Tui mừng vì có thể nối lại tình xưa, sao Năm hờ hững chi vậy. Chiều chiều nhìn qua nhà Năm tui buồn, mà buồn là tui uống rượu, mà uống rượu là má Tư chửi. Hơ hớ! Tui sung sướng nhứt trên đời còn sống trở về nhìn Năm mỗi ngày, còn nghe má chửi mỗi ngày…
– Chị còn đau chỗ nào tôi xoa cho bớt nghe.
– Không sao đâu, già rồi xương cốt nó cứ hành mình vậy thôi. Nhớ ngày xưa còn trẻ có sợ gì đâu hé!
Ngày xưa của hai người phụ nữ khi còn trẻ đã hơn 50 năm qua.
1. Hồi đó chị ở bên xã An Bình, tui bên xã Thuận Đức, ấy là sau trận đánh lớn gặp nhau còn sống sót mới biết được chứ hồi chuẩn bị, việc ai nấy làm đâu có biết nhau. Tình hình lúc đó chỉ biết cấp trên truyền đạt chủ trương phải làm một số việc khẩn cấp, chỉ biết chuẩn bị tổng tấn công, nhưng không rõ lúc nào. Vùng ven ngày đó hoang vu, xa xa có một nhà dân, nhưng phải bám dân, phải vận động người dân ủng hộ cách mạng. Rồi từ trong dân đã có một số căn hầm bí mật, cũng từ trong dân đã có lúa vựa trong nhà, có vũ khí chia ra giấu nhiều nhà dân, có nơi ăn chốn ở để đưa cán bộ về cài cắm trong thế hợp pháp và bán hợp pháp.
Chị ở bên này cũng phải len lõi trong dân, có người lo mảng khác như em, chị lo mua thuốc men, dụng cụ y tế. Cơ số thuốc gởi nhờ mấy tiệm thuốc tây là cơ sở của mình vận động gom giúp không bị lộ, rồi chuẩn bị sẵn sàng cho một trận đánh lớn. Đâu có biết ngày giờ cụ thể của trận đánh đâu, chỉ biết chuẩn bị theo lệnh của cấp trên thôi.
Chị có còn nhớ em Thương không? Trời, nhớ lại mà tội cho em ấy, bụng mang dạ chửa mà mê công tác lắm. Cũng cùng các đồng chí chuẩn bị ráo riết cho trận đánh, vậy mà trước ngày vào thị xã, chồng nó hy sinh trước cửa ngõ vào thị xã, tưởng con nhỏ không vượt qua, vậy mà nó bậm môi, tay đở cái bụng bầu lao vào trận đánh. Sau ngày giải phóng nó bồng chống đưa con về quê chồng phụng dưỡng cha mẹ chồng trọn vẹn đạo nghĩa làm dâu con. Thương cũng lao động giỏi, nuôi con ăn học nên người. Chị có biết em gặp nó ở đâu không? Tại buổi họp mặt những bà mẹ gởi con đi kháng chiến, nó khóc vì mừng và gởi lời thăm chị rất nhiều. Cứ mỗi lần gặp Thương nó luôn khoe đứa con gái nó sinh trong dịp Tết năm ấy.
Thương kể lúc đó đau bụng quá trời luôn, còn phải tổ chức đón một đồng chí từ căn cứ vào nội thành, đi qua đồn, bót không phải đơn giản, chỉ có nội tuyến của ta cài cắm trong bót phối hợp mới làm được. Trước giờ người liên lạc chỉ có em, anh ta nhận lệnh từ em, trời đau bụng chi giờ này không biết, ráng đi con cho mẹ xong việc rồi con hãy ra. Vậy mà con nhỏ như nghe được lời năn nỉ của em nó lì trong bụng, em đưa được đồng chí mình về nhà cơ sở ở nội ô rồi con bé gặp mặt bà mụ là sổ tọt ra hà chị. Thương kể chuyện sinh nở mà như một cuộc đi chơi. Con bé tên Khánh, nhưng tôi không nhớ nỗi chỉ gọi thân thiết nó là con bé Thân, kỷ niệm năm mùa Xuân mẹ nó sinh nó ra đời, nhưng cha nó lại vĩnh viễn ra đi. Con bé Khánh được gởi về nội ô thị xã cho người chị của Thương nuôi dưỡng. Thương ra mộ chồng thắp hương cho anh trong một ngày mưa gió tơi bời. Thương lạnh lắm, nhưng cái lạnh bên ngoài không bằng sự đơn côi bên trong khi phải vừa công tác, vừa phải lặn lội về với con bất cứ lúc nào có thể.
2. Em ở bên này có yên đâu chị, chị có nhớ trưởng ấp Sáu Sẹo không, trời hắn ác nhơn lắm chị. Một số anh em đằng mình đã bị hắn chỉ điểm và bị bắt, bị tra tấn. Anh Chín bị đánh gãy chân ngay tại chợ. Hắn đánh hơi em có tham gia đằng mình, có lần hắn dẫn chiêu hồi về nhìn mặt. May đợt đó em mới sanh con còn nằm lửa, mà người chiêu hồi đầu trùm bao bố nhìn em một lúc lâu rồi lắc đầu bỏ đi. Sau đợt đó nội tuyến báo do khác đường dây, nên người chiêu hồi không biết em thiệt. Nhưng để đảm bảo an toàn, trên đã sắp xếp cho em chuyển vùng hoạt động, vậy là mẹ con em bồng chống về huyện xa mở một tiệm tạp hóa nhỏ vùng ven đô làm chỗ cho anh em về liên lạc. Những người bỏ mối hàng cho em đa phần là anh em của mình, cũng từ cái tiệm tạp hóa em lại có đủ thứ gởi vô trong cho đàng mình trong thế hợp pháp.
Hương dần lớn em gởi về thành ở nhà dì Ba đi học, dần dần nó cũng xong tú tài toàn phần cũng là ngày toàn thắng, ba nó đi tập kết trở về. Nhà em rạng rỡ niềm vui, hạnh phúc mà cứ ngỡ như mơ. Nhìn lại so với một số đồng chí, thấy sao mình may mắn. Nhiều khi gặp lại chị em mình đơn côi, em không biết nói gì hơn chỉ động viên mấy chị, qua hết rồi mình còn sống để được hưởng hòa bình. Chiến tranh, khói lửa đã qua, có chồng, có con bên cạnh, niềm vui cứ lâng lâng một thời gian sau mới hết. Con gái em tốt nghiệp đại học, ra trường mở công ty làm kinh tế. Ai gặp cũng khen em tốt số. Nào ngờ Hương sai phạm trong quản lý gây hậu quả nghiêm trọng phải nhận lãnh án tù. Hai vợ chồng em suy sụp vì con, rồi sau đó là chuỗi ngày nuôi cháu ngoại, thăm lo cho con trong tù. Chồng Hương bỏ nó khi biết vợ vướng vào vòng lao lý. Mười lăm năm của một đời người, Hương mãn hạn tù trở về, teo tóp, gầy gò, héo úa. Ba Hương bệnh ngày càng nhiều rồi ổng cũng bỏ em đi. Những trận B52 ngoài Bắc vùi lấp ổng ngày xưa, sau khi mọi người tìm được ông ấy dưới đống đổ nát, từ đó di chứng để lại cứ trở trời máu trong lỗ tai ổng cứ ri rỉ. Dù đi nhiều bệnh viện, dù được chữa chạy kịp thời nhưng rồi ông ấy cũng ra đi. Gia đình em buồn hiu hắt, Hương mặc cảm với đời, với bạn bè, trầm cảm, u buồn, mất cân bằng cuộc sống một thời gian dài. Chị ơi! Những ngày tháng đó, vì con, vì cháu em gắng gượng để vực dậy cuộc sống gia đình, lòng luôn tự nhủ phải tự đấu tranh, phấn đấu cho mình chứ làm sao bây giờ.
***
Nước lớn rồi, bìm bịp kêu chị có nghe không? Chị còn nhớ thằng Hai Thẹo đi tập kết hồi đó không? Rồi thằng Chín Cụ đi lính quốc gia nữa.
3. Tôi xuống tàu ra đất Bắc, được học hành đàng hoàng, được phân công về quản lý một nông trường. Tất cả cho miền Nam thân yêu là nhiệm vụ thiêng liêng lúc bấy giờ. Tôi dành cả thanh xuân của mình cho những vụ mùa, những kế hoạch sản xuất. Tôi không cưới vợ dù có lắm đám mối mai. Người ta nói tôi liệt dương nên không dám cưới vợ, kệ tôi không quan tâm.Sâu thẳm trong trái tim tôi lời hẹn ước bên bến sông trăng trong một mùa thương nhớ tôi chưa quên. Trong đó, cuộc chiến còn ác liệt quá biết em tôi có yên ổn. Tôi không có tin tức gì của em từ dạo ấy, nhưng tôi tin vào đôi mắt trong veo của em đã âm thầm đưa tiễn tôi bên bến sông năm nào. Rồi tôi sẽ trở về sẽ cùng em đi nhổ mạ, cấy lúa sau đó khi mùa vàng ươm khắp cánh đồng lại cùng nhau đi cắt lúa cùng trai gái trong xóm. Tiếng hò của miệt vườn sông Hậu lại cất lên đối đáp khắp bờ bãi ruộng đồng, em má ửng hồng với nụ cười rạng rở tỏa sáng một góc quê. Trong những đêm thâu trên đất Bắc tôi đã da diết nhớ em và mơ những giấc mơ về em thật ngọt ngào đằm thắm. Bóng hình em trong trái tim tôi luôn thúc giục tôi làm việc và làm việc hết mình cho ngày toàn thắng.
Rồi tôi cũng trở về trong vinh quang, trong sự chờ đón của gia đình. Cha mẹ già đã mất, người chị gái héo hon cố giữ lấy mảnh vườn hương quả trao lại cho tôi. Trên cõi đời giờ chỉ còn tôi và chị, chiến tranh loạn lạc anh trai tôi và thằng Út đã yên nghỉ nơi nghĩa trang cùng đồng đội. Người em gái bên bến sông trăng của tôi đã hy sinh ngay cửa ngõ vào thành phố khi đón đoàn quân giải phóng. Chị tôi khóc rất nhiều, kể về em rất nhiều, đã từ lâu mặc nhiên coi em là em dâu trong nhà. Nhưng rồi cuộc sống vẫn phải sống tiếp, nhiều năm sau tôi đã lập gia đình theo lời khẩn cầu của chị gái. Vợ tôi hiền lành, nhu mì đúng kiểu chân chất miền Tây. Thỉnh thoảng sáng ra thấy vợ rơm rớm khóc, gặng hỏi vợ không nói chỉ lắc đầu. Cho đến khi đứa con gái đầu lòng lên năm tuổi, một sáng thức dậy nó thẻ thọt: má hay thiệt ba ngủ mớ gọi ai đó om sòm lên mà má chỉ ngồi nhìn ba khóc. Mà không phải một lần này đâu, mấy lần rồi. Mai mốt ba đừng vậy nữa cho má với con ngủ nghe ba. Tôi nhìn vợ thật lâu, cô ấy quay đi như không nghe thấy gì. Sau này lâu lắm, tôi ngày càng cưng chiều vợ, nụ cười vợ có lúc rạng rỡ hơn. Khi tôi gặng hỏi lần nữa, vợ tôi cười buồn, giờ hổng lẽ ghen với người chết, già rồi mới có mụn con, coi như ông trời bù đắp. Anh mơ thôi mà, sáng mai ra lại là chồng em.
4. Chín Cụ ơi! Chín Cụ mày không chết trôi chết nổi, mày sống chi mà về đây báo tao. Tiếng la hét của bà Tư, tiếng lè nhè say rượu của chú Chín Cụ lại vang lên. Chú Chín Cụ bị bắt quân dịch đi lính tận miền Đông. Một lần hành quân đi lạc đường bị du kích bắt về đưa vô trong chỉnh huấn. Chín Cụ giác ngộ xin ở lại phục vụ đằng mình. Giải phóng Chín Cụ dìa quê hông ai tin chú đã cải tà quy chánh. Người ta bắt chú Chín Cụ lên ban quân quản trình diện, ăn cơm nhà nước cả tuần chờ xác minh mới được thả về. Câu chuyện chú Chín Cụ đầu hàng làm tà lọt cho ông chỉ huy Bảy Bé cứ rượu vào lè nhè kể con nít xóm này riết thuộc lòng. Bao nhiêu con gái trẻ đẹp chú Chín Cụ không để ý lại đi theo đuổi dì Năm chồng chết trong kháng chiến có năm đứa com. Con gái lớn dì Năm nhỏ hơn chú Chín Cụ có ba tuổi. Nhiều lần chú Chín Cụ ngõ lời, dì Năm từ chối. Chồng chết năm con, đi bước nữa mà chi, cám ơn anh Chín Cụ nghe Năm muốn ở vậy nuôi con khôn lớn hà! Trời, buồn chi buồn vậy. Tui thương Năm từ lúc Năm chưa có chồng, ai ngờ sau cuộc hiến trở về chồng Năm đã ra đi. Tui mừng vì có thể nối lại tình xưa, sao Năm hờ hững chi vậy. Chiều chiều nhìn qua nhà Năm tui buồn, mà buồn là tui uống rượu, mà uống rượu là má Tư chửi. Hơ hớ! Tui sung sướng nhứt trên đời còn sống trở về nhìn Năm mỗi ngày, còn nghe má chửi mỗi ngày. Ậc, ậc nhiều anh em đồng đội hy sinh nơi sông sâu nước chảy, nơi cỏ rậm rừng hoang. Má Tư à! Đừng có rủa con má ơi!
NGUYỄN KIM THANH
