“Dư luận cần lên tiếng chỉ trích những hiện tượng tiêu cực trong nhà trường, với những địa chỉ và việc làm cụ thể; chỉ mong dư luận đừng làm tổn thương đến nghề giáo”, lời của Giáo sư Huỳnh Như Phương trong buổi lễ trao giải sách hay năm nay…
Hẳn bạn đọc còn nhớ vụ em học sinh ở Cà Mau ngủ quên trong phòng thi cách đây 2 năm. Với tôi, đây là vụ việc điển hình cho thấy sự vô lối, “giậu đổ bìm leo”, “giận cá chém thớt” của không ít người trước một hiện tượng không hay trong ngành giáo dục, vô tình gây tổn thương cho nghề giáo.
“Giám thị thấy thí sinh ngủ mà không đánh thức là loại giám thị bất lương”. Đây là bình luận của một nhà văn nổi tiếng trên facebook đã làm Trang, bạn tôi khi ấy cảm thấy bị xúc phạm và đau đớn.
Trong tin nhắn gửi cho tôi kèm hình ảnh chụp lại câu nói trên, Trang bảo rất sốc. Cô nói, hai chữ “bất lương” của nhà văn chẳng khác nào nhát dao chí tử đâm thẳng vào tim mình. Nước mắt cô rơi tự lúc nào vì không hiểu sao nhà văn mà cô rất yêu mến lại có thể nghĩ và viết ra những lời lẽ như thế? Dù không phải là người trong cuộc nhưng nhìn những người bạn đồng nghiệp suy sụp tinh thần vì những lời lẽ miệt thị của cộng đồng mạng Trang thấy nghề giáo hôm nay sao quá bạc bẽo.
Là người từng tham gia hỗ trợ công tác côi thi với tư cách là giảng viên từ trường đại học, tôi cảm nhận được những áp lực và căng thẳng của không ít thầy cô giáo khi tham gia coi thi. Hầu hết các thầy cô đều rất tận tụy và ý thức rất rõ trách nhiệm của mình. Nhưng có lẽ vì quá căng thẳng nên trong một vài trường hợp các thầy cô xử lý những tình huống bất thường phát sinh còn lúng túng và không linh hoạt. Với trường hợp em học sinh ngủ quên, nếu là tôi, tôi sẽ đề nghị trưởng điểm thi lập “biên bản bất thường” đồng thời cho niêm phong cả giấy nháp và bài làm của học sinh để vào một túi riêng và báo cáo về trên để có hướng xử lý.
Tôi vẫn còn nhớ, khi vụ việc trên vừa được phản ánh trên báo chí, tôi và một chị bạn là phóng viên của một tờ báo lớn đều thống nhất cho rằng, đây chỉ là “tai nạn” hy hữu, một trường hợp rất cá biệt. Câu chuyện chỉ thuần túy liên quan đến kinh nghiệm và cách xử lý tình huống trong phòng thi của hai giám thị coi thi chứ hoàn toàn không có sở nào để phán xét về phẩm giá, phẩm hạnh, hay “đạo đức nhà giáo”, “đạo đức con người”… mà nhiều người lúc bấy giờ đã suy diễn và quy chụp.
Thẳng thắn và nghiêm túc mà nói, nền giáo dục của chúng ta hiện nay cũng là một trong những điểm nghẽn, gây cản trở và chậm đà phát triển của xã hội và đất nước nói chung. Hay nói khác đi, nền giáo dục hiện đang tồn tại nhiều vấn nạn cần phải giải quyết căn cơ và triệt để. Tình trạng lạm thu đầu mỗi năm học, việc dạy thêm tràn lan, vấn nạn bạo lực học đường, “học giả bằng thật”, hay những khó khăn, bất cập trong việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa…là những vấn đề nổi cộm, ai cũng thấy.
Không ai không bất bình trước những vụ việc tiêu cực liên quan đến các cá nhân, tổ chức trong ngành giáo dục. Vì thế, những tiếng nói phản biện thạm chí phê phán thẳng thắn nhằm góp phần khắc phục những vấn nạn trên luôn rất cần thiết và cần được hoan nghênh, khuyến khích. Tuy nhiên, vấn đề là có không ít người trong khi phê phán các hiện tượng tiêu cực do không có đủ thông tin trong từng vụ việc cụ thể đã tùy tiện mở rộng phạm vi vấn đề và nâng quan điểm một cách có chủ ý từ đó, gây tổn thương cho đội ngũ các thầy cô giáo. Những suy diễn và kết luận mang tính khái quát kiểu “thầy cô giáo bây giờ toàn là…” không những không giải quyết được vấn đề mà trong nhiều trường hợp còn làm cho nó trở nên trầm trọng và rối rắm thêm hơn.
Trên thực tế, không phải thầy cô giáo nào cũng mở lời “xin đểu” lap top từ các phụ huynh học sinh. Rất nhiều thầy cô giáo rất giàu lòng tự trọng, nhất là các thầy cô ở các trường vùng sâu, vùng xa. Không phải thầy cô giáo nào cũng tìm mọi cách để dạy thêm. Có rất nhiều thầy cô giáo rất thương học trò, thậm chí, nhiều người còn bỏ tiền túi để nuôi học trò ăn học. Tương tự vậy, không phải hiệu trưởng nào cũng lạm quyền, lạm thu để tư lợi; không phải Hội Phụ huynh học sinh nào cũng tệ hại, bầy hầy mà nhiều người lớn tiếng đề nghị hãy dẹp bỏ hết đi…
Em học sinh ngủ quên trong phòng thi năm xưa giờ đã là sinh viên một trường đại học và sắp ra trường. Tương lai em vẫn rộng mở và bản thân em cũng đã trường thành hơn sau biến cố hi hữu năm xưa. Quan trọng hơn, em hoàn toàn không oán trách các thầy cô giáo coi thi mình năm đó. Thế nhưng 2 năm trước, chỉ vì “thương vay khóc mướn” cho em mà nhiều người trong đó có những trí thức nổi tiếng đã hết lời miệt thị, lên án, kết tội các thầy cô giáo rất nặng nề.
Giáo dục là việc rất khó. Chúng ta không bao biện cho những hiện tượng tiêu cực trong ngành giáo dục nhưng cũng không nên “vơ đũa cả nắm”. Bởi trong cái nhìn biện chứng, có thể nói, những điểm nghẽn trong nền giáo dục hiện nay cũng có nguyên nhân từ “điểm nghẽn lớn” về cơ chế, thể chế mà các vị lãnh đạo đảng và nhà nước ta vừa thẳng thắn đã chỉ ra. Hi vọng, tới đây, cùng với việc cải cách tiền lương thì việc kiện toàn, hoàn chỉnh 2 bộ Luật Giáo dục và Luật Nhà giáo sẽ giúp khơi thông những điểm nghẽn ấy và từng bước khắc phục những hiện tượng tiêu cực trong giáo dục.
Ngoài ra, một sự chân thành và công tâm từ những bậc trí giả khi tham gia phản biện chắc chắn sẽ giúp cho nền giáo dục nước nhà đi đúng hướng hơn.
Trong ý nghĩa này, xin phép được mượn lời của nhà giáo Huỳnh Như Phương trong buổi lễ trao giải sách hay năm nay để khép lại vấn đề như sau:
“Dư luận cần lên tiếng chỉ trích những hiện tượng tiêu cực trong nhà trường, với những địa chỉ và việc làm cụ thể; chỉ mong dư luận đừng làm tổn thương đến nghề giáo”.
NGUYỄN TRỌNG BÌNH
