Nhà thơ Định Hải đã ra đi. Đối với tôi đó là khoảng trống không thể lấp đầy. Năm 1988, tôi vừa du học ở Liên Xô về nước, gặp nhà thơ Định Hải từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh công tác. Chú bảo: Đừng về làm giảng viên ở Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, ra Hà Nội làm báo với chú.
Rồi hai chú cháu cùng nhau rong ruổi khắp thành phố trên chiếc Cup máy cánh vừa tậu được, gặp gỡ thăm viếng các các nhà báo danh tiếng ở phía Nam và các nhà văn đàn anh: Trần Hoài Dương, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Duy, Trần Mạnh Hảo… Tôi được tiếp cận với đời sống báo chí, văn chương từ đó và quyết định theo chú ra Hà Nội nhận công tác. Một bước ngoặt quan trọng của cuộc đời.
Tôi được tiếp nhận về làm phóng viên, biên tập viên tại Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi do nhà văn Lê Cận làm Tổng biên tập, nhà thơ Định Hải làm Phó tổng biên tập. Tại toà soạn nhỏ bé cạnh phòng bảo vệ của trụ sở Trung ương Đoàn 60 Bà Triệu, hàng ngày tôi được tiếp xúc với các nhà văn, nhà thơ lão thành đến thăm toà soạn và đàm đạo văn chương cùng nhà thơ Định Hải, nhà văn Lê Cận như Tô Hoài, Huy Cận, Phạm Hổ, Võ Quảng, Hà Ân, Văn Linh, Viết Linh, Nguyễn Quỳnh… Không khí sáng tác cho thiếu nhi rất sôi động.
Tôi ngủ bàn tại toà soạn. Ban ngày là bàn làm việc, ban đêm kéo chăn chiếu trong tủ trải ra là thành giường. Các tập truyện ngắn cho thiếu nhi đầu tiên của tôi ra đời trên chiếc bàn – giường đó. Ban đầu tôi ghi bút danh La Giang. Nhà thơ Định Hải bảo: Cháu mới viết, cứ ghi Lê Cảnh Nhạc cho người ta quen tên đi. Tôi nghe lời và không ghi bút danh nữa. Năm 1996, tôi được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam. Chú lại bảo: Hồi ở Liên Xô cháu làm thơ khá lắm, được Giải Nhì cuộc thi sáng tác toàn liên bang của Đại sứ quán và đăng thơ ở báo Văn Nghệ, sao về nước chỉ viết văn xuôi mà không làm thơ nữa? Tôi trả lời là cháu có viết nhưng không đăng, đang say truyện chú ạ. Chú động viên tôi tập hợp để xuất bản tập thơ đầu tiên: Khúc giao mùa.
Hồi ấy nhà văn Nguyễn Thị Vân Anh làm Tổng biên tập Báo Nhi Đồng và Thời Trang Trẻ. Anh Thái Thịnh sang gặp tôi bảo: Chị Vân Anh có nhã ý đưa cậu về làm Thư ký Toà soạn, nếu đồng ý mình về báo cáo với chị. Báo Nhi Đồng ngày ấy rất nổi danh, ra hàng ngày, mỗi số phát hành hàng chục vạn bản, đời sống cán bộ phóng viên rất cao. Tuy nhiên, tôi không thể rời xa chú Định Hải, vừa là người thầy, vừa là người cha đỡ đầu trong đời văn, đời báo của tôi, sâu nặng ân tình và biết bao trân quý. Tôi nói với anh Thái Thịnh: Anh cho em gửi lời cảm ơn chị Vân Anh. Quả là bên này đời sống có khó khăn hơn nhưng thực tình em không thể rời xa Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi.
Một thời gian sau, nhà văn Lê Cận nghỉ hưu, nhà thơ Định Hải lên làm Tổng biên tập. Chương trình Thiếu nhi trên Đài Truyền hình Việt Nam thường xuyên giới thiệu các số Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi mới xuất bản. Chú Định Hải phân công tôi viết bài giới thiệu và ghi hình lên sóng. Thật hạnh phúc cho những người làm văn nghệ ngày ấy. Tác phẩm vừa ra đời, các phương tiện nghe nhìn ít ỏi như Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam đều dành thời lượng và khung giờ đẹp để quảng bá, giới thiệu. Tôi cũng được thơm lây, hằng tháng Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi ra số mới, tôi lại được nhà thơ Định Hải và Ban biên tập chương trình thiếu nhi cho lên sóng giới thiệu các sáng tác mới dành cho thiếu nhi trên VTV1 Đài Truyền hình Việt Nam.
Rồi đến một ngày tôi phải chia tay nhà thơ Định Hải. Một buổi sáng, chú gọi tôi ra quán nước cạnh Trung ương Đoàn. Giọng chú trầm buồn: Chú phải xa cháu rồi. Vừa thành lập Uỷ ban Bảo vệ và Chăm sóc Trẻ em Việt Nam trực thuộc Chính phủ. Chị Trần Thị Thanh Thanh là Bộ trưởng – Chủ nhiệm, nhà thơ Phùng Ngọc Hùng, Bí thư Trung ương Đoàn về làm Phó Chủ nhiệm. Anh Hùng xin cháu sang phụ trách tờ Vì Trẻ Thơ vừa được bàn giao từ Báo Nhi Đồng. Chú không thể từ chối vì tình nghĩa quá sâu nặng với anh Phùng Ngọc Hùng, và cũng vì tương lai của cháu. Cháu sang đó có hướng phát triển tốt nhưng chú cháu mình lại phải xa nhau.
Tôi ứa nước mắt trước tình cảm của chú dành cho mình. Rồi chú dẫn tôi lên gặp anh Hồ Đức Việt, lúc bấy giờ là Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, nghe anh dặn dò về tinh thần trách nhiệm của cán bộ Trung ương Đoàn trước khi sang công tác tại Uỷ ban Bảo vệ và Chăm sóc Trẻ em Việt Nam.
Dù tôi không còn công tác trong Toà soạn Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi và Tuổi Xanh (sau này) nhưng chú vẫn luôn luôn theo dõi từng bước đi của tôi, động viên khích lệ và dặn dò chỉ bảo ân cần từng đường đi nước bước như một người thầy, một người cha đối với học trò – đứa con của mình. Không có nhà thơ Định Hải, chắc là sẽ không có tôi của ngày hôm nay. Ân tình đó vô cùng sâu nặng. Hình như chính số phận đã sắp đặt để tôi có được may mắn gặp nhà thơ Định Hải.
Trong đội ngũ những người viết văn hẳn nhiều người cũng có chung ý nghĩ như tôi khi được nhà thơ Định Hải nâng đỡ, dìu dắt, khích lệ, động viên từ những ngày đầu cầm bút. Khi còn làm việc tại Nhà xuất bản Kim Đồng, chú là người phát hiện ra tập thơ chép tay đầu tiên của Trần Đăng Khoa năm 1968 và lập tức đạp xe xuống Nam Sách, Hải Dương ngay để gặp Trần Đăng Khoa. Rất nhiều cây bút thiếu nhi trưởng thành từ Nhà xuất bản Kim Đồng, Tạp chí Văn Nghệ Thiếu Nhi và Tạp chí Tuổi Xanh đã được chú giới thiệu, khích lệ, đồng hành, viết lời tựa cho những tập thơ đầu tiên. Chú là người luôn truyền ngọn lửa đam mê sáng tác cho những cây bút trẻ, giữ gìn sự trong trẻo, tự nhiên trong trang viết, hướng dẫn và chắp cánh cho nhiều thế hệ nhỏ tuổi yêu văn chương.
Suốt nhiều năm chú lâm bệnh nặng, nằm một chỗ. Dù không nói được nhưng mỗi lần đến thăm, chú vẫn đưa mắt nhìn tôi với ánh cười nhân hậu. Trước Tết vừa rồi, tôi đến, cô Hảo bảo: Chú yếu lắm rồi cháu ạ. Dù biết cô và các anh chị đã nhiều năm chăm sóc tận tình chu đáo để có thể níu kéo chú ở lại thêm từng giờ từng phút, nhưng tôi vẫn cảm thấy nhói lòng: Sao người tốt lại phải chịu đựng khổ đau bởi bệnh tật giày vò đến vậy. Biết là quy luật của tạo hoá nhưng lòng tôi vẫn đau xót vô cùng. Một khoảng trống vô tận trước sự ra đi của nhà thơ Định Hải.
Ngày 30.8.2026
LÊ CẢNH NHẠC
