Khi những cơn mưa cuối cùng của mùa lũ vừa dứt, mùa lau trắng ven sông Trà trở lại, mở lòng ra với trời, với đất và với chính tôi.
Con nước thôi cuộn mình, chỉ còn lại khoảng lặng mênh mang, nơi lau trắng bắt đầu thức dậy. Những bãi lau trải dài dọc hai bờ sông, bay bay theo làn gió. Mỗi lần nhìn thấy lau nở, lòng tôi lại rưng rưng, vừa bình yên, vừa nao nao, như thể thấy lại chính mình của những năm tháng cũ.
Tôi sinh ra và lớn lên bên dòng sông Trà. Con sông ấy như một phần máu thịt, một nếp ký ức khắc sâu trong từng mùa gió. Thuở nhỏ, tôi vẫn theo ba ra bờ sông nhìn ông thả những mẻ lưới mưu sinh trên chiếc ghe nhỏ. Khi mặt trời còn nấp dưới chân mây, lau đã lấp lánh dưới sương, bông trắng mềm như hơi thở buổi sớm. Ba bảo: “Khi lau nở là lúc sông đã yên, lúa ngoài đồng sắp trổ, trời sắp sang xuân”.
Nhiều năm trôi đi, tôi rời quê, đi xa sông Trà. Nơi tôi sống cũng có sông, có gió, có những mùa hoa riêng, nhưng chẳng nơi nào có được sắc trắng mênh mang như lau quê nhà. Thỉnh thoảng, trong một chiều lặng gió, tôi lại nhớ tiếng nước sông vỗ bờ, nhớ bóng người gánh rau qua bến cũ. Nỗi nhớ ấy không ồn ào mà thấm, cứ lặng lẽ như hạt phù sa, bồi đắp vào lòng người xa xứ.
Một lần, tôi trở về đúng mùa lau nở. Con đường xuống bãi sông vẫn lổn nhổn sỏi cát. Lau mọc dày hai bên, trắng đến mức chỉ cần chạm khẽ cũng tưởng như tan vào gió. Tôi đứng rất lâu, nghe lòng mình run lên. Người quê tôi vẫn nói, lau là loài hoa của ký ức. Mỗi khi sông cạn, lau lại mọc, như lời nhắc rằng: sau bão giông, đất vẫn hồi sinh. Mỗi bông lau vươn lên từ phù sa, mềm yếu mà kiên cường, mỏng manh mà dai dẳng. Như những con người nơi miền sông nước này đã quen chịu đựng, quen bắt đầu lại từ vết thương cũ.
Tôi nhớ, năm ấy lũ lớn. Cả làng chìm trong nước, nhà tôi trôi mất nửa mái. Ba cõng tôi lên gác, lội qua dòng nước đục ngầu. Sau cơn lũ, mọi thứ chỉ còn lại bùn và những tiếng thở dài. Thế mà chỉ ít lâu sau, bãi sông lại phủ trắng lau. Má bảo: “Thấy chưa, đất vẫn còn thương mình đó con”. Lau mọc lên từ bùn, nhẹ nhàng như một phép lành. Khi ấy, tôi mới hiểu, hóa ra hoa không chỉ để ngắm, mà còn để tin. Tin rằng, dù thế nào, cuộc đời vẫn có chỗ để nở hoa.
Giờ đây, mỗi độ sắp xuân, tôi lại tìm về sông Trà. Thành phố đổi thay nhiều, nhà cao mọc lên, nhưng lau vẫn còn đó bình thản và dịu dàng như chưa từng biết đến thời gian. Tôi ngồi bên bờ, lắng nghe tiếng gió luồn qua lau, tiếng sông thì thầm như lời ru cũ. Tất cả những gì tưởng chừng đã trôi qua lại ùa về, nhẹ như hơi sương buổi sớm: tuổi thơ, cha mẹ, những mùa lũ, những lần chia tay. Có khi, tôi thấy mình giống như lau. Cũng từng bị cuốn trôi, từng gãy gập trong gió, rồi lại lặng lẽ đứng lên.
Buổi chiều trên sông Trà, ánh nắng đổ nghiêng, chiếu qua từng thân lau mảnh dẻ. Màu trắng ấy không lạnh lẽo mà ấm áp, như một lời an ủi. Tôi chợt hiểu, có lẽ con người ta chỉ thực sự lớn khi học được cách yêu những điều giản dị nhất như yêu một mùa lau, như yêu dòng sông đã bao năm bồi đắp.
Ngày mai, mùa xuân sẽ về. Trên những cánh đồng phía xa, lúa sẽ lên xanh. Dòng sông đã yên, người lại ra đồng, và lau vẫn nở như chưa từng biết đến hoang tàn. Tôi mỉm cười, nghe lòng mình ấm lạ. Hóa ra, hoài niệm không chỉ để nhớ, mà để nhắc rằng: trong mỗi chúng ta, vẫn còn một mùa lau trắng kiên cường, sẵn sàng nở giữa những ngày tưởng chừng cạn kiệt niềm tin.
Có lẽ, đời người cũng như lau, dẫu sinh ra ở nơi bãi bờ cằn cỗi, vẫn tìm được cách nở hoa. Lau không chọn đất lành, chỉ chọn vươn lên; con người cũng thế, không chọn được số phận, chỉ có thể chọn cách đi qua nó. Mỗi vết thương, nếu không làm ta gục ngã, thì sẽ dạy ta biết cúi đầu mà cảm ơn đất trời. Tôi từng chứng kiến bao người quê tôi, sau những mùa lũ, lại gầy dựng lại từ tro bùn. Họ vá lại mái nhà, gieo lại hạt lúa, và tin rằng ngày mai sẽ sáng hơn hôm qua.
Trong dáng họ, tôi thấy dáng lau nghiêng mình trong gió, mềm yếu mà bất khuất. Có lẽ vì thế, mỗi khi nhìn bãi lau sông Trà, tôi không chỉ thấy một loài hoa, mà thấy cả bản lĩnh của những con người đi qua giông gió mà vẫn giữ được ánh sáng trong tim. Lau trắng như niềm tin nhỏ nhoi nhưng bền bỉ, giúp ta đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã, giúp ta hiểu rằng vẻ đẹp thật sự không nằm ở sự rực rỡ mà ở chỗ không chịu tàn phai.
Và rồi, trong tiếng gió luồn qua lau, tôi nghe như có lời thì thầm của dòng sông: Cứ sống đi, dù đời có nghiêng ngả. Bởi chỉ cần còn ý chí vươn lên, con người sẽ như lau trắng tinh khôi và kiêu hãnh giữa cuộc đời này.
DƯƠNG THỊ KIM ÁNH
