Nguyên hầu như không chợp mắt chút nào suốt chuyến xe. Cô chọn một chỗ ngồi ở hàng ghế cuối, như thói quen trước nay vẫn vậy. Suốt quãng đường Nguyên chẳng trò chuyện với ai, chỉ ngoảnh mặt nhìn mãi ra cửa sổ. Xe bắt đầu rời quốc lộ, rẽ lên một con dốc dài. Nguyên nhìn tấm biển chỉ đường, biết mình cách Seo Phìn chẳng bao xa nữa.
Cái lạnh dìu dịu làm Nguyên tỉnh táo lại. Chiếc chăn mỏng mà Nguyên đắp trên người từ khi lên xe giờ đã tuột xuống từ khi nào, cô chẳng hề hay biết. Bên ngoài trời đang ửng nắng, làm bừng lên sắc xanh của những tán cây vươn ra từ vách núi. Nhưng dưới thung lũng thấp, sương xám vẫn mịt mù. Chỉ cần thêm một bước nữa thôi, Nguyên nghĩ thầm, cô có thể biến mất trong màn sương đó.
Từ lâu Nguyên đã mang sẵn trong mình nỗi chán nản với cuộc đời. Cái chết của mẹ như cú đẩy cuối cùng, khiến cô hoàn toàn ngã mình xuống vực. Ngày cầm phiếu kết quả ung thư phổi, hai mẹ con đứng giữa hành lang bệnh viện. Hành lang trắng, những ánh điện trắng, khuôn mặt cô cũng trắng nhợt không sắc máu. Chỉ có mẹ bình tĩnh kì lạ, bàn tay mẹ đặt lên cánh tay cô, nhè nhẹ vỗ về. Mẹ nói, đưa mẹ về đi, mẹ không muốn chữa bệnh, nhưng cô không thể trơ mắt nhìn mẹ nằm đợi chết. Trong hai năm chạy chữa, Nguyên đã rút hết tiền tiết kiệm, cả lương hưu của mẹ, rồi bán dần đồ đạc trong nhà. Mẹ gầy đi vì bệnh, Nguyên cũng rộc người đi vì mỏi mệt, nhưng cô vẫn vững tâm, tin tưởng rằng mẹ sẽ sớm khỏe lại, hai mẹ con sẽ ở cùng nhau mãi. Nhưng mẹ đã buông tay.
Từ ngày ấy đến giờ đã nửa năm, Nguyên vẫn chưa thể nào nguôi ngoai nỗi đau mất mẹ. Những buổi chiều đi làm về, cô đứng mãi trước ngôi nhà tối om, không còn ánh đèn và mùi thức ăn của mẹ. Nguyên không có ý định mở cửa vào nhà, chỉ cúi đầu nhìn mặt đất dưới chân. Cô cứ đứng mãi như vậy, đờ đẫn và bất động, tới khi gió lạnh ngấm vào người, hong khô đi nước mắt và làm tê cứng các ngón tay. Mẹ đi mang theo sự sung túc ấm áp của căn nhà, và cả ánh sáng của cô nữa.
Ý định về một chuyến đi xa vụt đến trong khoảnh khắc. Trong một quãng suy sụp vẫn thường thấy sau cái chết của mẹ, Nguyên bỏ việc, nằm trong nhà suốt một tuần. Cô giống một người hôn mê, chẳng còn gì nối kết với cuộc đời, cứ thế chìm xuống lòng biển tối tăm lạnh lẽo. Một tuần liền Nguyên không gội đầu, không chải tóc, buổi tối cô sẽ miễn cưỡng thay bộ đồ sạch rồi gọi đồ ăn bên ngoài. Cô luôn ăn hết số thức ăn đó, nhưng không phân biệt nổi mùi vị, từ lâu Nguyên ăn chẳng biết ngon miệng, những bữa ăn của cô chỉ còn là hành động máy móc duy trì sự sống. Rồi nhận ra cứ như vậy cũng chẳng ích gì, cô trèo lên nóc tủ lấy balo, nhét vào đó hai bộ quần áo, ví tiền và điện thoại, thêm một quyển sách lẻ loi trên kệ tủ. Nguyên đã đứng hồi lâu giữa bến xe nhốn nháo, nhìn các chuyến xe đến rồi đi, đọc tên các địa danh lạ lùng cô chưa bao giờ biết. Cô leo lên một chiếc xe chỉ vì cái biển tên trăng trắng nơi đầu xe, Seo Phìn, một huyện miền núi hẻo lánh xa xôi. Xe lao đi như trốn chạy, Nguyên ngoái nhìn thành phố và những cột cây số lướt qua, cô nhớ mẹ trào nước mắt. Mẹ từng nói, chờ mẹ khỏi bệnh, sẽ đưa Nguyên lên núi sống một thời gian. Mẹ sinh ra ở núi, dù ở thành phố hơn nửa đời người, nhưng tâm hồn mẹ mãi mãi thuộc về những cánh rừng xanh. Mẹ nói, nếu con có phiền muộn, hãy về với núi và ngủ một giấc ngắn dưới tán rừng. Đó là cách tuyệt nhất để tái sinh… Những ký ức nhỏ vụn thoáng qua luôn làm Nguyên đau đớn. Cuối cùng Nguyên vẫn có một chuyến đi xa, chỉ là không còn mẹ nữa. Cô vĩnh viễn là kẻ lưu lạc, chẳng có nổi một chỗ náu thân. Nguyên ôm theo ý nghĩ ấy suốt chặng đường.
“Con đã ở đây”, cô thì thầm với mẹ, nhưng cảm giác bơ vơ không vơi bớt. Thậm chí, nỗi tuyệt vọng đó, sự mỏi mệt hoang lạnh đó càng trở về mãnh liệt hơn bao giờ hết. Cô chẳng còn gì để bám níu với cuộc đời. Trước ngày đi, Nguyên đã bán hết số sách cô rất yêu, để căn nhà hoàn toàn trơ trống. Nguyên đã viết những lá thư để trên cửa sổ, chọn sẵn một công trường bỏ hoang, một độ cao không thể vãn hồi… Chuyến đi này, có thể là lần cuối cùng cô ngắm nhìn thế giới.
***
Đến Seo Phìn, Nguyên cùng vài người nữa lục tục xuống xe. Bầu trời rất trong, nắng ửng vàng nhưng vẫn se lạnh. Nguyên xốc balo trên vai, rảo chân bước mau hơn. Nghĩ đến việc mình đã kiên trì cả chặng đường xa làm cô tươi tỉnh lên một chút.
Đi bộ một quãng, Nguyên thấy thấm mệt, mồ hôi rịn ra trên tóc. Cô nhìn thấy mảnh đất trống ven đường, một cái lều bạt xanh, bên trong là các khúc gỗ xếp thành từng đống to nhỏ. Cô chọn một đoạn gỗ sạch sẽ gần đường lộ nhất, ngồi xuống nghỉ chân. Nguyên ngồi đếm các chiếc xe vụt qua trước mắt. Thế giới vẫn chuyển động, hình như mọi người trên đường ai cũng có chốn về, chỉ Nguyên như một con diều đứt dây, lẻ loi bay giữa bầu trời đang nổi gió. Phía bên kia đường có một quán phở, cô thấy khói bay nghi ngút từ nồi nước sôi và những mẹt bún trắng. Một người đàn ông trung niên gầy gò đang khuấy một cái nồi trên bếp, và cô bé phục vụ mặc đồng phục trung học cặm cụi lau bàn. Đã quá bữa trưa, quán không có khách. Định bụng sẽ ăn gì đó, nhưng cuối cùng Nguyên vẫn ngồi lại, tiếp tục đếm những chiếc xe. Cô không thấy đói.
Dường như hai người bên đó đã nhận thấy Nguyên. Cô biết họ thi thoảng lại nhìn về phía mình, người chủ quán nói nhỏ mấy câu vào tai cô bé. Rồi cô bé gật đầu, vội vã băng qua đường. Càng tới gần Nguyên, bước chân cô bé càng thả chậm lại. Khuôn mặt em tròn trịa, hai má ửng lên vì mùa rét, môi thoáng nét cười và đôi mắt sáng như sao sa. Đứng trước Nguyên mấy bước, cô bé khẽ khàng hỏi: “Chị đói không?”
Có lẽ sợ Nguyên không hiểu ý, nên cô gái vội nói thêm:
– Bác chủ nói mời chị một bát phở nóng.
Nguyên nhìn cô bé ngạc nhiên. Lẽ nào vẻ thất lạc của cô lại rõ ràng đến thế?
“Chị qua quán của em nhé?” Chừng như sợ Nguyên sẽ biến đi mất, cô bé dè dặt cầm balo của cô. Nguyên đứng dậy, thấy hai tay mình trống trải, chỉ còn cách đi theo cô gái.
***
Vi nói nhà em ở một thôn xóm nhỏ dưới chân núi, cách nơi này khoảng gần nửa tiếng đạp xe. Vi ngồi ngay ngắn trên yên, ngoảnh lại nhìn Nguyên dặn dò. “Đường núi xóc, chị nhớ bám vai em.” Nguyên đồng ý theo cô bé dễ dàng như vậy, còn chẳng cần tới một giây cân nhắc. Cô bé tốt bụng ngỏ ý mời Nguyên về nhà, vì tưởng cô không có chỗ trú chân. Nhưng ngẫm nghĩ lại thì đúng là cô không có nơi nào để đến thật. Vi đạp xe chầm chậm qua con đường đất dẫn vào thôn núi. Nguyên nhìn thấy dải đồi bao la phía xa, hoàng hôn yên ả, làn khói bay lên từ những mái nhà. Những đàn dê trắng thong thả đi về, thỉnh thoảng rướn cổ gặm lá non bên vệ cỏ. Bầu trời cao và xanh, cánh đồng hoa cải nở rộ kéo dài đến chân núi. Nhìn bầu trời, cô muốn khóc. Dường như rất lâu Nguyên không còn được thấy bầu không xanh lộng như vậy. Thật lâu rồi, những buổi chiều rong chơi, Nguyên cũng đã từng dành hàng giờ nằm dài trên cỏ, thảnh thơi nhìn mây trắng. Cô tự hỏi mình, những đám mây đó đã đi đâu mất? Những ngày tháng ấy đã trôi về đâu?
Khi cô bé đưa Nguyên về tới nhà, hoàng hôn đã ngả sang sắc xám. Căn nhà trình tường trên đồi cao, im vắng, quanh vườn là hàng mận trắng đơm hoa. Vi bật đèn. Ánh đèn vàng ấm rọi lên bốn bức vách. Căn nhà của cô bé nhỏ tới nỗi chỉ một cái liếc mắt là có thể bao quát tất cả. Đồ đạc cũ nát sơ sài, một giường ngủ, một bàn học, tranh lịch dán trên tường đã phai màu. Trên bàn có cốc kem đánh răng, hộp bút, chai nước cắt nửa làm lọ hoa, bông hoa cúc rũ buồn… Nguyên đi lại trong phòng, nhìn các đồ vật bằng vẻ trìu mến. Cô thấy thật dễ chịu khi ở đây và chợt nảy lòng yêu mến ngôi nhà này.
Hai người ăn qua loa bữa tối. Cơm trắng, canh cà chua nấu với cá khô, nhưng Nguyên ăn rất ngon lành. Buổi tối trên núi lạnh lẽo và tĩnh lặng. Nguyên sực nhớ tới quyển sách mang theo, nhưng ý nghĩ đó nhanh chóng biến mất. Cô vẫn chưa đủ sức lực để nhấc mình lên làm bất cứ việc gì. Cô lẳng lặng ngồi ngắm Vi. Là ngày nghỉ nên cô bé không học bài mà ngồi thêu váy để chờ chợ phiên gửi thím đi bán. Nguyên thấy thương cho cô bé tuổi còn nhỏ mà đã sớm phải trưởng thành. Bố mẹ Vi là người dưới xuôi, từng đi làm công và phiêu bạt khắp nơi rồi neo lại ở vùng núi cao này. Người mẹ bị lừa sang biên giới làm công nhân đã mười năm chưa về. Người cha là thợ rừng, hai năm trước đã sảy chân ngã xuống vực trong một lần lên núi đốn gỗ. Vi mười lăm tuổi, buổi sáng đạp xe mười lăm cây số đi học, chiều chiều phụ việc ở quán phở. Em trai học nội trú trên huyện, cuối tháng mới về nhà. Cô bé kể lại những mất mát trong đời bằng vẻ mặt bình yên như thể kể về câu chuyện của một ai khác, không suy sụp cũng không thở than. Nhìn cô gái nhỏ, Nguyên nhớ tới những bông hoa dại mọc giữa đồng hoang. Cuộc sống đối với em khắc nghiệt, nhưng em vẫn thiết tha ôm lấy nó.
Cuối cùng cô bé cũng xếp lại những tấm thêu rực rỡ, đòi Nguyên kể chuyện thành phố và chuyến đi. Nguyên sững sờ nhận ra mình chẳng nhớ nổi điều gì đẹp đẽ để đưa cho cô bé. Hơn hai năm, cuộc sống của cô như một thước phim trắng đen, chỉ xoay quanh ngôi nhà, bệnh viện và những giọt nước mắt. Những tháng ngày huyên náo cô từng sống dường như đã lui xa. Nhưng chỉ cần hồi nhớ lại ký ức đẹp đẽ đầu tiên, thì các chi tiết khác sẽ chậm rãi trở về. Nguyên kể về rạp phim, kem lạnh ở công viên, thư viện và pháo hoa lúc giao thừa. Những hình ảnh giản dị đó đột nhiên làm cô xao xuyến không thở nổi. Đó là một thế giới tuyệt diệu, mà Nguyên muốn bày ra tất thảy cho cô gái. “Một ngày nào đó sẽ tới lượt em thôi”. “Em không dám mơ xa như vậy. Thực tình em nghĩ sống ở đâu cũng tốt cả, em cũng có thể tự tìm thấy niềm vui. Mỗi ngày sống đã là một điều tốt đẹp biết mấy.”
Nguyên lên giường đi ngủ lúc nửa khuya, tâm trí điểm lại những sự kiện xáo động trong ngày. Trên đồi tĩnh lặng, bóng tối bủa vây, cô có thể nghe thấy những âm thanh lẻ loi thưa thớt của côn trùng và tiếng rì rầm của mương nước. Nguyên bật đèn ngủ, căn phòng đắm trong màn sương vàng ấm áp. Sau cành lá lay động của cây thông, ánh đèn hẳn sẽ hắt qua ô cửa sổ vuông vắn như một đốm sáng nhỏ nhoi giữa đêm. Hình ảnh tưởng tượng đó làm cô yên lòng và thả mình vào vùng tối khổng lồ của giấc ngủ.
***
Trời còn chưa sáng Nguyên đã nghe thấy tiếng hát. Sau đó là tiếng nước ào ạt đổ vào chum. Cô sực nhớ chuyện hôm qua Vi nói, sáng nào cô bé cũng phải đi cõng đủ nước để sinh hoạt trong ngày. Nguyên vẫn trùm chăn, hỏi vọng: “Em đi lấy nước xa không?” “Không xa lắm đâu chị. Mà sao chị không ngủ thêm đi? Đi đường xa, hẳn chị mệt lắm.”
Nguyên trở dậy nhưng chưa rời giường ngay mà ngồi nán lại, lắng tai nghe những thanh âm đời sống bên ngoài. Những bước chân vội vã của Vi, tiếng lục cục mở cửa chuồng, một tiếng gà gáy sáng. Nguyên ra vại nước sau nhà đánh răng rửa mặt, Vi hớn hở cười, xòe cho cô xem hai quả trứng gà trong lòng bàn tay. Cô bé nuôi năm con gà, và những ngày đi nhặt trứng là một ngày hội. Buổi trưa Nguyên giành nấu cơm bằng đôi tay vụng về. Quá lâu rồi cô không chăm sóc ai và cũng không được ai chăm sóc. Cô bé quẩn quanh bên bếp với Nguyên, khe khẽ hát bằng một thứ ngôn ngữ xa lạ Nguyên không hiểu. Cô bé quả thật rất dễ hài lòng. Dường như một điều đẹp đẽ nhỏ nhoi cũng khiến em hạnh phúc.
Bữa trưa xong, Nguyên đòi Vi dẫn cô lên rừng. Đường lên đồi dốc và ẩm ướt. Hai chị em không nói với nhau tiếng nào, cứ lặng lẽ đi gần nhau như vậy. Những đám mây trắng tan tác trên đầu, bóng râm mát rượi phủ trên vai, thảnh thơi không muộn phiền nào chạm tới. Cô dẫn bé dẫn Nguyên lội qua dòng suối nhỏ. Nguyên ngồi trên một tảng đá cạnh bờ suối vốc nước rửa mặt. Một cây mận đang bung hoa trắng, rụng xuống vai cô từng đợt yên tĩnh như mưa xuân. Nguyên ngước mắt nhìn những cánh hoa bay, thấy thanh thản ngập lòng. Tìm được một bãi cỏ, cô ngả người nằm lên đó, dặn dò: “Trông cho chị nằm một chút.” Và nghe thấy tiếng “vâng” khe khẽ của Vi.
Nguyên úp mũ trên mặt, nước mắt chảy qua khóe mắt. Đây là cuộc sống, Nguyên nghẹn ngào nghĩ, mà những khoảnh khắc rực rỡ của nó đôi khi làm cô sững sờ đến nghẹt thở. Thế giới này vẫn đẹp như vậy, rồi tất cả sẽ ổn thôi. Thay vì nghĩ về những điều đã mất đi, sao cô không nghĩ về những thứ mình còn lại nhỉ? Cô vẫn còn tuổi trẻ, một ngôi nhà che chắn gió mưa. Và hơn hết, vẫn còn những điều lấp lánh này, những tình cảm giản dị ấm áp vây bọc lấy cô và ủi an cho cô sống.
Khi Nguyên ngồi dậy, cô nghe tim mình thoáng dịu dàng, khuôn mặt không còn nước mắt. Vi ngồi bên cạnh, đang duỗi tay giúp Nguyên che nắng. Bàn tay nhỏ bé nứt nẻ, xòe rộng trên má cô. Cô vỗ vỗ tay trên cỏ, bảo cô bé nằm xuống cạnh mình. Hình như Nguyên đã có một giấc ngủ ngắn, dưới vòm rừng. Cô mơ về một con bướm trắng đang chầm chậm rũ sạch hết bùn đất bám trên đôi cánh mỏng. Rồi cô thấy mình chấp chới bay lên, trong tiếng xao xác rầm rì của cành lá.
***
Ngày thứ ba ở Seo Phìn, chiều muộn, Nguyên quyết định trở về thành phố. Hai chị em chầm chậm đi bộ xuống con dốc dài. Nguyên ngoảnh lại, thâu vào trong mắt hình ảnh ngôi nhà màu xám lẻ loi giữa lưng đồi. Bàn tay Vi bấu lấy áo khoác của Nguyên, đi theo cô xuống tận chân dốc.
Hai chị em đứng chờ xe bên rìa đường, dưới tán một cây đào đang trổ lá xanh. Ánh nắng cuối ngày chiếu những vệt sáng dài trên cỏ, lúc thấy chiếc xe xuất hiện từ phía hoàng hôn, Vi ngẩng nhìn cô bằng đôi mắt ướt.
– Chị… chị lên thăm em nữa được không?
Nguyên nhắm mắt lại, những hình ảnh ngày trước loáng qua cô. Ngôi nhà tối, mẹ, công trường bỏ hoang, những lá thư trên bệ cửa… Rồi cô nhìn thấy nắng mật, những hoàng hôn yên ả, làn khói bay lên từ những mái nhà… đó là thế giới cô đang sống. Một cuộc sống với những khoảnh khắc tuyệt vọng nhưng cũng lộng lẫy đến chói lòng. Rồi Nguyên nhìn xuống bàn tay đang nắm níu áo cô.
Ngập ngừng một chút, chỉ một chút, cô đưa tay ngoắc với Vi, hai ngón cái chạm nhau như một dấu ấn không rời.
– Chị hứa.
Trên chặng xe trở về, Nguyên vẫn chọn ngồi ở hàng ghế cuối. Bởi cô biết, chỉ cần quay đầu lại, sẽ nhìn thấy cô bé đứng vẫy tay với cô dưới gốc đào. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi khi bóng râm lướt qua, khi gương mặt phản chiếu trên tấm kính xanh, Nguyên thấy đôi mắt mình đang thoáng ánh hạnh phúc.
BÙI THANH THUỲ
(Truyện ngắn đoạt Giải nhất Cuộc thi Thơ, truyện ngắn và ký
“Những làn gió Tây Bắc” lần thứ II, do Hội VHNT Hòa Bình tổ chức)
