Vui buồn chuyện nhuận bút

VHSG- Một lần, cách nay đã lâu, nhà thơ T. báo tin cho tôi: “Anh vừa nhìn thấy chú có một bài thơ được in trong một tuyển thơ tình. Sách vừa ấn hành xong, cũng dày dặn lắm”. Thấy tôi nói chưa hề biết gì về việc này, nhà thơ T. nói tiếp: “Chắc là chú biết rồi. Làm gì có chuyện nhà xuất bản quên tặng sách. Bây giờ chú tạt qua đấy, có khi có tiền nhuận bút rồi ấy chứ!”.

Nhưng rồi, khi tôi đến nhà xuất bạn nọ thì nhận được một câu trả lời: “Không có tiền nhuận bút. Sách tặng cũng không có nốt. Nếu anh cần thì sẽ được giải quyết mua sách và sẽ được giảm giá”.

 

Nhà thơ Đặng Huy Giang

Một lần khác, chuyện tương tự lại xảy ra. Lần này, tôi được đối xử khá hơn một chút: “Nhuận bút có nhưng không đáng kể, chỉ được 20 nghìn đồng một bài thơ, trong khi giá bán mỗi tuyển thơ lên tới 200 nghìn đồng. Nếu anh muốn có sách, chỉ cần bỏ thêm 180 nghìn đồng nữa”.

Một lần khác nữa, tôi lại có một bài thơ in trong tuyển thơ do một cá nhân đứng ra tuyển chọn. Tuyển thơ có trên 1.000 bài thơ ngắn của trên 1.000 tác giả. Người nổi tiếng, có. Người không nổi tiếng, có. Người làm thơ lâu năm, có. Người mới làm thơ, chưa sạch nước cản, cũng có luôn. Người tuyển chọn tỏ ra rất “sòng phẳng”: “Tôi đã chuẩn bị tiền nhuận bút cho từng tác giả, mỗi bài thơ 20 nghìn đồng. Còn sách muốn có thì phải mua. Mỗi cuốn có giá bìa 300 nghìn đồng”. Tất nhiên là tôi chẳng dại gì mà mua và trong lòng thầm nghĩ: Đã tuyển thơ theo lối “thượng vàng hạ cám”, theo lối “thơ ai cũng chiều” như vậy, thì tập thơ phỏng còn giá trị gì.

Nghe tôi tâm sự như thế, một nhà thơ nói với tôi: “Ai cũng như ông thì người làm sách lỗ vốn à”. Theo chỗ tôi được biết, đã có không ít người mua, không chỉ một cuốn mà còn nhiều cuốn nữa cơ. Đơn giản vì họ cảm thấy rất vinh hạnh vì tên tuổi của họ được đứng bên cạnh, ngang hàng với những tên tuổi lớn. Và cũng nhờ những người có quan niệm như thế nên người làm sách đã có dịp… “ăn ra”.

Sau khi đã “quá tam ba bận”, tôi đâm… dị ứng với việc mình có tác phẩm in trong các tập thơ tuyển. Nói một cách khác: Tôi hầu như không quan tâm đến chúng nữa.

Nhưng rồi có một lần, một nhân viên văn phòng ở một hội nọ báo với tôi: “Anh có nhuận bút một bài thơ trong tuyển thơ… nhân dịp …Mời anh…”.

Tuy nhận có 200 nghìn nhuận bút mà tôi không khỏi ngạc nhiên và thầm cảm ơn cái người đã rất chu đáo với tôi và không quên tôi. Nhưng sau khi nhận nhuận bút xong, tôi lại hơi buồn buồn. Lý do: Có nhuận bút nhưng không có sách biếu tác giả. Nếu có muốn mua sách thì cũng không có và cũng không biết phải mua nó ở đâu.

Còn chuyện đi lĩnh nhuận bút ở các báo, tạp chí trong thời buổi này, thì có nhiều chuyện để nói lắm. Có nơi phát nhuận bút cao. Có nơi phát nhuận bút thấp. Có nơi phát nhuận bút nhanh. Có nơi phát nhuận bút chậm. Thậm chí có nơi đi mỏi cả chân, đợi mỏi cả mắt mà vẫn chưa nhận được mấy đồng nhuận bút còm. Nhiều lúc đến những nơi này, cho dù là tác giả hẳn hoi, được quyền lĩnh nhuận bút đàng hoàng, vậy mà tôi vẫn cảm thấy mình như người có lỗi.

Việc trả nhuận bút như thế nào, hoàn toàn do từng tòa soạn quy định và hoàn toàn xuất phát từ hoàn cảnh, điều kiện cụ thể. Về cơ bản, những tờ báo nào có số lượng phát hành thấp (lại không có quảng cáo) thường trả nhuận thấp và chậm.

Chưa hết. Mới đây, tôi còn được nghe nhà thơ Đ. phản ánh: Có một tờ báo ra số tết mà chưa bao giờ trả nhuận bút trước tết. Để đỡ gây khó khăn cho tòa soạn, tác giả đã mua báo trừ vào tiền nhuận bút. Rồi cũng chính người biên tập thơ (hoặc văn, hoặc lý luận, phê bình văn học) gợi ý đến nơi đến chốn: “Thơ đã đăng rồi. Một chùm hẳn hoi. Có ảnh tác giả đàng hoàng. Nhưng còn lâu mới có tiền nhuận bút. Chưa kể, nhuận bút ở chỗ tôi thấp lắm, không đáng gì đâu. Chịu khó đợi nhé! Mà ông giàu có thế, cần gì tiền nữa! Có khi đi đi lại lại đến chỗ tôi chỉ tổ mất thêm thời gian của ông thôi!”

ĐẶNG HUY GIANG

One thought on “Vui buồn chuyện nhuận bút

  1. Nguyễn Hồng Minh says:

    Anh Giang ơi, anh Giang ơi…có nghe tiếng em gọi?
    Chắc anh chẳng nghe thấy đâu khi tôi gọi anh xa tít thế này. Bài anh viết hay quá mà giờ tự hỏi bản thân số Tết đã qua lâu rồi mà mình chưa nhìn thấy một hình ảnh nào của hai bài thơ được anh biên tập. Tin nhắn anh báo chức mừng vẫn còn nằm trong điện thoại, anh Giang ơi, anh Giang (hì hì).
    Nhớ lần ấy em vay bác Văn Chinh trả anh một trăm nghìn đồng. Sau em trả bác Văn Chinh bác ấy không lấy tiền nợ ấy. Em nói một câu cảm ơn như thế này: Cháu cảm ơn nhiều ạ, cảm ơn chú (em gọi nhà văn Văn Chinh là chú) đã cho cháu 3 cuốn sách. Tức ý em là bác Văn Chinh không lấy một trăm nghìn tức là số tiền đó em mua được 3 cuốn sách. Sao mày mua được ba cuốn? Văn Chinh ngạc nhiên trợn mắt hỏi lại em. Lạ thật em bình tĩnh phân tích. Cháu có thói quen mua sách cũ nhưng nó vẫn mới. Tức là cứ vào siêu thị nào mà có sách, sách đó lưu tồn nhiều năm. Ví dụ sách cách đây 10 năm, 20 nghìn, 30 nghì khi đó thì là rất cao nhưng bây giờ thì là muỗi. Nói vậy bác Văn Chinh cười cho là phải. Không nhắc chuyện nữa.
    Giờ đọc bài viết của anh nhớ lại chuyện và chia sẻ cùng bạn đọc. Quan điểm của em là khi điên lên rồi thì chẳng cần nhuận bút! Nhuận bút để mà làm gì khi mà ngoài biên giới biển, khi mà Tổ quốc đang bị xâm phạm bởi các hoạt động ở Hoàng Sa, Trường Sa, hoặc nhuận bút để mà làm gì khi mà loài người đang đối mặt với dịch bệnh, đất nước và thế giới, nhất là những nước anh em như Nga, …vv kể cả Mỹ, và toàn hành tinh này vẫn ngày ngày có hàng trăm (trước đây hàng nghìn người) chết, hàng triệu (giờ đã 3,5 triệu người mặc rồi), 250 nghìn người chết (mà ở một bài viết nào đó em nhầm mà nhắc tới là 500 nghìn người chết), vậy số phận loài người, rồi môi trường sống rồi vô vàng điều khác thì nhuận với bút làm cái gì!
    Em nói chỉ khi mình điên tiết lên thôi. Mà điên tiết lên thì người ta không nên nói. Ý em không phải điên tiết vì bực bội mà là vì so sánh. Ý là nhắc tới việc nho nhỏ, hay làm gì thì làm cần nhất vẫn là lòng tin. Niềm tin vào điều đẹp đẽ, và những chân lý và sự thật mà bản thân hướng tới. Nhuận bút để làm gì khi mà nền văn học VN đang thế này thế kia? Nhuận mà làm gì khi mà người đọc đang thế này thế kia, thực trạng văn chương thế kia thế này….hãy nghĩ làm gì đó thì hơn, hãy hành động cho dù xuất phát từ bản thân, hành động nhỏ nhất thì hơn. Cứ mỗi người dân viết, làm được như thế thì mới thay đổi được. Em vẫn ngày ngày mần mò mà viết lách các kiểu, đủ kiểu cách…giờ cả viết thế này rồi copy chép vào các nhóm hội khác trên mạng để mà quảng cáo, dẫn link, khuyến khích hoặc thúc đẩy cái sự đọc, cái sự tìm tòi từ người đọc tới từng tác phẩm văn học, với từng bài báo hay hoặc không hay, dù gì thì đó cũng là những hành động nhỏ, bản thân em muốn làm. Thiết nghĩ tất cả những người viết đều một lòng như em thì việc lớn nào không làm được, nói chi tới (câu từ này hình như nhiễm giọng) …chính xác là nói gì tới việc nhuận bút, đúng không anh Giang?
    Hòa Phong.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *