Những suy nghĩ sẽ không thể sống sót qua đại dịch Corona

VHSG- Con vi rút Covid-19 đang đặt dấu chấm hết cho suy nghĩ hoang đường rằng chúng ta là quốc gia vĩ đại nhất trên trái đất.

Đôi khi có người hỏi tôi cần có những phẩm chất gì để trở thành nhà văn. Tôi nói những gì bạn cần làm là đọc liên tục; bỏ hàng ngàn giờ ra ngồi viết; và phải có khả năng thích thú và chịu đựng vô số lần bị từ chối cùng sự cô lập. Hóa ra, những phẩm chất đó lại giúp tôi sống tốt trong giai đoạn dịch bệnh này.

Thực ra việc tôi gần như đang tận hưởng thời gian cách ly đã khiến tôi nhận thức rõ đặc ân mình đang có, trừ những khoảnh khắc hoang tưởng âu lo về cái chết cận kề trước mắt và nỗi tức giận trước sự bất lực của lãnh đạo đất nước. Nhờ các mẩu tin trên mạng xã hội tôi mới thấy sự tàn phá đang xảy ra ngoài kia với những người bị mất việc, lo lắng vì không thể trả tiền thuê nhà. Ngày càng xuất hiện nhiều câu chuyện đau thương liên quan tới các bác sĩ, y tá, người nhiễm Covid-19, và những người đã mất người thân vì dịch bệnh này.

Nhà văn Nguyễn Thanh Việt, người Mỹ gốc Việt từng giành giải thưởng Pulitzer năm 2016

Nhiều người trong chúng ta hẳn đang nghĩ về một nơi tồi tệ. Nhưng nhiều người khác đang thật sự sống trong đó.

Nếu có gì tốt đẹp nổi lên từ giai đoạn này, chỉ có thể là sự thức tỉnh nhận ra chúng đa đang có một chính thể mang trong mình nhiều căn bệnh (pre-existing conditions of our body politic). Chúng ta không khoẻ mạnh như mình nghĩ. Con vi rút sinh học đang gây bệnh cho các cá nhân cũng chính là vi rút xã hội. Những triệu chứng của nó, sự bất bình đẳng, sự vô cảm, tính ích kỷ và động cơ lợi nhuận đã coi rẻ mạng sống con người và suy tôn giá trị hàng hóa, chúng từ lâu được che đậy bởi sự cổ vũ hào hứng cho chủ nghĩa ưu việt Mỹ, một dạng phấn khích làm tăng đường huyết chạm ngưỡng đột quỵ.

Ngay cả khi nước Mỹ mà chúng ta từng biết sống sót qua dịch bệnh này, thì sự sống sót đó cũng không lành lặn. Trong khi ảo tưởng về sự bất khả chiến bại đã bầm dập trong mỗi bệnh nhân may mắn vượt qua cơn thập tử nhất sinh, thì thứ sẽ bị khai tử sau đại dịch chính là suy nghĩ hoang đường cho rằng chúng ta là đất nước tốt đẹp nhất quả đất. Niềm tin này không chỉ phổ biến ở những người nghèo, người sống bên lề xã hội, giới cần lao, những người vốn dĩ phải tin vào tính Mỹ của mình nếu họ cần phải tin vào cái gì đó.

Cảm nhận bị cầm tù trong thời gian cách ly có thể khiến chúng ta hình dung ra sự cầm tù thực sự có cảm giác ra sao. Thực tế là có những nhà tù đúng nghĩa là nơi làm kho chứa người, và những người này thì không hề an toàn trước sự đe dọa của con vi rút corona. Có nhiều trại tị nạn và trại cải tạo ngoài kia vốn thực chất là những nhà tù. Còn đó sự cầm tù kinh tế trong nghèo đói và bấp bênh, khi chỉ cần một tờ hóa đơn không được thanh toán sẽ biến người ta thành vô gia cư, có bệnh mà không có bảo hiểm y tế thì gần như cầm chắc cái chết.

Nhưng đồng thời, những nhà tù và trại giam đó lại là những nơi sản sinh ra nhận thức mới, nơi người tù trở nên cấp tiến, thành những người tích cực vận động xã hội và thậm chí là nhà cách mạng. Liệu có quá đáng không khi hy vọng rằng sự cách ly bắt buộc này của nhiều người Mỹ, và sự lao động ép buộc đối với nhiều người khác, có thể thúc đẩy những hành động cấp tiến mang tính tự ngẫm, tự đánh giá và cuối cùng là sự đoàn kết?

Một cuộc khủng hoảng luôn kéo theo nó sự sợ hãi và hận thù. Đã xuất hiện những vụ tấn công người Mỹ gốc Á và người châu Á vì “con vi rút Trung Quốc”. Nhưng chúng ta có sự chọn lựa: chấp nhận một thế giới chia rẽ và khan hiếm nơi chúng ta phải giành giật nguồn lực và cơ hội thiếu thốn, hay hình dung một tương lai mà xã hội được đánh giá dựa trên khả năng chăm lo người bệnh, người nghèo, người già và người khác mình?

Là nhà văn, tôi biết có sự chọn lựa như vậy ở đâu đó lưng chừng câu chuyện, gọi là bước ngoặt. Một anh hùng, trong trường hợp này là nền chính trị Mỹ quốc, chưa cần nói tới bản thân tổng thống, đang đối mặt với quyết định quan trọng cho thấy mình thật sự là ai.

Chúng ta còn chưa đi được nửa đoạn đường. Hành động đầu tiên còn chưa được thực hiện rốt ráo, khi chúng ta dần thức tỉnh trước nguy cơ đang xảy ra và nhận ra mình phải làm gì đó. Hành động đó cho đến lúc này đơn giản là làm điều cần phải làm để đánh đuổi con vi rút này và sống sót như một quốc gia nguyên vẹn, dù yếu nhưng vẫn sinh tồn.

Điểm giữa con đường chỉ hiện ra khi người anh hùng đối mặt với đối thủ xứng tầm, không phải một kẻ yếu ớt xoàng xỉnh, nhưng là thứ gì đó thật sự ghê gớm. Con vi rút Covid-19, dù kinh khủng, cũng chỉ là một kẻ vô lại trong phim ảnh. Kẻ thù thật sự không phải từ bên ngoài, mà nó tồn tại ngay bên trong chúng ta. Kẻ thù thật sự của chúng ta không phải là con vi rút mà là cách chúng ta đối phó với nó, một cách đối phó trở nên kém cỏi và còi cọc bởi chính sự bất bình đẳng có tính cấu trúc trong xã hội.

Lịch sử nước Mỹ là quá trình thuộc địa hóa của dân định cư và chủ nghĩa tư bản, hai đặc tính này kết hợp khai thác một cách tàn nhẫn tài nguyên thiên nhiên và con người, đặc biệt là người nghèo, di dân, người da đen, da màu. Lịch sử đó ngày nay thể hiện rõ trong cơn bốc đồng tích trữ của chúng ta, biết rằng mình đang sống trong một nền kinh tế tự túc và khan hiếm; trong sự phụ thuộc vào sức lao động rẻ bèo của phụ nữ và các sắc tộc thiểu số; và trong điều kiện thiếu vắng hệ thống y tế hiệu quả, hệ thống phúc lợi, không đảm bảo thu nhập cơ bản đại trà, và giáo dục phổ quát để chăm sóc cho những người cần nhất.

Cơn khủng khoảng này làm lộ ra một điều, đó là mặc dù hầu hết chúng ta đều có thể trở thành đối tượng yếu thế, ngay cả doanh nghiệp lẫn người giàu, nhưng chính phủ lại ưu tiên bảo vệ cho một bộ phận ít có khả năng bị thiệt hại nhất. Nếu đây là một phim kinh điển Hollywood, thì siêu anh hùng ngoại hạng Mỹ, do dự và mất phương hướng trong hồi đầu, sẽ đưa ra chọn lựa đúng ngay phân đoạn cao trào có tính bước ngoặt. Con vi rút xấu xa Covid-19 sẽ bị khuất phục, trật tự xã hội sẽ được vãn hồi như xưa, như trước khi kẻ vô lại xuất hiện.

Nhưng nếu xã hội chúng ta được trở lại như cũ sau khi đánh bại dịch bệnh, thì đó sẽ là một chiến thắng điêu tàn. Chúng ta có thể trông chờ tập tiếp theo, không chỉ một mà nhiều tập, cho đến hồi kết: Thảm họa khí hậu. Nếu sự lóng ngóng của chúng ta trước con vi rút này là bằng chứng cho thấy cách nước Mỹ sẽ ứng phó với thảm họa khí hậu, thì sự diệt vong là nhãn tiền.

Nhưng trong cái lóng ngóng đó vẫn có những tia hy vọng và lòng quả cảm: người lao động phản đối trước sự bóc lột; người dân ủng hộ khẩu trang, tiền của và thời gian; nhân viên y tế và bệnh nhân thể hiện lòng quả cảm trước hệ thống y tế bị rút ruột; vị soái hạm hy sinh tiền đồ để bảo vệ thủy thủ của mình; ngay cả người lạ cũng chào hỏi nhau trên đường phố. Ở thành phố mang tên những Thiên thần của tôi, những hành động đó thể hiện sự đoàn kết gần như có thể coi là cấp tiến.

Tôi biết mình không phải là người duy nhất có những suy nghĩ này. Có lẽ sự cô lập rồi sẽ cho người dân cơ hội làm điều mà các nhà văn vẫn làm: tưởng tượng, đồng cảm, mơ ước. Có được thời gian và sự xa xỉ để làm những điều này xem như đã ở gần ngưỡng cửa của một thế giới không tưởng, mặc dù điều các nhà văn thường làm khi đã ở đó là tưởng tượng ra một thế giới u tối trái ngược. Tôi viết không chỉ vì nó mang lại niềm vui, mà còn viết vì sợ, sợ rằng nếu tôi không kể được một câu chuyện mới, thì tôi không thể sống thật.

Người Mỹ rồi cũng vươn lên từ sự cách ly và nhìn lại những gì đã ra đi mãi mãi, cả con người lẫn những cách nghĩ không tồn tại được trong cuộc khủng hoảng này. Khi đó chúnga ta sẽ phải quyết định câu chuyện nào sẽ cho phép những người còn sống, sống rất thật.

NGUYỄN THANH VIỆT – NGUYỄN QUÝ TÂM dịch

Theo The New York Times

 

2 thoughts on “Những suy nghĩ sẽ không thể sống sót qua đại dịch Corona

  1. Nguyễn Minh Tú says:

    Bài viết của Nguyễn Thanh Việt rất hay, rất sâu sắc, giúp định hình lại các giá trị, các thói quen, các cách suy nghĩ cũ, thông thường; xem xét đến những điều đúng đắn mà chúng ta coi thường, biết nghi ngờ nhiều cái ta vẫn làm và cho là đúng đắn;… Thật tuyệt vời. Cám ơn anh Nguyễn Thanh Việt. Bút sắc thật xứng đáng với giải Pullizer.

  2. Nguyễn Hồng Minh says:

    Tại sao người đọc thích đọc các tác phẩm văn học?
    Một bài viết hay một tác phẩm của nhà văn, người đọc không thể dùng ngũ giác để cảm thọ được. Tức không nếm, không sờ vào, không ngửi, không ngắm, không nghe theo cách bình thường hay làm với những thứ khác, thế thì lý do nào mà người đọc lại thích tác phẩm ấy được? Lý do nào mà người đọc lại hiểu được nhà văn cho dù đó chỉ là những bài viết của họ?
    Chúng ta có hai hướng để trả lời cho các câu hỏi trên là: 1 là nhận thức của chúng ta – người đọc. Người đọc phải am hiểu về điều tác phẩm đề cập tới, điều nhà văn viết ra thông qua suy nghĩ. Tức là điều trong suy nghĩ hiện nay của người đọc có thể hiểu được, có thể cảm thọ được điều đó và điều đó đang là mối quan tâm của người đọc. Thứ hai là cách thức tư duy của người đọc do tác phẩm tạo ra bằng chính cách tư duy bên trong tác phẩm, là phần tư duy của nhà văn đã muốn tác phẩm của mình hình thành. Chỉ khi cả ba cách tư duy ấy trùng nhau và mang lại hiệu quả cảm thụ sau khi đọc thì mới có hiệu quả bằng chính tư duy ấy tạo ra cho người đọc.
    Tư duy là cách suy nghĩ, cách suy tư, đặt vấn đề và nhìn nhận vấn đề, giải quyết vấn đề và xem xét vấn đề …vv, là cách thức con người nghĩ, hiểu và diễn giải ra được bằng hình thái cảm thọ của bản thân thông qua sự hiểu biết của mình. Thông qua tư duy được sinh ra từ tác phẩm, được truyền từ tác phẩm tới người đọc mà người đọc có trạng thái giải mã được chính mình, chính điều mình đang mắc phải từ đó tạo ra cảm giác thỏa mãn bất ngờ, tinh thần thoải mái, tâm hồn khai phóng, niềm tin xây dựng, sức mạnh nội tâm được duy trì và củng cố…tức là nói ra một điều là một phần tác phẩm văn học, tác phẩm văn bản của nhà văn viết ra đã được người đọc thấu đạt thông qua suy nghĩ chứ không thông qua ngũ giác bình thường.
    Trở lại bài viết này của nhà văn, với cách thức tư duy của mình nhà văn gốc Việt đã chạm được vào mạch tư duy của người đọc và tạo ra được điều gì đó cùng nhịp với tư duy của hiện thực hiện tại bên ngoài đang tác động vào tâm trí người đọc. Làm được như thế bởi bài viết đã có cách thức tư duy suy nghĩ và trình diễn phù hợp, thích hợp với người đọc, hay nói cách khác là suy nghĩ và tư duy của nhà văn này thể hiện một quan hệ với người đọc thông qua tác phẩm văn bản.
    Người hùng Mỹ không những là điểm dựa của người Mỹ, niềm tin của người Mỹ khi cần phải tin vào điều gì mà nó còn là điểm dựa tinh thần của nhiều người khác ngoài nước Mỹ. Nếu xét trên hành tinh này thì có lẽ số lượng này là đông nhất và có thể lên tới 1/3, hoặc vài tỉ người. Người hùng ấy đang thể hiện một vai trò trong bộ phim mà tác giả chỉ có thể nói đó là phim Hollyhood mà thôi. Phù hợp với bối cảnh nhà văn Việt này đang viết về Mỹ và trên đất Mỹ. Chỉ có thể quan sát bằng con mắt của con người, của nhà văn, còn phần sau của những tập phim, của những sự thực hoặc có thể là tương lai thì tác giả mới dùng tới tính cách nhà văn mà khẳng định rằng nhiều người bình thường đang phát triển được tính cách này đó là: tưởng tượng; đồng cảm và ước mơ. Để hiểu tiếp thì người đọc cũng có quyền như thế đó là tưởng tượng sẽ ra sao, như thế nào, vươn tới hay diễn ra, kể cả người hùng ấy ở thì tương lai, từ đó có sự đồng cảm nào đó, và rồi loài người sẽ phải ước mơ. Một lô gic của cách thức tư duy thích hợp trong hoàn cảnh này mà người đọc có thể cảm thụ được và vì thế toàn bộ nội dung bài viết được người đọc cảm thụ và hiểu một cách thỏa mãn.
    Hãy nghĩ về loài người và hành tinh trong cái môi trường thiên nhiên mà chúng ta đang sinh sống, hãy nghĩ tới những thể hiện và sự cần thiết của một người hùng trong môi sinh của tự nhiên ấy. Có câu nói diễn giải ngược với một câu nói nổi tiếng nào đó là: thương thay những dân tộc phải cần có những người anh hùng. Thật ngược đời nhưng lại phù hợp với diễn biến nguồn gốc và tính chất của tộc người và dân tộc ấy.
    Bài viết nói cuộc đại dịch này làm lộ ra những điều hiểu biết là nguồn cuội cho các tập sau của bộ phim, tạo cơ sở cho tưởng tượng, cảm thông và ước mơ của mọi người quả thật không sai. Không khẳng định con người ngạo mạn hoặc có vai trò gì hoặc không nói rằng cái việc có đại dịch hoặc việc con người phải đối mặt với thực tế là là một sự thích đáng, không nói hoặc không làm người đọc ngầm hiểu như vậy là một cách tư duy đúng, một cách tư duy tạo ra tình cảm của văn bản viết này. Chỉ là chỉ ra mối quan hệ giữa dân tộc, và người anh hùng, giữa loài người, hành tinh và một nước hùng mạnh dẫn đầu, chi phối.
    Hòa Phong.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *