Nửa đêm, cả nhà tôi gấp gáp ra sân bay để về quê, nhưng mọi việc đều không thể kịp. Sự vô thường bao giờ cũng thế, quá bất ngờ…
Dù chị gái tôi có thuê hẳn bác sĩ riêng và các thiết bị y tế hiện đại cũng không thể níu giữ bố tôi ở lại một đêm trong ngôi nhà của mình. Lúc này mọi thứ vật chất và cả những lời cầu nguyện đều trở nên vô nghĩa. Ngồi phía trước xe, lấy hết sự bình tĩnh giống như cách bố tôi thường làm, tôi quay lại nói với vợ và các con mình về tin dữ. Mọi người dường như đang nín thở. Tiếng nấc nghẹn bỗng òa lên. Con gái út của chúng tôi mới chín tuổi, cháu la khóc thảm thiết: “Không, con không chịu, ông nội gạt con. Ông nội hẹn con về câu cá mà giờ ông nội bỏ đi. Ông nội gạt con. Con không chịu đâu”. Lần đầu tiên trong đời, cả gia đình chúng tôi chìm trong nước mắt.
Nghe tiếng con than khóc, tôi thấy mình có lỗi. Phải chi tôi cố gắng sắp xếp công việc cơ quan và xin nghỉ phép trước đó vài ngày thì chúng tôi đã được ở bên cạnh bố trong giờ phút lâm chung và biết đâu chừng sự việc sẽ diễn biến theo chiều hướng tích cực hơn.
Kế hoạch kì nghỉ hè, chỉ còn ba ngày nữa gia đình chúng tôi về quê. Sẽ có ít nhất mười ngày để các cháu thăm ông bà và thêm một lần nữa trải nghiệm cuộc sống miền Bắc. Vậy mà rồi! Ai có thể ngờ được chuyện đau lòng này lại có thể xảy ra. Khi mà sức khoẻ của bố tôi còn đang rất ổn định. Lúc nhập viện trong tình trạng sốt nhẹ, bố tôi còn nói chuyện bình thường với các con, các cháu, vậy đó mà chỉ vì “một cơn viêm phổi cấp”, không rõ nguyên nhân trong chưa đầy ba ngày…
Tôi đã thức trắng một đêm đầu tiên trong đời. Trên suốt dọc đường đi, trên cả bầu trời, trí óc tôi quay cuồng, hỗn độn. Biết bao nhiêu giả thuyết, biết bao nhiêu cái “giá như” được tôi liệt kê trong đầu. Đổi lại chỉ là những là những giọt nước mắt muộn màng tuôn chảy. Khi về đến nhà, nhìn bố nằm trong lồng kính, tôi vẫn không thể nào tin rằng, bố đã bỏ mẹ con tôi, bỏ lại ngôi nhà mà cả cuộc đời mình đã ước mơ – tích góp, và tất cả những gì tốt đẹp nhất để ra đi về một miền nào đó.
Khi nắp áo quan từ từ khép lại, gương mặt bố vẫn hồng hào, thanh thản bên những bông cúc trắng, trong mùi thơm ngào ngạt của hương trầm và của những cánh ngũ vị hương. Bố đang khẽ mỉm cười, đôi nhắm mắt hờ như vừa mới ngủ. Xung quanh bố, mẹ con tôi khuỵu xuống. Từ trong sâu thẳm lòng mình, tôi thấy quặn lên một nỗi đau thê thiết, chưa từng có trong đời. Vậy là từ nay, mẹ tôi thành một bà già góa phụ, chị em tôi mang thân phận mồ côi. Chúng tôi ôm ghì lấy mẹ, chới với như những thuyền nhân giữa đại dương mênh mông, trong một vụ chìm tàu.
Ngày còn sống, bố tôi thích kể chuyện. Đó có thể là chuyện vui, chuyện buồn của một ai đó trong làng Đún Nội, nơi chúng tôi sinh ra. Cũng có thể đó là câu chuyện về sự tích dòng sông, về miếu Thần Cò, về sân phơi hợp tác, về những ngày tính điểm làm công… Câu chuyện bố tôi từng chứng kiến hoặc nghe ông bà, tổ tiên truyền lại. Các câu chuyện thường đầy đủ chi tiết, biểu cảm như hiển hiện ngay trước mặt. Đằng sau, bao giờ cũng có những điều rút lại về lẽ sống ở đời. Nhờ trí nhớ rất tốt nên bố tôi có thể kể rành rọt về họ hàng nội ngoại, gốc gác của bất kì ai trong làng. Cũng nhờ trí nhớ của bố đã góp phần quan trọng giúp gia tộc chúng tôi bổ sung, hoàn chỉnh được bản gia phả dòng họ Nguyễn ngành Ba chi thứ Nhất thôn Nội Thôn (mấy trăm năm), làm cơ sở quan trọng cho việc dựng lại nhà thờ họ trên nền đất cũ.
Bao nhiêu năm qua, mỗi khi cần thực hiện một nghi thức cúng lễ, một phong tục tập quán, đại gia đình chúng tôi hay nhiều người họ hàng chỉ cần hỏi bố tôi sẽ được hướng dẫn tỉ mỉ và chi tiết. Còn giờ đây, trong chính tang lễ của bố mình, những cử chỉ của chúng tôi lóng ngóng, vụng về. Bất giác, tôi thầm hỏi bố: “Bố ơi, mảnh khăn trắng này con phải thắt làm sao? Bát cơm, chén nước trên bàn thờ con phải bày sao cho phải?”.
Ngày còn nhỏ, khi tôi được điểm mười đem về khoe bố, lòng hồi hộp chờ đợi một phần thưởng hay những lời khen tặng. Nhưng bố chỉ xoa đầu: Còn những môn khác, bố chưa thấy điểm cao. Một năm, sau ngày đi làm, tôi cầm số tiền tích lũy về góp cho bố mua xe, lòng đầy tự hào, hãnh diện, bởi đó là món tiền mà phải rất nhiều năm bố mẹ mới có thể tiết kiệm được. Bố cũng chỉ khẽ mỉm cười, rồi nhắc nhẹ: Cả đời bố vẫn nhớ lời bà nội, phải biết tiết kiệm chắt chiu và giữ lấy bát cơm mà ăn con ạ. Dường như bố đọc được hết những suy nghĩ của tôi, khi bắt đầu làm ra đồng tiền.
Đã không ít lần tôi muốn hỏi vì sao bố mình lại tiết kiệm một lời khen tặng. Nhưng càng lớn và ngay lúc này đây, tôi càng thấm thía. Bố không quở phạt những khi tôi làm sai, và bình thản trước những thành công của tôi, đó cũng chính là cách động viên rồi. Bởi hơn ai hết, bố tôi hiểu các con mình. Lời khen sẽ rất dễ dẫn đến sự kiêu căng, tự mãn. Núi Thái Sơn có bao giờ khen chê ai đâu mà vẫn là chỗ dựa tinh thần cho nghìn đời con cháu!
Ngày tôi nhận quyết định vào miền Tây công tác, bố tôi bảo, thời chống Mĩ bố đã từng vượt Trường Sơn, sáu tháng ròng rã mới vào đến miền Nam; ở chiến trường rồi còn không biết miền Bắc ở đâu và cũng không biết ngày nào được trở về quê mẹ. Bây giờ là thời bình, đi lại dễ dàng, con khắc phục khó khăn mà công tác cho tốt. Chưa bao giờ tôi dám thở than một lời nào với bố. Có lẽ nhờ vậy mà tôi lớn lên?
Ngày thương binh liệt sĩ năm nay, ở quê, anh trai tôi đọc cho bố nghe hai bài viết của tôi được in trên báo về chủ đề thương binh liệt sĩ và mở truyện ngắn của tôi được Radio Nhân dân chọn đọc vào đúng dịp này. Tư liệu trong đó đều là những kí ức, những câu chuyện, những kỉ niệm của một thời trận mạc, tôi được nghe bố mình kể lại. Xong, anh gọi điện video cho tôi. Ở đầu máy bên kia, khẽ chấm giọt nước còn đọng nơi hốc mắt, bố nhẹ nhàng bảo “Ừ, con viết được”. Với tôi, đó mãi mãi là một lời khen tặng cao quý nhất, một niềm hạnh phúc vô cùng!
Giống như các gia đình trong làng, nhà chúng tôi không tổ chức ngày lễ của Cha (Father’s Day), cũng chưa một lần tổ chức sinh nhật cho bố. Hai ngày lễ này đều xuất phát từ Tây phương, và đương nhiên một người sống thuần khiết theo triết lí truyền thống như bố tôi cảm thấy xa lạ. Thay vào đó, chúng tôi thường tụ họp gia đình và dành những lời chúc mừng bố mẹ vào dịp đầu năm mới, một số lễ Vu Lan gần đây và đặc biệt vào đúng ngày thương binh liệt sĩ (27/7) hằng năm. Ngày này bố tôi sẽ vui vẻ khác thường. Tiền quà tặng theo chế độ chính sách, bố tôi sẽ làm một mâm cơm tươm tất, gọi các con, các cháu cùng ăn, còn quà thì chia đều cho tất cả. Bố tôi thường vừa cười đùa vừa nói: Dù ít dù nhiều thì đó là lộc của ông, của bố. Lộc đổi bằng máu, bằng xương những năm tháng chiến trường. Ai có thể ngờ được rằng, buổi trưa hôm ấy lại là lần cuối cùng bố nghe tác phẩm của tôi và đó cũng chính là ngày 27/7 cuối cùng của bố.
Sự ra đi bất ngờ của bố khiến đại gia đình chúng tôi và rất nhiều bà con dòng họ, xóm làng vẫn còn bàng hoàng đau xót; mẹ tôi chắc chắn là hơn cả. Mỗi ngày, khi dâng cơm cúng cho chồng, mẹ đều ngồi bên bàn thờ than khóc và kể lể những ngày đói khổ bố mẹ bên nhau. Còn tôi, khi nhìn sâu thẳm vào lòng mình, tôi tin rằng bố mình không mất. Không phải tôi cố tình chối bỏ thực tế phũ phàng hay một niềm tin tôn giáo mơ hồ, mà bởi chắc chắn một điều rằng: Trong cơ thể của chị em chúng tôi và các cháu, đó nhất định đang là một phần máu thịt của bố. Còn những bài học và tình người mà bố tôi truyền lại vẫn luôn được tiếp nối trong cuộc sống này…
NGUYỄN HỘI
