thơm lừng. Thần kỳ quá cả làng ai cũng mê mẩn thuốc trừ sâu.
Nộp cá
Cả tháng mưa to gió lớn biển động dữ dội thuyền của xã không làm sao đi biển được.
Một vài hôm xã lại nhận được công văn của trên thúc dục giao nộp cá. Bão gió thế này lấy đâu ra cá. Bức bách quá. Ai cũng sợ xanh mắt. Có người chợt nhớ tới kè.
Kè là kho cá của xã. Kè có hàng trăm tấn cá. Đó là nơi dự trữ cá của xã bao năm nay. Cá măng cá quả cá mè cá trắm cá chép con nào cũng cỡ vài chục ký.
Cá ở kè đúng là nhiều vô kể nhưng mưa lũ nước mênh mông thì đánh bắt thế nào. Nhưng không có cá nộp lên trên thì cán bộ xã có mà rũ tù.
Ngày nào cán bộ xã cũng tụ họp nghĩ nát óc mà chưa tìm ra kế sách. Thương binh Ngoe cụt là người trông coi kè hiến kế: Cứ cho một chai thuốc sâu xuống kè là vớt cá cả ngày không hết.
Tài quá. Thế mà chả ai nghĩ ra. Ngoe cụt chỉ đi bộ đội vài năm mà học được ở thiên hạ biết bao điều hay ý lạ. Xã ra nghị quyết áp dụng khoa học kỹ thuật tân tiến để đánh bắt cá.
Chiều ấy Ngoe cụt làm giấy lĩnh một chai thuốc trừ sâu của Hợp tác xã để đổ xuống kè. Sáng hôm sau cá chết trắng xóa mặt hồ trông vô cùng rung rợn.
Những con cá to lớn mập ú được vớt lên bờ chất thành núi lấp lánh ánh bạc. Nhiều con đã chết cứng nhiều con vẫn còn ngáp ngáp giãy giụa.
Chỉ một đêm xã có hàng chục tấn cá nộp lên trên. Khoa học kỹ thuật kỳ lạ quá. Ai cũng hả hê.
Xe ô tô tải ở trên lũ lượt kéo về chở cá. Từ trưa đến chiều tối xe mới chở hết núi cá của kè.
Tân Bồi
Anh Ngoe là thương binh bị cụt một chân. Gọi anh là Ngoe cụt. Lạ thế ở quê chân cũng được gọi là ngoe. Những đêm trăng sáng một mình anh ra gốc đa ngồi thổi sáo. Suốt đêm anh chỉ thổi đi thổi lại mỗi bài: tò te tí te te te tò te tí tí te tò tò tò tò te tí tí tò tò tò tí tí te te te tí te te te tò te tí tí te tò tò tò tò te tí tí tò tò tò tí tí te te…
Ở quê anh là thằng chăn vịt. Đi bộ đội không biết ai đã dạy anh thổi sáo. Không biết cái bài tò te tí te của anh là bài gì. Chỉ nghe tiếng sáo tò te tí te véo von xa vắng vời vợi ai cũng buồn nẫu ruột. Có người nói anh buồn vì anh nhớ một cô gái ở xa lắm. Lại có người nói đó là anh khóc cái chân của anh bị chôn ở góc rừng…
Một hôm anh Ngọng Ơ cán bộ văn hóa xã đến xóm chơi. Có người xách mé hỏi: Này cậu là đàn ca sáo nhị của xã có biết cái bài tò te tí te mà anh Ngoe cụt thổi sáo không. Anh Ngọng Ơ hấp háy mắt kèm nhem láu lỉnh cầm đàn lên gảy tưng tưng và níu nô: Mời anh đến thăm quê tôi mà xem cái ấp Tân Bồi mặc quần đùi đi ve gái sờ vào quần nó đái ra tay tí te tò te tò te tò te tí…
Hát đến đó Ngọng Ơ cười sằng sặc rồi gảy đàn tưng tưng loạn xạ.
Hóa ra anh Ngoe cụt đểu quá đêm nào cũng véo von bài ve gái. Hay là anh mê gái Tân Bồi. Gái Tân Bồi là gái Thiên chúa cô nào cũng cao vút trắng trẻo xinh đẹp như đức mẹ đồng trinh sao lại đái ra tay trai làng nhỉ.
Ngọng Ơ
Ngọng Ơ là cây kèn trẻ tài năng số một của phường bát âm. Mặc dù bị ngọng từ bé và hơi chập cheng ngớ ngẩn nhưng do thành tích kiên quyết không kéo nhị đám ma địa chủ Rậu bị tử hình trong Cải cách ruộng đất nên được xã cho làm trưởng ban văn hóa xã.
Nhiệm vụ của Ngọng Ơ rất nặng nề. Vừa phải lo nhạc nhẽo văn nghệ văn gừng của xã vừa phải lo kèn trống các đám ma. Hàng ngày Ngọng Ơ chầu hẫu ở Ủy ban xem lãnh đạo xã có sai bảo gì để chuẩn bị loa đài dầu đèn kèn trống. Lại phải tất bật chạy tới chạy lui các xóm lên kế hoạch những người ốm sắp chết để chuẩn bị kèn trống phường bát âm.
Ngọng Ơ từ đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ rơi ở cổng nghĩa địa được phường bát âm nuôi bằng cơm thừa canh cặn của các đám ma trở thành nhân vật quan trọng của xã. Không có anh thì mọi họp hành hội hè đình đám ma chay cưới xin cứ gọi là không thể bắt đầu được.
Anh là trưởng ban văn hóa xã kiêm phụ trách đội văn nghệ lại kiêm phụ trách phường bát âm. Đội văn nghệ chính là phường bát âm được bổ sung thêm mấy nam nữ thanh niên tân tiến. Đội văn nghệ xã bận quanh năm suốt tháng. Ấy là do họp hành hội hè nhiều và nhiều người chết.
Ở đâu có mặt Ngọng Ơ ở đó trống phách đàn ca sáo nhị lời ca tiếng hát tưng bừng rộn rã. Nghe những âm thanh đó ai cũng nức lòng. Thế rồi một lần xã tổ chức Đại hội Đảng có cả cán bộ to lắm ở trên về dự. Ngọng Ơ được giao tổ chức đội văn nghệ hát quốc ca.
Hôm ấy ma xui quỷ khiến thế nào mà sau khi trưởng ban tổ chức Đại hội hô quốc ca. Ngọng Ơ đánh hồi trống giòn giã cầm càng. Trống vừa dứt kèn nhị phèng la mõ phách tưng bừng nổi lên tò te te te tí tí tí te te te tò. Cả hội trường chết lặng. Bỏ mẹ Ngọng Ơ rồi. Đó là nhạc đám ma đâu phải quốc ca. Nhưng trong giờ phút thiêng liêng ấy mọi người đều nghiêm trang bất động nhìn lên lá cờ đỏ sao vàng. Rồi tiếng khóc thảm thiết cất lên: Ờ ờ ờ ờ cha ơi cha đi đâu mà để một lũ chúng con đầu tóc bạc phơ bơ vơ giữa đời… Tò te te tí tí te te te tò. Lời khóc vừa dừng Trưởng ban tổ chức Đại hội hô lạc giọng: Thôi. Rồi ông bình tĩnh mời các vị đại biểu an tọa.
Đại hội Đảng khai mạc còn đội văn nghệ cụp đuôi cuốn gói cút khỏi hội trường.
Sau hôm ấy Ngọng Ơ bị kiểm điểm lên kiểm điểm xuống nhiều lần. Sự nghiệp chính trị thăng quan tiến chức của anh thợ kèm đám ma ngàn cân treo sợi tóc. Đi đâu mặt anh cũng thần ra hồn vía đã mất sạch. Anh trần tình cái đầu đất của anh trồng cây thì tốt chứ trí nhớ thì không có một tý nào. Anh chưa bao giờ phân biệt được đâu là đại hội họp hành đâu là đám cưới đám ma. Mọi thứ cứ lộn tùng phèo. Ai sai bảo gì thì anh làm thế.
Lần nào bị kiểm điểm phê bình anh cũng đều ớ ra giật mình thon thót. Những lúc ấy trông anh ai cũng nghĩ Ngọng Ơ chết đến nơi rồi. Lãnh đạo suy đi tính lại thấy anh vốn có thành tích trong cải cách ruộng đất. Lại là thành phần bần cố nông tuyệt đối. Việc làng việc xã anh cúc cung tận tụy như con chó con mèo ai sai bảo gì cũng được. Mà ở cái xã góc biển chân trời heo hút này có ai biết gì về văn nghệ văn gừng đâu. Ngọng Ơ vừa kéo được nhị thổi được kèn đánh được trống vừa biết khóc thảm thiết trong đám ma vừa biết hát quốc ca trầm bổng trong đại hội dù giọng có méo mó ngọng ngẹo.
Đặc biệt Ngọng Ơ có bài hát tủ hát hay không sao kể xiết. Đó là bài: “Đảng là cuộc sống của tôi mãi mãi đi theo người” cứ ở đâu đông đông người Ngọng Ơ lại hát cho dân cho đảng nghe. Đúng là xã có mấy nghìn dân đấy nhưng không có ai thay được Ngọng Ơ.
Bàn đi tính lại cuối cùng xã giữ lại cái chức Trưởng ban văn hóa xã cho anh. Lãnh đạo thông cảm anh mô côi ngô ngọng mù chữ bần hàn dốt nát nên cho anh cơ hội để tiếp tục phấn đấu.
NGUYỄN LINH KHIẾU
(Còn tiếp)
