Nên gọi mộ liệt sĩ “vô danh” hay “chưa xác định được thông tin”?

Mấy hôm nay thiên hạ đang bàn tán sôi nổi về việc thay chữ “Vô danh” trên hàng triệu ngôi mộ Liệt sĩ thành “chưa xác định được thông tin”, có người đồng tình, có người không đồng tình, có người phản đối. Ai cũng có cái lý riêng của mình.

“Vô danh” – từ Hán Việt – nghĩa là không có tên. Người Việt thường sử dụng từ vô danh để ghi bia mộ trong 2 trường hợp: người chết khi chưa kịp đặt tên (bị sa sẩy, thường ghi “hữu vị vô danh”). Thấy xác chết, nhưng không một ai trong vùng biết tên người chết, nếu có lập bia người ta cũng ghi “vô danh”.

Bởi vậy, khi cất bốc mộ liệt sĩ chưa biết danh tính, ghi mộ “Liệt sĩ vô danh” là hoàn toàn phù hợp với phong tục xưa nay. Trong trường hợp này, mọi người đều hiểu là chưa xác định danh tính chứ không phải là không có tên. Về sắc thái biểu cảm mộ “Liệt sĩ vô danh” hay mộ “Chiến sĩ vô danh”với những từ Hán Việt hết sức trang trọng, gợi hai tầng nghĩa: chưa biết danh tính và hy sinh thầm lặng. Cách gọi này đã đi vào đời sống, đã đi vào tâm thức người Việt, đã đi vào thi ca, âm nhạc… nên theo tôi không nên thay đổi.

Nếu đổi thành mộ “chưa xác định được thông tin” thì vừa dài dòng, vừa vô cảm, vừa tốn kém một cách vô ích. Có những thứ cần thay đổi để ích nước, lợi dân thì bằng mọi giá cũng phải thay đổi. Có những thứ thay đổi tốn kém mà không mang lại lợi ích gì cho dân cho nước thì nên xem xét thấu đáo.

Bàn thêm:

Người Việt sử dụng từ ngữ khá linh hoạt, tùy từng trường hợp, hoàn cảnh cụ thể mà có nghĩa lẫn sắc thái biểu cảm khác nhau. Chẳng hạn khi nói: “Cái thằng vô danh tiểu tốt” là tỏ ý khinh thường những kẻ có tên hẳn hoi, chưa làm được việc gì to tát mà đã huyênh hoang, khoác lác. Nhưng khi nói: “Họ là những anh hùng vô danh” là muốn tôn vinh những người có tên (còn sống hay đã mất) cống hiến một cách thầm lặng. Cùng một từ muốn hiểu ý nghĩa chính xác phải đặt từ đó trong văn cảnh hay ngữ cảnh.

Huế, 10.7.2022

MAI VĂN HOAN

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.