“Có lẽ mọi nhà văn thoạt tiên đều muốn làm thơ, rồi thấy rằng mình không thể, và sau đó cố gắng viết truyện ngắn – thể loại với yêu cầu cao nhất sau thơ ca. Và, nếu lại thất bại ở thể loại này, anh ta sẽ chọn tiểu thuyết”, đó là quan điểm của William Faulkner, tiểu thuyết gia người Mỹ đoạt giải Nobel Văn chương năm 1949 trong một cuộc phỏng vấn cách đây hơn 60 năm. Nhân mùa giải Nobel, xin giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của nhà William Faulkner do nhà văn Đặng Ngọc Hùng chuyển ngữ.
* Phóng viên: Thưa ông Faulkner, ông từng nói rằng ông không thích các cuộc phỏng vấn.
– Faulkner: Lý do ở đây là tôi dường như phản ứng dữ dội với những câu hỏi về vấn đề cá nhân. Nếu câu hỏi liên quan đến tác phẩm, tôi sẽ cố gắng trả lời. Khi người ta hỏi về tôi, tôi có thể trả lời hoặc không, nhưng ngay cả khi tôi có thể trả lời, câu trả lời có thể khác nếu cũng câu hỏi ấy được đặt ra vào ngày mai.
* Ông nói gì về bản thân ở cương vị một nhà văn?
– Nếu tôi không tồn tại, một ai khác sẽ viết, Hemingway, Dostoyevsky, tất cả chúng ta. Bằng chứng là có khoảng ba ứng viên vào vị trí tác giả của các vở kịch của Shakespeare. Nhưng điều quan trọng là Hamlet và Giấc mộng đêm hè, không ai viết ra chúng, vậy mà ai đó đã làm điều này. Nghệ sĩ chẳng có gì quan trọng cả. Chỉ có những gì ông ta sáng tạo ra mới quan trọng. Shakespeare, Balzac, Homer đã viết về những điều tương tự, và nếu họ đã sống một ngàn hay hai ngàn năm nữa, các nhà xuất bản sẽ không cần bất cứ người nào trong số họ.
* Nhưng ngay cả khi có vẻ như không có gì để nói thêm nữa, vậy cá tính của nhà văn có quan trọng không?
– Rất quan trọng với bản thân ông ta. Mọi người khác quá bận rộn với việc chăm sóc bản thân.
* Thế còn những người cùng thời với ông thì sao?
– Tất cả chúng tôi đều thất bại với giấc mơ về sự hoàn hảo của mình. Vì vậy, tôi đánh giá chúng tôi trên cơ sở của “sự thất bại tráng lệ” của chúng tôi khi làm những điều bất khả. Theo quan điểm của tôi, nếu tôi có thể viết lại tất cả các tác phẩm của mình, tôi tin chắc rằng tôi sẽ làm tốt hơn, đó là điều kiện lành mạnh nhất cho một nghệ sĩ. Đó là lý do tại sao anh ta tiếp tục làm việc, tiếp tục cố gắng (…). Tôi là một nhà thơ thất bại. Có lẽ mọi nhà văn thoạt tiên đều muốn làm thơ, rồi thấy rằng mình không thể, và sau đó cố gắng viết truyện ngắn – thể loại với yêu cầu cao nhất sau thơ ca. Và, nếu lại thất bại ở thể loại này, anh ta sẽ chọn… tiểu thuyết.
* Có công thức nào có thể áp dụng để trở thành một tiểu thuyết gia tài ba không?
– Chín mươi chín phần trăm tài năng… chín mươi chín phần trăm kỷ luật… chín mươi chín phần trăm lao động. Ông ta phải không bao giờ hài lòng với những gì mình đã sáng tác. Những gì có thể được viết ra không bao giờ là hay. Phải luôn luôn mơ ước và vượt lên cao hơn cái mà bạn biết bạn có thể làm. Đừng bận tâm viết hay hơn người cùng thời hoặc thế hệ tiền bối. Hãy cố gắng vượt qua chính mình.
* Môi trường tốt nhất của nhà văn là gì?
– Nghệ thuật không gì liên quan đến môi trường; nó không quan tâm nó ở đâu. Nhưng nếu anh hỏi về tôi thì (…) đó là “tự do về kinh tế”, khi nhà văn vượt thoát ra khỏi sự sợ hãi và cái đói (…). Vì vậy, môi trường duy nhất mà người nghệ sĩ cần là một cái gì đó hòa bình, một cái gì đó cô đơn và cái gì đó vui sướng, anh ta có thể nhận được những thứ ấy với cái giá không quá cao. Theo kinh nghiệm của riêng tôi, cái mà tôi cần cho nghề viết của tôi là giấy, thuốc lá, thực phẩm, và một ít… whisky.
* Làm việc với điện ảnh có thể gây tổn hại cho nghề viết của chính ông không?
– Không gì có thể làm tổn thương việc viết lách của nhà văn khi ông ta là một nhà văn hạng nhất. Nếu anh ta không phải là một nhà văn hạng nhất, không có bất cứ cái gì có thể giúp cho anh ta nhiều cả
* Nhà văn có thỏa hiệp qua việc viết lách cho phim ảnh không?
– Luôn luôn chứ, vì một hình ảnh chuyển động chính là bản chất của một sự hợp tác, và bất kỳ sự hợp tác nào cũng là thỏa hiệp, bởi đó là nghĩa của từ này – cho và nhận.
* Ông thích làm việc với diễn viên nào nhất?
– Humphrey Bogart là diễn viên mà tôi từng làm việc chung một cách tốt nhất. Ông ấy và tôi đã làm việc cùng nhau trong các bộ phim Có và Không (To Have and Have Not), Giấc ngủ dài (Big Sleep).
* Ông có muốn làm một bộ phim khác không?
– Có chứ, tôi muốn chuyển thể cuốn 1984 của George Orwell (nhà văn người Anh – ND). Tôi có ý tưởng cho một cái kết nhằm chứng minh luận đề mà tôi luôn suy ngẫm: con người không thể bị hủy diệt do ở anh ta có ý chí vươn tới tự do.
* Ông nói rằng nhà văn phải thỏa hiệp khi làm phim thông qua việc viết kịch bản. Ông ta có nghĩa vụ với độc giả của mình không?
– Nghĩa vụ của ông ta là tạo ra kịch bản tốt nhất trong khả năng của ông ta; cái được xem là nghĩa vụ của nhà văn trong chuyện này là ông ta có thể sử dụng bất kỳ phương pháp nào mà ông ta thích. Bản thân tôi quá bận rộn để quan tâm đến công chúng. Tôi không có thời gian để tự hỏi ai đang đọc tác phẩm của mình. Tôi không quan tâm đến ý kiến của một người không rõ danh tính (thuật ngữ “John Doe” trong văn hóa Mỹ – ND) về tác phẩm của tôi hay của bất cứ một người nào khác. Phương pháp của tôi là tiêu chuẩn phải được đáp ứng, cái phương pháp mà khi tác phẩm làm cho tôi cảm thấy được cái cách tôi áp dụng khi tôi đọc Sự cám dỗ của Thánh Antoine (La Tentation de Saint Antoine của nhà văn Pháp Gustave Flaubert-ND), hoặc Kinh Cựu ước. Chúng làm cho tôi cảm thấy thoải mái. Vì vậy, nhìn thấy một con chim khiến tôi cảm thấy thoải mái. Anh biết không, nếu được đầu thai, tôi muốn trở thành một con chim ó butêo. Không có gì ghét nó hay ganh tị với nó hoặc muốn nó hay cần nó. Nó không bao giờ bị làm phiền hoặc gặp nguy hiểm, và nó có thể ăn bất cứ thứ gì.
* Ông sử dụng kỹ thuật gì để đi đạt đến tiêu chuẩn của mình?
– Hãy để nhà văn phẫu thuật hoặc lát gạch nếu ông ta quan tâm đến kỹ thuật. Không có cái cách cơ học nào trong việc viết lách cả (…). Nhà văn trẻ sẽ là một tên ngốc khi theo đuổi một lý thuyết. Hãy dạy cho bản thân bạn bởi những sai lầm của chính bạn; người ta chỉ học được bởi lỗi lầm. Người nghệ sĩ giỏi tin rằng không có ai đủ tốt để mang đến cho ông ta lời khuyên.
* Thế ông có phủ nhận tính hiệu quả của kỹ thuật không?
– Không khi nào. Đôi khi kỹ thuật đòi trả giá và “quản thúc” cả giấc mơ trước khi nhà văn tự có thể đặt tay lên đó. Đó là, thành công và tác phẩm hoàn tất chỉ đơn giản là một vấn đề của các viên gạch nằm gọn gàng bên nhau một cách phù hợp, bởi vì nhà văn có thể biết mọi từ ngữ đều hướng đến sự kết thúc trước khi ông chấp bút từ đầu tiên. Điều này xảy ra với Khi tôi nằm chết (As I Lay Dying). Không dễ dàng chút nào. Mọi chuyện đơn giản khi anh có trong tay tất cả nguyên liệu. Tôi chỉ mất độ sáu tuần trong khoảng thời gian rảnh rỗi từ công việc lao động chân tay mười hai giờ một ngày. Một cách đơn giản, tôi chỉ tưởng tượng ra một nhóm người và đặt họ vào những thảm họa tự nhiên như lũ lụt và hỏa hoạn, với một động lực tự nhiên đơn giản để “định hướng” sự “tiến triển” của họ. Nhưng rồi, khi kỹ thuật không can thiệp, ở một chỗ khác, việc viết lách cũng dễ dàng hơn. Bởi với tôi, luôn có một điểm nào đó trong cuốn sách ở đó các nhân vật tự vươn lên và chịu trách nhiệm và hoàn thành các công việc – đâu như ở trang 275. Tất nhiên tôi không biết điều gì sẽ xảy ra nếu tôi hoàn thành cuốn sách ở trang 274. Cái chất lượng mà một người nghệ sĩ phải có là tính khách quan trong việc đánh giá tác phẩm của mình, bên cạnh đó là sự trung thực, không tự lừa phỉnh mình. Từ khi không có tác phẩm nào của tôi đáp ứng được các tiêu chuẩn của chính mình, tôi phải đánh giá nó trên cơ sở rằng đó phải là một tác phẩm khiến tôi đau buồn và khổ sở nhất, như người mẹ yêu thương đứa con trở thành tên trộm hay kẻ giết người nhiều hơn đứa con trở thành linh mục .
* Âm thanh và cuồng nộ bắt đầu như thế nào?
– Nó bắt đầu với một hình ảnh tinh thần. Lúc bấy giờ tôi không nhận ra hình ảnh đó có tính tượng trưng. Đó là chỗ ngồi đầy bùn của một cô bé trong một cây lê, nơi qua chiếc của sổ cô có thể nhìn thấy cảnh đám tang bà ngoại và kể lại cho mấy đứa em trai đang đứng bên dưới những gì cô nhìn thấy. Lúc bấy giờ tôi giải thích họ là ai và họ đang làm gì và làm thế nào mà cái quần của cô dính đầy bùn, tôi nhận ra rằng tôi không thể đưa tất cả những chuyện đó vào một truyện ngắn, và rằng nó phải là một cuốn tiểu thuyết. Và sau đó tôi nhận ra biểu tượng của cái quần bẩn, và hình ảnh đó được thay thế bằng một cô gái mồ côi cha mẹ đang trèo xuống ống thoát nước để trốn khỏi ngôi nhà duy nhất cô từng ở, nơi mà cô chưa bao giờ nhận được tình yêu hay tình cảm hoặc sự hiểu biết nào. Tôi bắt đầu kể câu chuyện qua con mắt của đứa trẻ ngốc nghếch, do đó tôi cảm thấy rằng nó sẽ có hiệu quả hơn so với lời kể của một người nào đó có khả năng biết được điều đã xảy ra nhưng không biết tại sao. Tôi thấy rằng tôi không kể câu chuyện vào thời điểm đó. Tôi cố gắng kể nó một lần nữa, cái câu chuyện tương tự thông qua con mắt của người anh khác. Nó không còn là nó. Tôi kể nó lần thứ ba qua con mắt của người anh thứ ba. Nó không còn là nó. Tôi cố gắng thu các mẩu lại để ráp chúng với nhau và lấp đầy khoảng trống bằng cách lấy bản thân mình là người phát ngôn. Nó vẫn chưa hoàn chỉnh cho mãi đến mười lăm năm sau khi cuốn sách được xuất bản (…).
ĐẶNG NGỌC HÙNG
Trích dịch từ Theparisreview.org
