Sức hấp dẫn văn học Armenia qua tiểu thuyết “Tiếng gọi của dân cày”

Ngày 9.12.2023, tại Phố sách 19/12 – Hà Nội, đã diễn ra buổi giới thiệu tiểu thuyết sử thi “Tiếng gọi của dân cày” của tác giả người Armenia Khachik Dashtents (1910-1974). Đây cũng là sự kiện hướng tới kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt Nam và Armenia. Sách dày 667 trang, do Nhà xuất bản Văn học ấn hành, được 4 dịch giả Nguyễn Văn Chiến, Nguyễn Ngọc Hùng, Lê Đức Mẫn, Trần Bích Thư dịch.

Đến tham dự có ngài Vahram Kazhoyan – Đại sứ Armenia tại Việt Nam, nhà thơ Hữu Việt – Ủy viên BCH Hội Nhà văn Việt Nam, Phó ban Đối ngoại, bà Ngô Thu Phương – Giám đốc NXB Văn học, cùng các nhà văn, dịch giả, khách mời yêu thích văn học đất nước Armenia.

Phát biểu khai mạc buổi lễ, Đại sứ Vahram Kazhoyan cho biết cuốn tiểu thuyết “Tiếng gọi của dân cày” đã được dịch ra hàng chục ngôn ngữ khác nhau. Sở dĩ ần này sách được chọn dịch ở Việt Nam là từ năm 1959 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm Armenia và tới khu nghỉ dưỡng của Hội Nhà văn Armenia, trong lúc gia đình nhà văn Khachik Dashtents cùng một trong số các nhà văn có mặt ở đó. Cuốn tiểu thuyết thể hiện các giai đoạn khác nhau trong lịch sử Armenia, với những nhân vật chính ở Armenia, Liên Xô cũ và tại hải ngoại.

Đại sứ Vahram Kazhoyan chụp ảnh kỷ niệm với khách mời tại lễ ra mắt sách

Việc dịch cuốn tiểu thuyết “Tiếng gọi của dân cày” của Khachik Dashtents rất phức tạp vì không thể tìm được dịch giả chuyển ngữ tiếng Armenia sang tiếng Việt, nên phải dịch từ bản tiếng Nga, và để dịch tác phẩm này đã phải tiến hành một khối lượng công việc lớn rồi đưa ra bản dịch cuối cùng sát với bản gốc tiếng Armenia nhất.

“Tiếng gọi của dân cày” gồm 3 phần, là cuốn sách miêu tả thảm kịch của người Armenia miền Tây trong Chiến tranh thế giới thứ nhất vào những năm 1914 -1918, những người phải hứng chịu nạn diệt chủng người Armenia ở Thổ Nhĩ Kỳ, là sự phản ánh những quan điểm lịch sử và nghệ thuật nhất định của nhà văn tài ba người Armenia. Theo chuyện kể của những người chứng kiến, các chiến binh fedayi hy sinh quên mình cho phong trào giải phóng người Armenia là những người thợ cày hiền lành, yêu hòa bình, những người nông dân yêu đồng ruộng và sàn đập lúa, yêu đất và nước của họ, vì hoàn cảnh tàn khốc họ buộc phải cầm vũ khí đứng lên bảo vệ quyền con người và danh dự của mình.

Tiếng gọi của dân cày – Tiểu thuyết của Khachik Dashtent

Cuốn tiểu thuyết sử thi của Khachik Dashtents thấm đượm tinh thần của lịch sử. Nó kể câu chuyện về “thế hệ rực lửa xuất phát từ ngọn núi Sasun huyền thoại” mà hiện nằm ở nơi vốn được gọi là miền Tây Armenia. Ở trung tâm cuốn tiểu thuyết là hình tượng hoành tráng của người chăn cừu Asatur, một hình tượng đã đặt nền móng cho cả một loạt những nhân vật dân gian tương tự (đó là Naapet của nhà văn Rachii Kochar, là Dzori Miro của Mushegh Galshoyan, v.v.). “Khodedan” là tác phẩm đầu tiên tạo nên một sử thi  dân tộc dựa  vào các tri thức chính xác nhất về cuộc sống thường nhật, về các tính cách và bao mối quan hệ của dân Sasun.

Đến với sự kiện nhà thơ Hữu Việt phát biểu rằng, văn học của Armenia cũng như Việt Nam gần như chưa được độc giả hai nước tiếp cận. Vì vậy việc dịch “Tiếng gọi của dân cày” là cơ hội của người Việt Nam biết đến dân tộc Armenia biết đến văn hóa, truyền thống dân tộc lâu đời của  Armenia. Việc dịch các tác phẩm tiêu biểu của hai nước sẽ đưa chúng ta ngày càng gần nhau hơn. Ngoài ra sự  gặp gỡ, giao lưu của nhà văn hai nước cũng là một nhu cầu quan trọng của người cầm bút, mong muốn văn học hai nước sẽ có mối quan hệ sâu sắc. Cảm ơn các dịch giả đã gửi đến bạn đọc Việt Nam một tác phẩm lớn rất có ý nghĩa để chuẩn bị kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao Armenia – Việt Nam.

Bà Ngô Thu Phương – Giám đốc NXB Văn học chia sẻ từ khi tiếp nhận bản thảo “Tiếng gọi của dân cày” cho đến khi cuốn sách thành hình chiếm một thời gian khá dài so với một bản thảo thông thường, khoảng hơn một năm, trong khi các bản thảo tương tự chỉ trong khoảng từ 1-2 tháng tùy độ khó, trên thực tế bản thảo được biên tập trong một khoảng thời gian dài còn do sự cầu toàn của trực tiếp các ngài đại sứ đương nhiệm Armenia để có một ấn phẩm hoàn hảo nhất giới thiệu các bạn đọc Việt Nam.

Dich giả Nguyễn Văn Chiến đánh giá: Mỗi chương trong cuốn sách là một truyền thuyết hoặc câu chuyện riêng biệt, và tất cả chúng đều được xâu chuỗi vào nhau thật khéo léo để cùng nhau tạo một cuốn tiểu thuyết có cấu tứ độc đáo khiến người ta nhớ mãi qua các nhân vật từ hèn nhát, phản bội đến can trường, anh hùng vô song trong hành động và suy nghĩ.

Tiểu thuyết “Tiếng gọi của dân cày” là bức tranh toàn cảnh về cuộc đấu tranh của các chiến binh fedayi và hayduk Armenia, giúp người đọc hiểu thêm được rất nhiều về tập tục, về đất lề quê thói của người dân Armenia cư ngụ nơi các làng các thành phố và đang sống ở nước ngoài. Nhưng nổi trội hơn hết thảy là những câu chuyện về lòng dũng cảm cũng như nếp sống độc đáo của họ.

Vốn là một người rất am tường về quê cha đất tổ và có kiến thức sâu rộng của một nhà dân tộc học, một nghệ sĩ, một nhà khảo cứu với kinh nghiệm nhận thức phong phú, Khachik Dashtents đã diễn hình các đặc điểm nổi bật của lịch sử Sasun và các vùng lân cận, các thắng cảnh, núi non và sông nước để từ đó có thể hiểu được cả đất nước Armenia. Trong tiểu thuyết có thể thấy rõ sự kết hợp tài tình giữa thần thoại và đời thực. Yếu tố huyền thoại và thực tế được đan chéo vào nhau thật khéo khiến tính trữ tình và lãng mạn trở nên vô cùng quyến rũ.

Người đọc Việt Nam có thể hiểu thêm rất nhiều về dân tộc Armenia hiền hòa, can đảm, yêu lao động và sẵn sàng chiến đầu hy sinh quên mình vì Tổ quốc. Xin cảm ơn nhà văn Khachik Dashtents.

Dịch giả Nguyễn Văn Chiến (người cầm micro) cùng các dịch giả chia sẻ về nội dung cuốn sách

Theo Tiến sĩ Ngữ văn Suren Agababyan đánh giá: “Cuốn tiểu thuyết sử thi của H. Dashtents được đặc trưng bằng hai yếu tố nữa mang màu sắc tư tưởng cho toàn bộ tác phẩm. Đầu tiên là một khuynh hướng mà hoàn toàn đúng đắn về mặt lịch sử, đó là tách phong trào giải phóng dân tộc ra khỏi mọi hoạt động của các đảng viên đảng chính trị Dashnak ở Armenia. Thực tế là  các chiến binh hayduk, những con người  với nguồn gốc dân tộc thuần túy của họ, và gần gũi với đất đai của mình thì hoàn toàn xa lạ với bản chất dân tộc hạn hẹp của những người theo chính đảng Dashnak. Nhà văn Dashtents thể hiện điều này một cách sâu sắc và thuyết phục trong một số chương quan trọng liên quan đến tướng quân Andranik.

Và hơn nữa: khuynh hướng chính trị của những người dân cày Armenia là khuynh hướng của Nga – tác giả vạch ra ranh giới này một cách khá tinh vi. Những người nông dân Armenia, những người đã phải chịu ách thống trị của Thổ Nhĩ Kỳ, đương nhiên trông đợi sự giúp đỡ từ Nga. Điều này được nói lên bằng các chi tiết cho thấy những chiến binh hayduc còn lại ở phần cuối tiểu thuyết đều quần tụ trên miền đất Armenia Xô viết, nơi họ cuối cùng đã thấy ước mơ của mình trở thành sự thật.”

Khachik Dashtents (Tonoyan Khachik Tonoevich) là nhà văn, nhà thơ, dịch giả nổi tiếng người Armenia, sinh ngày 15.4.1909 tại làng Dashtayan của vùng Sasun vilayet miền Tây Armenia trong một gia đình chăn cừu. Sau đó, ông chọn bút danh văn học của mình từ tên của làng quê hương anh là Dashtents.

Khachik Dashtents cũng là tác giả của các tập thơ “Sách các khúc ca” (1932), “Khúc ca mùa xuân” (1934), “Ngọn lửa” (1936), “Những bông hoa trên núi” (1963), miêu tả cuộc sống đời thường nơi quê hương ông- đất nước Armenia, cùng với bản dịch nhiều vở bi kịch và hài kịch  như “Bài ca của Hiawatha” của G. W. Longfellow; “Tigran Đại đế”, tiểu thuyết “Khodedan” (1950).

Ông đã chứng kiến và trải nghiệm rất nhiều khi vượt qua con đường khó khăn từ vùng núi Sasun đến miền Đông Armenia, dọc theo những con đường dân chạy nạn, cho đến khi ông dừng chân tại một trại giáo dưỡng trẻ mồ côi và lang thang của Mỹ ở Alexandropol (sau này là Leninakan, nay là Gyumri), nơi mà sau đó ông được tốt nghiệp trung học. .

Năm 1932, Khachik Dashtents tốt nghiệp trường Đại học tổng hợp quốc gia Yerevan, năm 1940 tốt nghiệp khoa tiếng Anh tại trường Đại học Ngoại ngữ Moskva. Ông qua đời ngày 9.3.1974.

THANH BÌNH/VANVN

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *