Nguyễn Linh Khiếu & Miền nước đỏ – 4

VHSG – Tập bản thảo Miền nước đỏ của nhà thơ Nguyễn Linh Khiếu gồm 125 bài tùy văn ngắn viết về những kỷ niệm ấu thơ nơi cửa sông Hồng, gợi cho mỗi người những ký ức đẹp của thười hồn nhiên trong sáng.. 

Nhà thơ Nguyễn Linh Khiếu (bên phải) tặng tập trường ca “Phồn sinh” cho nhà thơ Văn Công Hùng

Sông Hồng

Sau những cơn mưa rào đầu mùa. Nước sông Hồng dâng cao sa hồng lộng lẫy cuồn cuộn từ thượng nguồn đổ về. Vùng hạ lưu cửa biển nước lũ rực đỏ phù sa tràn ngập các đồng bãi đầm hồ sông ngòi ao chuôm.

Chỉ sau một tuần lũ sông Hồng dồn dập đổ về. Vùng giáp ranh giữa nước biển và nước sông phì nhiêu màu mỡ đã diễn ra một sự kiện mà không để ý ta sẽ không thấy. Đó là trứng muôn loài côn trùng thủy sinh và lưỡng cư theo dòng nước khắp nơi tụ về bồng bềnh sóng sánh như những đám mây muôn màu muôn sắc. Một điều kỳ diệu đã bí mật diễn ra là muôn ngàn quả trứng ngọ nguậy râm ran lao xao cùng đua nhau nở.

Hằng hà sa số các loại ấu trùng cá tôm cua cáy rạm rốc ốc hến ngao sò ếch nhái chuồn chuồn liềng liễng cà cuống cào cào châu chấu… nhung nhúc chen chúc  lau nhau náo nháo đông đặc sóng sánh sa hồng.

Chẳng hiểu sao mẹ chúng ngược sông Hồng tìm về miền nước ngọt để đẻ trứng. Trứng lại theo con lũ trôi về miền nước lợ lượn lờ bềnh bềnh ở đó mới nở thành con. Ấu trùng sống ở miền nước lợ cửa sông dồi dào màu mỡ một thời gian cho trưởng thành hình hài cứng cáp. Cũng là chờ cho hết mùa lũ nhiều nổi nênh bất trắc.

Rồi mẹ nào quê biển thì lũ con lại theo mẹ về biển. Mẹ nào quê ở vùng nước lợ thì lũ con ở lại tràn vào đồng ruộng sông hồ vùng nước lợ. Mẹ nào quê ở vùng nước ngọt thì lũ con cùng nhau ngược sông Hồng trở về quê cha đất tổ.

Năm nào cũng thế đã hàng ngàn hàng ngàn năm nay cái vòng tuần hoàn sinh sôi nảy nở của muôn loài côn trùng thủy sinh lưỡng cư linh thiêng châu thổ sông Hồng cứ đều đặn hành trình. Đó là sự thường hằng của tự nhiên. Đó là phồn sinh bí ẩn của sông Hồng.

 

Cốm

Lúa nếp vào cữ chín sữa hạt căng tròn xanh mướt. Mẹ cắt về một bó lúa xanh dùng đĩa cạo từ từ vào bông tuốt hạt.

Sau đó mẹ cho thóc non vào nồi luộc chín. Hong khô rồi cho vào cối giã tay. Hạt gạo non dẻo dai xanh ngọc dần dần tróc vỏ hiện ra. Mùi gạo non thơm dịu dàng tinh khiết bảng lảng khắp nhà.

Khi trấu đã bong hết mẹ cho ra mẹt xẩy loại bỏ hết vỏ. Chỉ còn lại cơm gạo non mềm dẻo đã chín xanh thắm như ngọc. Trông rất thích mắt.

Rồi mẹ cho vào chảo đun nhỏ lửa dùng đũa tre đảo đều. Tiếng gạo non nở tí tách râm ran. Những hạt gạo non phồng mẩy nở nang căng tròn. Mùi hương gạo non phảng phất khắp nhà.

Khi chảo gạo non xanh ngọc chuyển màu vàng mơ nồng nàn mùi hương cơm nếp thì gạo non đã thành cốm.

Cốm nếp cái hoa vàng nhai giòn tan trong miệng sực nức thơm tho. Dịu ngọt vị đường béo ngậy dầu cám nồng nàn tinh bột ăn cả ngày không chán.

Ai cũng tiếc một năm chỉ có một mùa nếp cái hoa vàng.

 

Cá lạ

Bà Bờn đi chợ buổi sớm lúc trời còn tinh sương. Khi đi tắt qua bãi tha ma bà thấy ở chân mộ hoang gần mép nước một con cá quả lớn nằm lăn lóc. Thấy động con cá nghển cổ nhìn và vươn mình nhảy xuống đầm.

Bà Bờn nhanh tay cầm cái thúng úp chặt đầu con cá. Cá quả vùng vẫy mãi rồi cũng phải nằm im. Tưởng nó mệt bà ấn thân nó xuống để bắt nhưng con cá dữ quá đớp bà mấy cái chảy cả máu tay. Bắt được con cá to bà vòng về nhà nhốt vào chum nước rồi mới lại đi chợ.

Thấy con cá lạ nhiều người tò mò đến xem. Có người nói con cá quả này đang nuôi con nhỏ nhảy lên bờ giả chết cho kiến bám vào rồi nhảy xuống nước cho con ăn kiến. Có người nói đây không phải cá quả cá này lạ lắm chưa ai thấy bao giờ. Có người nói đó là một con rắn hổ trâu già. Có người nói đó là con cá quả già hóa tinh. Có người nói đó là hồn ma mộ hoang giả dạng cá trêu ngươi… Rồi người ta khuyên bà Bờn nên thả con cá về đầm bãi tha ma…

Mặc mọi người bàn tán bà Bờn vẫn xẻ thịt con cá nấu canh chua và kho riềng tẩm bổ vì bà đang có chửa.

Sau này bà sinh cái Bơn cao lêu nghêu. Cổ dài ngoẵng. Đầu nhọn hót. Mắt lồi tròn vo hình dung từa tựa con cá lạ bà chén thịt. Ai cũng thấy thế nhưng ngại chẳng ai nói ra.

Gốc đa

Buổi tối mùa hè nóng bức bọn trẻ kéo nhau ra gốc đa làng trên con đê biển. Cả lũ lớn bé cùng ngả ngớn trên thảm cỏ miên hương xanh mướt. Mùi hoa cỏ nồng nàn ngào ngạt.

Trong những đêm như thế các anh lớn thường kể chuyện. Biết bao là chuyện. Thời chiến toàn chuyện chém giết bắt gián điệp. Chuyện nào cũng hồi hộp hấp dẫn.

Nhiều chuyện được kể đi kể lại đến nỗi ai cũng thuộc lòng. Rồi cứ thế người nghe thêu dệt thêm lại kể cho người khác nghe.

Bao nhiêu năm đã qua bao nhiều chuyện hồi hộp hấp dẫn ngày nhỏ không hiểu sao Cò Bé đều quên cả. Duy có một chuyện chỉ nghe thoáng qua một lần rồi cứ vu vơ nhớ mãi.

Chuyện là: Mồng ba tháng bảy vừa qua có một đôi đâm vào gốc đa chết. Có người cho rằng đôi ấy chết vì tình. Cũng có người cho rằng đôi ấy chết vì tiền.

 

Đêm trăng

Những đêm hè oi ả hay những đêm thu gió lộng mùa trăng sáng lũ trẻ thường theo các anh chị lớn ra ngồi dưới gốc đa cổ thụ trên con đê biển hóng gió ngắm trăng.

Những đêm trăng thanh gió mát các anh chị thường thổi sáo chơi đàn hát hò vô cùng vui vẻ. Từ nơi xa trong sóng sánh ánh trăng vàng các anh chị từ những gốc đa khác đáp lại tiếng đàn điệu hò tiếng hát hết sức say đắm hồn nhiên tươi sáng.

Trong khi trai gái hát hò đối đáp hồn nhiên đắm đuối vui vầy thì thủy triều dâng. Phù sa đỏ theo con nước tràn ngập cánh đồng ếch nhái cá tôm xôn xao nhảy múa côn trùng da diết tấu lên những dạ khúc xuân tình lúa đang thì con gái ngào ngạt tỏa hương thơm ngát đất trời.

Trong những đêm trăng sáng thanh bình như thế tiếng sáo tiếng đàn điệu hò câu hát của trai gái mới lớn thâu đêm suốt sáng tưởng chừng bất tận.

Rồi thời gian thấm thoát tiếng đàn điệu hò tiếng hát cứ thưa dần thưa dần. Rồi bỗng một này dưới ánh trăng vàng lung linh thanh vắng đồng quê chỉ còn lại ngằn ngặt tiếng côn trùng lõng bõng tiếng cá tôm u ơ tiếng ếch nhái.

Nhiều năm sau Cò Bé mới hiểu. Ngày ấy khi chiến tranh miền Nam ngày càng ác liệt thì tất cả trai làng đều nhập ngũ vào chiến trường. Trai làng đi sạch các chị lẻ loi bóng chiếc chẳng ai còn lòng dạ nào ra đê hóng gió ngắm trăng đàn hát nữa.

Nghe nói những trai làng hồn nhiên hát hò đàn sáo trong những đêm trăng sáng năm xưa ra trận không một người nào trở về mà đều đã nằm lại chiến trường.

 

Đan rổ

Từ nhỏ Cò Bé thấy ông Ngoại chỉ quanh quẩn chăm sóc vườn cây và đan lát rổ rá.

Tre trong vườn mọc thành rừng. Ông chọn cây vừa độ chín già để ra nan đan các đồ dùng. Để chống mọt sau khi ra nan vót nhẵn ông mang ra ao dìm xuống dưới bùn. Gọi là ngâm tre. Đủ ngày tháng ông vớt lên đánh sạch bong phơi khô rồi mới đan.

Toàn bộ đồ mây tre nhà dùng đều do ông Ngoại đan cho cả. Nong nia thúng mủng rổ rá dần sàng… ông đan đều rất bền đẹp.

Sau này có lần Cò Bé để ý sau khi ra nan vót nhẵn trước khi phơi ông quét đi quét lại nhiều lần thuốc trừ sâu. Thấy Cò Bé chăm chú xem ông làm ông đận đà nói thuốc này tốt lắm ếch nhái cá tôm còn chết thì mối mọt tiệt giống sao mà đục khoét được. Nói xong ông cười đắc ý.

Ông không ngâm nan xuống bùn nữa chỉ ngâm nước vài hôm cho hết mùi thuốc sâu là ông mang lên đan và sử dụng ngay. Những rổ rá ấy bền lắm tuyệt nhiên không bị mối mọt gì.

 

Chim non

Cò Mắm cứ thấy tổ chim là phá. Có trứng nó lấy trứng có chim non nó bắt chim non. Chim nướng trứng luộc mình nó chén hết. Mỗi lần như thế chim bố mẹ theo nó về tận nhà nhảy nhót nhào lộn trên cây bòng trước sân xỉa sói nguyền rủ hết ngày này tháng khác đến đứt họng mới thôi.

Nói thế nào nó cũng không nghe. Bố mẹ nó ra đường nghe mọi người xì xào về thằng bé chuyên phá tổ chim xấu hổ lắm. Về nhà lôi nó ra đánh đòn. Thế nhưng chỉ được mấy hôm. Cò Mắm vẫn chứng nào tật ấy. Cứ thấy tổ chim là nó lấm lét trèo lên lấy trứng bắt chim non.

Tự dưng Cò Mắm nổi cái mụn lớn ở mu bàn chân. Bàn chân sưng húp đỏ như quả gấc chín. Đau đớn không sao chịu được. Nó lăn lóc dưới đất chân giơ lên trời. Mồ hôi vã ra mặt trắng nhợt đầm đìa nước mắt.

Mời thú y Khèo đến xem. Ông lắc đầu. Cả nhà nghĩ phen này Cò Mắm chắc chết. Khóc rống lên. Thú y ra vườn hái một nắm lá táo non nhai dập rồi lấy lá chuối hơ lửa bó lại. Dặn không được đụng vào.

Hai hôm sau ông Khèo sang. Cò Mắm hai ngày đêm vật vã người rạc hồn vía tản mát chỉ còn vài phần. Ông bảo gia đình lấy bao diêm que đóm rồi tháo lá chuối ấn ấn nắn nắn. Cò Mắm mặt cắt không còn giọt máu.

Sau khi hơ lửa cái dao hoạn lợn ông rạch ngang cái mụn. Máu mủ túa tràn ra tởm lợm. Ông lấy bông khua khua vết mổ rồi gọi bố Cò Mắm ra hỏi: Anh nhìn xem có phải con chim non chết thối rữa trong này không. Mọi người đứng quanh châu đầu nhìn xuống ai cũng chết lặng kinh hoàng.

Người làng đồn rằng vì Cò Mắm hay giết chim non nên bị chúng oán.

NGUYỄN LINH KHIẾU

(Còn tiếp)

>> Miền nước đỏ – 1

>> Miền nước đỏ – 2

>> Miền nước đỏ – 3

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *