Mùa thu Hà Nội vẫn thế. Mỗi năm lại phủ xuống thành phố một thứ ánh sáng vàng hanh, mỏng như sợi khói. Nó se lạnh ở đầu ngón tay, nhưng lại nóng rực nơi ký ức.
Nếu sống ở Hà Nội, có lẽ ít ai để ý, nhưng với những người vừa trở về Hà Nội sau nhiều năm xa cách như Thủy Tiên thì có lẽ mùa thu lúc này giống như một bàn tay đang chạm khẽ lên phím đàn, dạo những nốt đầu tiên, đánh thức một bản nhạc hồi tưởng trong quá vãng.
Ngồi trên taxi đến trung tâm thành phố, khẽ nhìn ra ngoài ô cửa kính loang lổ bụi mờ, dãy xà cừ già nua vẫn đứng lặng như thời sinh viên, khi nàng và người bạn cùng khoa Văn thường đạp xe qua mỗi buổi cuối tuần.
Đã bao lâu rồi kể từ ngày ấy?
Đã bao mùa thu đi qua trên mái tóc mình?
Giờ nàng chỉ là một cô nhà văn nhỏ bé. Sống ở Sài Gòn cùng với chồng, một chàng kỹ sư bận rộn quanh năm và hai cô con gái bé bỏng. Cuộc hôn nhân ấy vốn ổn định, như một dòng sông êm đềm nhưng thiếu những cơn sóng thuở ban đầu.
Có lẽ chính vì thế, Hà Nội chiều nay khiến tâm trí nàng bối rối hơn là thân quen. Mái ngói rêu phong, quán cà phê khuất trong góc phố, những con hẻm nhỏ. Nơi có những người đàn bà gồng gánh trên lưng cơm áo gạo tiền. Tất cả vừa gần gũi, vừa như xa vời. Nàng cảm thấy mình như một kẻ lữ hành đang cầm trong tay một tấm vé thời gian để trở về tìm lại bóng dáng của chính mình trong tấm gương mờ của ký ức. Nơi đó có hình bóng một gương mặt hiền lành, có chậu thủy tiên vàng bên bậu cửa kí túc xá và ánh mắt sáng trong của ai đó như nắng đầu thu năm nào.
Khi taxi rẽ khỏi bóng cây xà cừ cuối cùng, thành phố mở ra một phông nền sáng rạng. Buổi ra mắt sách đã diễn ra theo đúng lịch trình, trong tiếng vỗ tay và những lời chúc tụng. Người ta khen ngợi bút danh Thủy Tiên với giọng văn nhẹ nhàng như nước chảy, mây trôi mà luôn biết cách chạm khẽ vào những vết thương mỏng manh trong sâu thẳm tâm hồn con người. Nàng mỉm cười, bắt tay, nói đôi lời cảm ơn. Tất cả đúng với kịch bản. Nhưng khi tấm phông nền được tháo xuống, những bông hoa cắm trong lọ bắt đầu héo nghiêng, nàng chỉ thấy trong lòng trống trải loang ra như những sợi khói mỏng tang bay lơ lửng giữa trời chiều.
Mấy đêm nay nàng mất ngủ, không phải vì lo lắng cho buổi ra mắt sách mới mà bởi lòng nàng thấy chộn rộn khi nghĩ về Hà Nội, nghĩ về giây phút mình trở lại, nghĩ về những kỷ niệm cũ với người con trai ấy. Hà Nội bây giờ chắc đã thay đổi nhiều lắm, liệu có còn nhận ra nàng sau mười lăm năm xa cách hay không? Nàng đã tự hỏi lòng mình như thế.
Thế nên, thay vì về khách sạn nghỉ ngơi như lịch trình, taxi đưa nàng lang thang qua những con phố quen mà lạ.
Hà Nội chiều thu vẫn vàng rực, lá rụng phủ lối đi. Nhưng xen lẫn tiếng lá xào xạc là tiếng còi xe vội vã từ những con phố bên.
Nàng xuống xe. Nhẹ bước chậm rãi trên phố, như muốn tìm lại sự tĩnh lặng mà buổi sáng ồn ào đã cuốn đi đâu mất. Có lẽ chính lúc này, nàng mới được trở về với chính mình.
Trong bóng nắng nghiêng mùi hoa sữa, Thủy Tiên bỗng thấy lòng mình rộn ràng như thể đang chờ đợi một điều gì mà chính nàng cũng chưa rõ.
Chiều trôi thật chậm. Nàng ghé một quán cà phê sách nằm lọt thỏm trong con phố, bé nhỏ như một chiếc hộp gỗ bạc màu đang bận giữ mùi thời gian. Nàng đã từng nghe ai đó nói rằng, quán này khá nổi tiếng và cũng thường là nơi gặp gỡ của giới văn sĩ và những người yêu sách. Ngoài hiên, gió thu lay động, lá rơi xào xạc như những bức thư tình vàng úa vừa được ai đó gửi đi. Bên trong, ánh sáng của ô cửa kính đổ nghiêng xuống nền gạch hoa loang lổ, những hạt bụi vàng lấp lánh bay lơ lửng trong không khí. Trên kệ, những cuốn sách xếp chồng gọn ghẽ. Một vài cuốn gáy đã bạc phếch, tỏa ra một thứ mùi thơm ngai ngái thân quen. Tiếng thìa khẽ chạm vào thành cốc, tiếng mở sách sột soạt đan lẫn tiếng trò chuyện thầm thì đâu đó.
Thủy Tiên chọn một góc khuất, quay lưng về phía quầy và gọi một cốc cà phê nhỏ. Tại nơi này, nhìn ra ngoài cửa sổ, nàng có thể nhìn ngắm mặt đường và những người qua lại. Trên mặt bàn đặt một cuốn sổ nhỏ và một chiếc bút. Đó là hai vật bất ly thân trong túi xách của nàng mỗi lần ra đường. Nàng vẫn giữ thói quen ấy suốt nhiều năm nay từ khi bước vào con đường viết lách. Bút danh Thủy Tiên được nhắc đi nhắc lại trong buổi ra mắt sáng nay như một lớp áo rộng, khiến đôi lúc nàng thấy lạc lõng trong chính cái tên ấy. Nàng khẽ cúi đầu, thở ra một hơi dài bên tiếng nhạc không lời du dương mà người phục vụ vừa bật cách đó không lâu.
Cánh cửa quán bật mở, chuông gió leng keng. Một người đàn ông bước vào, mặc áo sơ mi trắng cổ đứng, tay xách cặp, dáng vẻ điềm tĩnh. Anh tiến đến bên quầy, hướng mắt về phía nhân viên, giọng trầm và ấm:
– Xin hỏi, ở đây có cuốn Năm tháng hoa niên của nhà văn Thủy Tiên không?
Cô nhân viên trẻ mỉm cười, rút từ trong ngăn kệ một cuốn sách bìa màu vàng mới nguyên trong lớp giấy hút chân không đưa cho anh. Người đàn ông cầm lấy, kéo rách lớp màng mỏng bên ngoài, lật qua lật lại từng trang, đôi mắt sáng lên như hồi tưởng ra điều gì đã cũ. Đến đoạn viết về hoa thủy tiên, ngón tay anh vuốt ve dòng chữ rồi chợt nhận ra ánh mắt khó hiểu của người bên cạnh, anh nói khẽ như với chính mình:
– Tôi rất thích văn của cô ấy. Có gì đó rất gần…Những đoạn viết về thời sinh viên, về hoa thủy tiên vàng… làm tôi nhớ… Có lẽ ai cũng đã từng có một thời hoa niên như thế.
Những lời ấy như rơi vào thinh không, nhẹ nhàng chạm vào người phụ nữ đang ngồi trầm tư ở góc phòng. Bàn tay nhỏ nhắn đang viết những dòng chữ nắn nót của nàng khựng lại trên cuốn sổ. Một vệt bút đen run rất mảnh như tơ lướt qua ngón tay. Âm thanh nàng vừa nghe được ấy kéo tấm rèm ký ức bật mở. Đúng là giọng nói ấy, không lẫn vào đâu được.
Nàng như lại thấy mình cùng anh ngồi trên bậc thềm giảng đường, nhìn ánh nắng xuyên qua tán xà cừ, hắt xuống trang sách đang mở. Anh nghiêng mắt, đọc cho nàng nghe những vần thơ tình của Xuân Diệu, giọng thiết tha đến mức làm gió cũng như muốn ngừng lại. Anh tặng nàng một nhành thủy tiên vàng vừa chớm nở và nói “Nếu sau này em viết, hãy lấy bút danh là Thủy Tiên nhé!”. Câu nói nửa đùa, nửa thật và mùi thơm trong trẻo của loài hoa ấy hóa ra lại là thứ bám rễ trong trí nhớ của nàng suốt nhiều năm qua.
Nhưng rồi, ngày tốt nghiệp, anh đột ngột im lặng. Nàng chờ đợi một lời giải thích, nhưng chỉ nhận được tin từ bạn bè rằng gia đình ép buộc anh về quê, cưới một cô gái đã được mai mối từ nhỏ để trả ơn một món nợ tình cảm cũ. Anh không dám phản kháng vì sợ làm đau lòng người mẹ già đang ốm nặng. Nàng hiểu, đó không phải là phản bội mà là sự hy sinh trong câm lặng. Bao lần nàng định viết thư cho anh, nhưng nghĩ đến ánh mắt day dứt của anh nàng lại buông bút.
Nàng cắn chặt môi. Vai khẽ run. Trong khoảnh khắc, đôi chân nàng như muốn bật dậy. Chỉ cần quay lại và gọi một tiếng “Anh!” là mọi im lặng sẽ tan vỡ. Nhưng bàn tay vô thức chạm vào chiếc nhẫn lạnh trên ngón áp út. Tất cả kìm lại. Nỗi khao khát trào lên rồi lập tức bị dìm xuống như sóng vỗ vào bờ rồi tan biến thành từng mảng bọt trắng xóa. Vỡ vụn.
Đã mười lăm năm rồi nàng không gặp lại người đàn ông ấy. Ra trường rồi bặt vô âm tín. Thi thoảng nghe đâu đó bạn bè nói rằng giờ anh đã là một thầy giáo dạy Văn giỏi của tỉnh nhà. Cả hai vợ chồng đều là giáo viên. Cuộc sống gia đình đầm ấm. Còn cô, bao nhiêu năm vẫn giữ mãi chấp niệm ấy, cũng như giữ mãi mối tình đẹp mà dở dang ấy.
Không ngờ lại gặp anh trong hoàn cảnh này.
Anh thanh toán, tay ôm cuốn sách như đang giữ một phần thanh xuân còn sót lại. Chuông gió leng keng khi cánh cửa bật mở, một làn gió thu khẽ ùa vào. Thổi tung những trang giấy trên cuốn sổ của nàng và mái tóc đang xõa ngang vai ấy. Vừa kịp lúc, điện thoại anh đổ chuông, màn hình sáng lên hình ảnh một bé trai chừng bốn, năm tuổi đang cười tít mắt. Anh đưa máy lên sát tai, giọng dịu dàng nhưng thoáng buồn:
– Con trai à, bố đang trên đường về rồi nhé! Hôm nay bố đã mua một cuốn sách để đọc cho con nghe. Anh liếc lại cuốn sách trên tay, ánh mắt thoáng ngập ngừng trong giây lát.
Tiếng nói ấy theo anh ra khỏi cửa, lẫn vào gió thu man mác.
Cái tên nàng đã giữ nhiều năm ấy bỗng nhẹ như tro tàn. Nàng muốn đứng dậy bước theo anh nhưng lại thôi. Gọi làm gì chứ? Một lời chào hay một câu hỏi thăm cũng không thể trở về những ngày tháng ấy nữa.
Trong quán cà phê, tiếng nhạc vẫn du dương bên tai người phụ nữ đang ngồi bất động. Nàng đưa tay cài gọn những sợi tóc mai lên đôi tai nhỏ nhắn. Mọi điều như một lời tạm biệt đã rõ, dành cho quá khứ tưởng chừng đã ngủ quên.
Thủy Tiên mở cuốn sổ, chiếc bút khẽ run trên tay. Một tia nắng lọt qua khe cửa, hắt lên chiếc nhẫn lấp lánh. Ánh sáng ấy khiến nàng thoáng chới với, như đang nhắc nhở về một ràng buộc âm thầm, về những bữa cơm tối gia đình bốn người họ ngồi quây quần bên nhau. Nàng cúi đầu, viết những dòng thật chậm để tiễn đưa một điều vừa sống lại trong mình.
Xin gửi lại mùa thu
Cho những ngày xưa cũ
Xin gửi lại tình yêu
Trong gió chiều mênh mang…
Ngoài hiên, chiếc lá xà cừ chao nghiêng, như lời thì thầm đã muộn.
Một giọt nước mắt khẽ rơi, làm nhòe đi chữ “tình yêu”. Nét mực loang ra thành vệt xám mờ trên dòng kẻ. Nàng mỉm cười, thấy lòng nhẹ nhõm như vừa buông tay cho quãng thanh xuân, đã hóa tro vàng trong ánh nắng mùa thu dìu dịu.
Gấp lại cuốn sổ nhỏ. Lần đầu tiên trong ngày, nàng nhìn ra phố với ánh mắt không còn vương vấn.
Nhưng nàng biết một điều rằng, cuốn sách tiếp theo, chắc chắn sẽ không viết về mùa thu nữa.
PHẠM PHƯƠNG LIÊN
