“Tướng Cao Văn Khánh” – cuốn hồi ký đặc biệt, dày đặc bom đạn & thấm đẫm tình người

VHSG- “Tướng Cao Văn Khánh” là tập hồi ức lịch sử do Cao Bảo Vân thực hiện – NXB Tri Thức, tháng 12.2017. Có thể gọi đây là cuốn hồi ký đặc biệt vì nhiều lẽ. Trước hết, vì tác giả hình như chưa viết báo, viết văn bao giờ. Bà là PGS-TS chuyên ngành dược, nguyên Phó Giám đốc Viện Pasteur TPHCM, nhưng lại có “thế mạnh” hơn nhiều cây bút khác – Cao Bảo Vân (CBV) là con gái của tướng Cao Văn Khánh (1916-1980). Sách dày 800 trang khổ lớn, gồm 40 chương với một khối lượng tư liệu có thể nói là đồ sộ, là tài liệu tham khảo rất bổ ích cho những ai quan tâm đến lịch sử Việt Nam từ năm 1945-1975.

Cuốn hồi ký đặc biệt vì Cao Văn Khánh (CVK) là một trong số ít vị tướng tham gia, chỉ đạo trực tiếp hầu hết chiến dịch quan trọng nhất mà cũng ác liệt nhất suốt trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, là người được đại tướng Võ Nguyên Giáp tin cậy trao những trọng trách khó khăn nhất từ ngày đầu cuộc kháng chiến chống Pháp (giữ chức Khu trưởng Khu 5 với mặt trận ác liệt ở Nha Trang, An Khê…) cho đến các chiến dịch Biên giới, Điện Biên Phủ (chống Pháp) và Tây Nguyên, Đường 9 – Nam Lào, Quảng Trị 1972, rồi Tổng tiến công Xuân 1975 với chức vụ Phó Tổng tham mưu trưởng. Trớ trêu thay, ông lại có một… lý lịch “phức tạp” khác thường: hai người anh ruột của ông là viên chức cấp cao trong chính quyền Sài Gòn, mặc dù cả hai, sau Cách mạng Tháng 8/1945 đều hăng hái tham gia kháng chiến ở Huế…; vợ ông – bác sĩ-đại tá Ngọc Toản là tiểu thư con đại quan triều Nguyễn! Một nhà nghiên cứu ở Huế đã nói với tác giả: “Tôi chịu chết không hiểu vì sao lý lịch thế này mà ông cụ nhà chị lên được chức Phó Tổng Tham mưu trưởng..” Còn đồng đội vào sinh ra tử với CVK lại thầm nghĩ: “Tại sao một người như vậy mà ở vị trí nào cũng chỉ là Phó thôi?” (Nói cho thật đúng, thì CVK cũng có vài lần được làm “Trưởng”, như năm 1971, ông được cử làm Tư lệnh Mặt trận Đường 9 – Bắc Quảng Trị; tuy rằng CVK vẫn chỉ là đại tá suốt 23 năm, kể từ năm 1948!”). Và tác giả bình luận:“Cả hai ý kiến đều có lý của nó. Nhưng CVK là người có một số phận hết sức đặc biệt trong một bối cảnh đặc biệt của đất nước…”  

Cũng thật đặc biệt, khi đám cưới của CVK và Ngọc Toản được tổ chức trong hầm De Castries ngay sau chiến thắng Điện Biên Phủ!…

Tướng Cao Văn Khánh (đứng sau) cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một cuộc diễn tập quân đội. Ảnh TL

8 năm sau đám cưới “vô tiền khoáng hậu” đó, CBV mới ra đời, nên để viết được hồi ký của một vị tướng như CVK khi ông qua đời đã mấy chục năm, tác giả đã dầy công đọc hàng vạn trang tư liệu, hồi ký của rất nhiều các vị lãnh đạo Đảng, tướng lĩnh Việt Nam nổi tiếng và cả của đối phương, rồi tìm đến hầu hết những “nhân chứng” cùng chiến đấu với CVK hiện còn sống… Với 452 trích dẫn tư liệu và “nhân chứng” như thế, cuốn sách có rất nhiều trang miêu tả khá chi tiết các chiến dịch lớn quan trọng nhất của hai cuộc chiến.

Mặt khác, những trang viết về các chiến dịch lớn được thể hiện từ nhiều góc độ, với một cách nhìn nhiều chiều, nên cuốn sách là sự bổ sung rất có giá trị cho “chính sử”, thậm chí giúp làm sáng tỏ không ít “vùng mờ” hoặc đang có những ý kiến khác nhau (ví như về chủ trương “bám trụ” Thành cổ Quảng Trị năm 1972 dẫn đến “thiệt hại binh lực có thể nói là lớn nhất so với tất cả các chiến dịch trong hai cuộc kháng chiến” – Tr. 629)

Xin dành để các nhà lịch sử quân sự bàn luận và bổ sung phần nội dung nêu trên. Theo tôi, đây là cuốn sách có “sức nặng” nhất, thể hiện sắc nét nhất đằng sau hào quang chiến thắng là sự hy sinh không kể xiết của hàng triệu người lính trên chiến trường, đồng thời chứng minh chiến thắng của chúng ta còn là chiến thắng của trí tuệ và tài thao lược của các tướng lĩnh, trong đó CVK là người đã có những đóng góp nổi bật.

Điều đặc biệt nữa khiến nhiều bạn đọc thích thú là cuốn sách căng chật những trận đánh sinh tử với sức tàn phá của một khối lượng bom đạn khổng lồ, nhưng chính giữa những cuộc chiến khốc liệt như thế, tình người, tính nhân văn cao đẹp lại thấm đẫm qua nhiều chương sách.

Đó là tình yêu thương và lòng biết ơn sự hy sinh vô bờ bến của chiến sĩ. Trong cuốn sách, tôi đã bắt gặp nhiều lần CVK bày tỏ:

“… Càng thương con, càng thương anh em chiến sĩ, thật là vĩ đại vô cùng, gian khổ bao nhiêu cũng luôn vui vẻ, quyết tâm đánh giặc… Anh càng thấy trách nhiệm của mình làm thế nào giành được thắng lợi mà đỡ hy sinh nhiều cho anh em, và càng thấy lo lắng… Trách nhiệm người chỉ huy trong giai đoạn quyết liệt này thật là quá nặng…” (Trích thư gửi từ Mặt trận “Đường 9-Nam Lào” – 1970)

Tình thương đối với các chiến sĩ như trên, có lẽ không chỉ CVK mới có, nhưng sáng kiến tổ chức “đêm lửa trại kỳ lạ nhất trong đời” ngay sau chiến thắng lớn đầu tiên ở Biên giới (1950), khi đại tá CVK, đại đoàn phó 308 – đơn vị chủ công của chiến dịch –  được giao nhiệm vụ ở lại chỉ huy việc thu dọn chiến trường, trao trả tù binh thì hẳn là chỉ CVK, với truyền thống một hướng đạo sinh cùng thời với giáo sư Tạ Quang Bửu hồi còn ở Huế, mới nghĩ ra!

 “… Một đống củi chất cao quá đầu bắt lửa hồng bốc cao sáng rực trong đêm… Ngồi vòng trong xung quanh đmá lửa là hơn 800 thương binh của ba cánh quân thất trận (Le Page, Charton, De la Boom) và cả các đại đội Vệ quốc đoàn và một ban nhạc. Vòng ngoài là dân công, tải thương, nhiều địa phương… Nguyễn chiến thắng hát bài ca cách mạng. Kẻ thất trận hát giọng hát của quê hương mình ở Áo, Pháp, Thụy Sĩ, Tây Ban Nha, Ý, Đức… Mấy trăm tù binh nặng đang nằm nhà thương Thất Khê gần đó, cũng xin tham gia. Chị em dân công chiều lòng họ, khiêng cáng từ nhà thương  xuyên qua vòng người đang nghiêng ngả, gật gù theo điệu nhạc, đi vòng quanh đống lửa…”

Bìa sách “Tướng Cao Văn Khánh” – Hồi ức lịch sử do Cao Bảo Vân thực hiện

Sự kiện này có lẽ là “độc nhất vô nhị” trên cả thế giới và tác giả đã miêu tả… hay như một nhà văn có nghề; nó không chỉ thể hiện tính nhân văn của CVK mà của cả chiến sĩ và nhân dân địa phương. Hơn thế, sự “hòa đồng” kỳ lạ của hàng trăm người lính thuộc hai chiến tuyến, khác màu da chủng tộc sau những trận đánh ác liệt, khiến chúng ta nghĩ đến những điều sâu xa hơn. Đó là sự phi lý của chiến tranh, là tội lỗi của những kẻ đã đẩy những thanh niên tràn đầy nhựa sống vào chỗ chết – ở đây là Chính phủ Pháp thời đó, đã ngoan cố hòng chiếm nước ta một lần nữa! Có lẽ chính vì thế mà sạu khi một tù binh hô to: “Viva Ho-Chi-Minh!” (Hồ Chí Minh muôn năm!), từ đám thương binh Tabor rồi lan ra những toán tù binh nhảy dù lê dương, tất cả đều hét: “Viva Ho-Chi-Minh!” Tiếc là không thể trích thêm những cảm nghĩ thật xúc động của các tù binh trong đêm lửa trại “vô tiền khoáng hậu” này…

Cũng thật khó nói hết tình cảm vợ-chồng, cha-con, mẹ-con trong cuốn hồi ký đặc biệt này. Ngay trước “thềm” chiến dịch Điện Biên “chấn động địa cầu”, tác giả dành chương 15 với tiêu đề “Tình yêu” kể chuyện các đồng chí Lê Quang Đạo (sau này là Chủ tịch Quốc hội), rồi giáo sư Tôn Thất Tùng “lập mưu” cho Ngọc Toản được gặp CVK giữa rừng Việt Bắc. Đó là khoảng cuối năm 1953, Ngọc Toản 22 tuổi nhưng “đã tham gia kháng chiến 7 năm, ba lần bị Pháp bắt giam do quá năng nổ trong phong trào học sinh ở Huế…” rồi cùng cả gia đình “hành quân” 6 tháng ròng từ Huế theo đường rừng gian nan ra Việt Bắc. (Chỉ riêng cuộc đời Ngọc Toản, nhà báo Mỹ Merle Pribbnow đã thực hiện cuộc phỏng vấn dài 71 trang!) Cho đến sau chiến thắng Điện Biên, cũng nhờ tình đồng đội là ông Trần Lương (từng là Chính ủy Khu 5) Chủ nhiệm Tổng cục chính trị (về sau là Bộ trưởng Quốc phòng Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam với tên Trần Nam Trung) “lập mưu” mới “kéo” và “giữ” được cô Ngọc Toản “bướng bỉnh” ở lại để tổ chức lễ thành hôn…

Những lá thư của CVK gửi cho vợ và các con viết từ các mặt trận xa xôi gửi về không chỉ thể hiện tình yêu thương vô bờ bến của ông mà còn có thể là một giáo trình mẫu mực về quan hệ, trách nhiệm và phương pháp giáo dục gia đình. Xin trích một đoạn trong thư CVK viết ngay sau chiến thắng Khe Sanh (tháng 7/1968):

“…Ngày mai 12/7 anh sẽ lên đường về với em và các con. Lần này không phải chỉ về với em và con 1-2 hôm mà có thể lâu hơn vài ngày. Đêm nay mãi vẫn không ngủ được. Cứ nằm nghĩ vẩn vơ, đến những ngày sẽ về với em. Hơn 2 năm xa em, bao nhiêu tình cảm thiết tha. Nghĩ đến sự hy sinh của phụ nữ Việt Nam thật là vĩ đại. Xa chồng, vắng con mà vẫn công tác tích cực để đóng góp cho chiến thắng của dân tộc, Anh tự hào có người vợ đáng yêu, người vợ lý tưởng như em…”

Nhưng CVK nào có được nghỉ ngơi! Trong khi Mỹ phải chấm dứt ném bom miền Bắc thì CVK lại được cử làm Tư lệnh Binh đoàn B70 – Chiến dịch Đường 9-Nam Lào! Từ mặt trận, CVK viết thư cho con trai, khen con biết hỏi thăm sức khỏe “các chú” cùng làm việc với ba, khen bài thơ “Lòng con” mà Vũ gửi cho ông “tình cảm dồi dào, ý thơ lành mạnh sâu sắc…” nhưng không quên “phê bình” con “còn tính cẩu thả, viết thư cho ba mà viết bằng bút chì nguệch ngoạc… không dùng dao rọc giấy… Từ nay con viết thư cho ba hay làm việc gì khác cũng phải cẩn thận…”

Vợ chồng Cao Văn Khánh sau ngày cưới trong hầm De Castrie ở Điện Biên Phủ tháng 5.1954

Do nhiễm chất độc da cam, CVK đã ra đi từ năm 1980. Bà Ngọc Toản không đồng ý đưa ông vào Mai Dịch dành riêng cho cán bộ cấp Trung ương, mà để ông yên nghỉ cùng với nhân dân, đồng đội tại một nghĩa trang gần núi Ba Vì…Như thế hẳn là hợp ý nguyện của ông, vì ngay cả khi đang sống, CVK có màng chi danh lợi. Do lý lịch “phức tạp”, sau 26 năm mang hàm đại tá, ông mới được phong thiếu tướng và lên trung tướng năm 1980, ngay trước lúc ông vĩnh viễn rời xa binh nghiệp! Chẳng mấy ai thấy ông đeo “sao và vạch”; cũng như mãi về sau, con gái ông mới tìm thấy một cuộn giấy gồm nhiều Huân chương – trong đó có 2 Huân chương quân công hạng Nhất mà ông không treo bao giờ! Nhưng với cuốn hồi ức “Tướng Cao Văn Khánh”, tôi nghĩ là ông đã được “truy tặng” những danh hiệu quý hơn tất cả mọi thứ huân chương! Đại tá Nguyễn Chấn, đồng đội của CVK từ hồi đánh đồi Độc Lập ở Điện Biên Phủ đã viết:

“Cao Văn Khánh là một trong số ít vị tướng tài của dân tộc ta. Anh là Chiến tướng, là Trí tướng, là Nhân tướng, là Danh tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam”.

NGUYỄN KHẮC PHÊ

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *