Văn chương để làm gì?

VHSG- Có người sẽ nói: đến bây giờ mà còn đặt vấn đề văn chương để làm gì thì có lẽ cũng là chuyện không bình thường, vì nếu xếp những cuốn sách mà nhân loại đã viết về vấn đề này thì độ dày của nó cũng phải tính bằng kilomet.

Vâng, đúng như vậy, có những điều không bình thường trong văn chương và có cả những điều không bình thường ở ngoài đời có nguyên nhân từ văn chương. Về một phương diện nào đó, văn chương là một hiện tượng xã hội, một phần của văn hóa “không bình thường” hiện nay. Như vậy, vấn đề văn chương để làm gì lại là chuyện của đời sống và cần phải được nêu ra, trao đổi trở lại từ những vấn đề căn bản của nó.

Có một thời, ở ta văn chương được coi như một thứ hoạt động tinh thần cao quí, không phải người nào cũng có đủ phẩm chất và năng lực để bước chân vào địa hạt này. Dường như nó chỉ là lãnh vực của những tài năng, những nhà tư tưởng, những người có sứ mệnh dẫn đạo xã hội. Nhưng dù, ở vào thời kỳ nào, được trân trọng hay không thì văn chương vẫn cứ tồn tại cùng với con người, là diện mạo tinh thần của thời đại ấy, xã hội ấy. Câu nói giản dị nhưng đầy minh triết của Hồ Chí Minh là “xã hội thế nào, văn nghệ thế ấy” đã khái quát hết những mối quan hệ qua lại giữa đời sống và văn chương. Văn chương là ánh phản tinh thần của con người, là tiếng lòng của một dân tộc, một thời đại dù khi người cất lên tiếng nói, nó chỉ là của cá nhân. Tư tưởng triết học nào cũng phải giải quyết vấn đề cơ bản của con người mà văn chương lại là cái phần kết tinh, chắt lọc nhất những suy tư, tìm kiếm của con người về chính họ. Dù nói theo cách nào thì trong “giọt nước cá nhân” ấy có cái phần chung của “biển cả nhân dân”. Không lý thuyết nào có thể nói khác được điều giản dị này. Văn chương là chuyện cuộc đời, vậy thì khi tìm đến một cuộc đời khác ở văn chương, người đọc phải học được điều gì trong đó thì văn chương mới cần cho con người. Người đọc thấy trong văn chương những cái hay, cái đẹp để học, để sửa mình theo chính đạo, đọc sách phải theo đòi nghĩa sách, cụ Nguyễn Trãi chả dạy thế là gì?

Có một thời, ở ta văn chương được coi như một thứ hoạt động tinh thần cao quí, không phải người nào cũng có đủ phẩm chất và năng lực để bước chân vào địa hạt này

2.

Trong lịch sử, nhà cầm quyền nào cũng muốn nắm văn chương trong quỹ đạo tư tưởng của mình bằng nhiều cách, trong đó có đề cao vai trò của văn chương. Điều đó bình thường. Nhưng điều bất bình thường trong quá trình nắm giữ này là đã can thiệp vào hoạt động văn chương ở ngoài mức cần thiết, nằm ngoài những nhu cầu phát triển tự thân của nó. Không ai ngây thơ cho rằng văn chương luôn cần sự tự do tuyệt đối bởi thứ nhất, trong thực tế không tồn tại thứ tự do ấy, thứ hai, không có nhà cầm quyền nào bỏ tiền ra để nuôi dưỡng những người làm văn chương nhưng lại không sử dụng họ vào công việc gì có lợi cho cá nhân hay chính thể mà họ là đại diện. Song văn chương dù bị phụ thuộc vào chính thể đã nuôi dưỡng đến thế nào thì vẫn có những qui luật của nó. Nó luôn song hành cùng với thời cuộc, bị ràng buộc bởi thời cuộc và luôn có xu hướng vượt ra khỏi những giới hạn ràng buộc mình, vươn tới cái vĩnh cửu, trở thành tài sản chung của mọi thời đại, vươn tới những cái thuộc về con người. Nó là sự đòi hỏi tự nhiên của con người và những khao khát ấy kết tinh lại ở vẻ đẹp của chân, thiện, mỹ. Nhân loại khi nhìn lại lịch sử tâm hồn mình, thấy được những bước đi của mình từ mông muội đến văn minh từ nhiều nguồn nhưng chỉ có qua văn chương, nghệ thuật mới thấy được hạnh phúc và đau khổ, khát vọng và những tìm kiếm đến sự hoàn thiện nhân cách một cách trực tiếp, tươi mới và lay động nhiều nhất. Không có lĩnh vực nào có thể tái hiện lại những thời kỳ đã qua tỉ mỉ, sâu sắc và cặn kẽ như văn chương. Văn chương nâng con người lên tầm tự giác, giúp cho con người hoàn thiện mình và làm cho họ xích lại gần nhau hơn trong cuộc đấu tranh chống lại cái ác. Cái đẹp cứu rỗi con người không phải chỉ là trong tư duy mà đó là điều có thực trong cuộc đời. Không gì làm điều này tốt hơn văn chương và những người cầm bút ý thức được thiên chức của mình ở sứ mệnh đó, văn chương cần cho cuộc đời là vì thế. Khi người làm văn chương rẻ rúng thiên chức của mình và tâm hồn con người bị tha hóa bởi văn chương cũng là lúc báo hiệu một sự sụp đổ của nhân cách – cả phía người hưởng thụ lẫn người mang sản phẩm của mình đến cho con người.

3.

Một khi văn chương xa rời sứ mệnh của mình là văn chương đã đánh mất vị trí trong xã hội. Văn chương trở thành một phương tiện giải trí, thành trò chơi ngôn ngữ của người cầm bút thì văn chương không còn là văn chương theo đúng nghĩa chân chính của từ này. Trong cuộc sống luôn tồn tại những cái cao cả bên những cái thấp hèn và tâm hồn con người cũng luôn đấu tranh để chiến thắng cái thấp hèn ở trong mình và xung quanh mình. Người nào vượt lên được trong cuộc đấu tranh này sẽ trở thành người hơn và ngược lại. Chả thế mà M.Gorki đã từng khuyên một nữ văn sĩ trẻ cần phải vượt lên trên những cái tầm thường, vụn vặt để viết về những cái lớn lao hơn và đừng biến văn chương thành những thứ tầm thường, đừng làm cuộc đời xấu hơn vì những gì mình viết. Không ít lần những người cầm bút đã thấy chán nản khi văn chương bị người đời quay lưng nhưng lúc đó cũng không phải là thời khắc báo tử của hoạt động tinh thần này mà chỉ là những chệch choạc do cách nhìn, do những cách viết không còn hợp thời nữa. Văn chương thay đổi góc nhìn của mình cho phù hợp với thời cuộc nhưng chưa bao giờ văn chương xa rời những nguyên lí về chân, thiện, mỹ mà lại có thể đẻ ra được những tác phẩm để đời. Còn nhớ có cả một tổ chức do người đứng đầu thể chế nâng đỡ như Tao đàn nhị thập bát tú, trong đó có nhiều tài năng nhưng nhìn lại dường như không có những thành tựu văn chương gì đáng kể bởi tính chất thù tạc, ngâm vịnh tâng bốc lẫn nhau đã “ngấm” vào cả tâm thế lẫn kĩ thuật viết rồi. Thế mà vào thời xã hội suy vi như cuối Lê đầu Nguyễn lại xuất hiện những đỉnh cao như Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Ngô Thì Nhậm, Cao Bá Quát, Ngô gia văn phái… Bây giờ, chúng ta có đủ độ lùi về thời gian và các yếu tố khác để nhìn lại trước tác của các tác giả trên và càng minh định được rằng văn chương chỉ gắn với cuộc đời, vì cuộc đời, giúp cho con người vươn tới sự hoàn thiện nhân cách mới có thể là nguyên cớ cho sự xuất hiện của những tác phẩm lớn, những tác giả lớn. Một khi người cầm bút đã xa rời văn chương, vì những cái khác vốn xa lạ với văn chương thì không gì có thể làm cho tác phẩm của họ đến được với con người.

4.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, số lượng sách vở hiện nay xuất bản nhiều đến mức không một người đọc chuyên cần nào có thể đọc hết được những tác phẩm thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình chứ chưa nói đến những thứ khác. Điều này vừa đáng mừng, vừa đáng lo. Đáng mừng trước hết vì tính dân chủ trong hoạt động xuất bản ngày một mở rộng hơn, nhu cầu của xã hội cũng ngày càng được đáp ứng hơn, có nhiều thứ để lựa chọn chứ không “đói” sách, không mono tone như nhiều năm trước. Nhưng đáng lo là những tác phẩm hay ngày càng ít thấy xuất hiện. Tính chất giải trí, sự tầm thường ngày càng đậm nét hơn và, dù muốn cưỡng lại cũng khó vì những công ty sách, những “đầu nậu” là nguyên nhân chính tạo nên tình trạng này hết sức chuyên nghiệp và bài bản trong việc chiếm lĩnh thị trường giải trí. Họ kích vào nhu cầu dễ dãi của người đọc và mục tiêu hàng đầu của những người làm kinh tế trong lĩnh vực này là lợi nhuận nên rất nhiều sách bán chạy không phải là sách hay. Sách bán chạy là những sách “có vấn đề”, gắn với những scandal về chính trị hay đời tư của một nhân vật nào đó, gợi những tò mò của độc giả về những chuyện lạ, quá nhiều sex, quá nhiều luẩn quẩn xung quanh những điều vụn vặt, tầm thường, vô bổ núp dưới áo khoác “con người nhìn từ những góc khuất” và nói chung những sách như vậy có chung một căn bệnh là “suy tư tưởng”. Thị trường sách đa dạng, đa chủng loại nhưng giá trị thì khó có thể hài lòng và nhìn vào các đầu sách thì thấy thị hiếu đọc đang có những nhiễu loạn. Cái nguy của tình trạng này ở chỗ nó làm nhiễu loạn thông tin, nhiễu loạn giá trị, khiến người ta thờ ơ với cả những tác phẩm có giá trị. Tệ nhất là nhiều người viết chuyên nghiệp đã lựa chọn cơ chế thị trường để hoạt động: họ viết vì những độc giả thích đọc, tung hô, chiều theo thị hiếu của độc giả dễ dãi và họ bán chữ lấy tiền, lấy giải thưởng, danh vọng chứ không phải vì văn chương. Đó cũng là một trong những lí do làm cho tính tinh hoa của văn chương giảm đi đáng kể trong thời gian vài chục năm nay. Cơ quan chức năng đã bỏ ngỏ phần việc này, để thị trường tự điều chỉnh. Để chiều lòng khán giả nên những cuốn sách viết ra cứ xa dần những tiêu chí chân, thiện, mĩ và văn chương đã tuồn vào cuộc đời những sản phẩm thứ cấp. Chỉ xã hội là chịu thiệt và văn chương thì đánh mất dần vị trí trong đời sống của mình. Sự dối trá trong xã hội ùa cả vào văn chương. Văn chương tự dối mình và dối xã hội. Tại ai? câu hỏi này có lẽ cần được bàn bạc tận bờ sát góc hơn chứ không nên tránh né như hiện nay.

PHẠM QUANG LONG

VĂN NGHỆ 2020

One thought on “Văn chương để làm gì?

  1. Nguyễn Hồng Minh says:

    Vị trí của văn chương đang ở đâu?
    (Phản biện bài viết Văn chương để làm gì của tác giả Phạm Quang Long)

    Để phản biện bài viết của tác giả Phạm Quang Long có tiêu đề Văn chương để làm gì? đăng trên saigon.com tôi tự đặt ra câu hỏi như trên. Nếu hỏi câu hỏi này trong nhà trường thì nó là đỉnh/nhất vì được coi như là môn chính tương đương với toán ở tất cả các cấp học. Nếu hỏi bản thân mình thì tôi có thể trả lời ngay lập tức, nếu hỏi tác giả Phạm Quang Long (từ sau đây sẽ gọi là ông Long hoặc tác giả Long) thì có lẽ trong bài viết ông Long đã trả lời câu hỏi ấy bằng 4 đoạn viết liên quan tới văn chương.
    Câu hỏi này không thể hỏi “bừa” ở đâu cũng được, bởi mỗi câu nói, câu hỏi đều có sự liên quan tới môi trường, phạm vi, bối cảnh và cả mục đích xác định để làm gì. Nếu hỏi câu hỏi này với một người ăn xin, trừ những người ăn xin có cái ấm trà đất mà uống trà phát hiện ra trấu bên trong thì tới 10 người khi được hỏi thì mười người đều trả lời là chả là gì cả, bởi với họ sự quan tâm trước mặt và hiện tại, tương lai cũng thế là cái ăn, là ngôi nhà, là kinh tế vật chất. Nếu hỏi giám đốc doanh nghiệp chắc cũng có chung câu trả lời như vậy. Nếu hỏi giám đốc, người đứng đầu quản lý và điều hành công ty phát hành sách câu trả lời là 50/50 là giống với người ăn xin kia. Nhưng theo ông Long thì là 100% giống người ăn xin kia. Chỉ khác ở chỗ là người điều hành/giám đốc này kiếm tiền trên sách, coi sách và văn chương là một công cụ kiếm tiền của mình, còn người ăn xin kia thì không (đoạn 4 của bài viết của tác giả Long). Khi nào và tại sao tác giả Long lại có thể có nhận định này được mà không đưa ra một ví dụ nào, một con số thống kê nào. Hoặc chí ít là dẫn giải một nguyên lý nào đó có liên quan, ví dụ như “Phú quý sinh lễ nghĩa” chẳng hạn. Tức là cứ cho là ông Long đúng thì xã hội hiện nay chưa phú quý, cho nên các nhà xuất bản, những công ty sách đang chưa lễ nghĩa vì như theo giải thích của ông Long thì là vì lợi nhuận. Điều này không sai nhưng chưa đúng. Bên trong, bên dưới người điều hành, bộ sương mỡ của công ty là ban biên tập, là những tác giả cộng tác, là những nhà xuất bản với tổng biên tập…vv và vân vân nói chung là những người làm về chuyên môn thì cái tâm, cái sức văn chương của họ không bao giờ như lời ông Long đề cập cả.
    Tôi chứng minh điều trên bằng sức lao động của nhà văn, tôi gọi là cả nhà phê bình, tổng thư ký, ban văn suôi Hội nhà văn Văn Chinh chẳng hạn. 72 tuổi, ở cái tuổi chỉ có thể chơi với cháu, chơi vài ván cờ hoặc đi qua lại hít thở không khí, thì ông lại lao động cật lực. Có lúc đọc bài sáng tác của hội viên thâu đêm, một lúc trong máy tinh có cả gi-ga-bai bài sách văn chương cần mình làm việc. Nếu không có đam mê, nếu không coi trọng công việc, và cả nếu không có tinh thần thì hỏi rằng người ông ấy có còn đang lao động công hiến như vậy không! Khi tôi hỏi nhà văn Văn Chinh có nhớ cháu không? Ông cười, và hiểu câu hỏi của tôi liền nói xoáy sang việc tôi chả yêu văn bản tí nào cả vì cái tính vội vàng và hay sai phông trình bày và chính tả. Chẳng sao cả bởi trong tôi có sẵn tình yêu văn chương và từ thời nhà trường tuổi thơ đã dãy cho tôi và trước mắt tôi là tấm gương của nhà văn Đỗ Chu 83 tuổi rồi, nhà văn Văn Chinh 72 tuổi rồi và còn cả phải nói là trăm thế hệ đã đi trước vẫn đang đồng hành với chúng ta bằng công sức lao động của chính họ mà tác phẩm văn chương của họ vẫn còn tồn tại, còn sống và hữu ích cho tới ngày hôm nay. Đoạn 3 của ông Long liên quan tới điều này khi ông phủ định và nhận xét sai lầm về Hội Tao đàn do Vua Lê Thánh Tông chủ xướng. Ông không đưa bằng chứng để chưng minh nhận định của mình trong phần cuối đoạn 3 của bài viết, ông Long lại so sánh khập khiễng giữa các thời kỳ, giữa các tác giả để chứng minh cho các nhận định của mình. Ông Long dùng các nhận định để chứng minh cho các nhận định. Một nguyên tắc trong phê bình không nên có.
    Đoạn 2 tôi thấy là khá nhất trong bài viết này của tác giả Long nhưng cũng chưa thoát hết ý và người đọc bị các câu nhận định của tác giả bao chùm cho lên không hiểu được ý. Tôi cũng có một bài viết về việc sử dụng văn chương hiện nay, bởi ngoài các quy định các hội văn học nghệ thuật của mỗi tỉnh, các tờ tạp chí của mỗi tỉnh cũng được xuất bản theo, và hội đặt dưới sự quản lý của chính quyền nhân dân cụ thể là Tuyên giáo. Và hiện nay nhiều tạp chí, nhà xuất bản đang phải cạnh tranh nhau, đang phải tìm cách thoát khỏi sự “bao cấp” tức là “được nuôi” bởi chính chi phí nhà nước, tiền thuế của nhân dân. Vì tác và giảm thiểu yếu tố này mà các tạp chí, nhà xuất bản …vv đang gặp khó khăn rất lớn trong việc xác định, thay đổi, tồn tại và phát triển. Điều này ông Long không nhấn mạnh mà phần đầu đoạn 2 ông nhắc tới sự bất bình thường của quá trình nắm giữ. Ông Long chẳng chứng minh gì cả. Có lẽ ông nói một và giữ lại 3, 4 gì đó làm cái vốn viết các bài tiếp theo của mình thì phải. Hoặc làm cái vốn có của bản thân để đối đáp, tương tác lại các tác giả, các bạn đọc khác thì phải, hoặc ông nói cái đương nhiên, cái nhìn thấy. Và có phần không nói không sai, nhưng chưa đúng.
    Phải nói là văn chương có vai trò tuyên truyền của nó. Nếu không thì Tuyên giáo nắm văn chương làm gì. Hoặc như Thành cát tư hãn, hay Nguyễn Trãi, hoặc nhiều triều đại vua quan lấy hịch để kêu gọi nhân dân, để truyền vang chiến thắng và sức mạnh nhằm làm nhụt chí quân thù, nhằm nâng cao sức mạnh. Tất cả là vai trò tuyên truyền của văn chương. Vị trí ấy vẫn đúng trong thời nay và cả tương lai. Đó là vị trí hiếm yếu tố nào thay thế được kể cả điện ảnh. Bởi cái cốt của điện ảnh vẫn là tiểu thuyết, vẫn là lịch sử, chung quy là văn chương cả.
    Phải nói là văn chương có vai chò lịch sử bởi vì văn chương được dùng để chép sử. Văn chương được đánh giá để sử dụng nhân sự. Được sử dụng để viết bia lăng mộ, lưu truyền sau này. Tất cả điều đó chỉ là những điều, những mặt chúng ta nhìn thấy tới hôm nay của cái gọi là như ông Long đề cập là “nhà cầm quyền” đã can thiệp vào hoạt động văn chương ngoài mức cần thiết – lại chả có chứng minh bằng nghiên cứu, tiểu luận hoặc con số thống kê nào cả của tác giả Long.
    Về mặt khai phóng bản thân con người, cá thể trong văn chương thì ông Long viết phần sau của đoạn 2 khá hay và không sai nhưng tôi lại phải nhắc lại là chưa chính xác toàn bộ. Tác giả Long viết “qua văn chương…nghệ thuật hạnh phúc, đau khổ…khát vọng và những tìm kiếm..” nhưng ở đoạn 1 thì tác giả lại đóng khung và khẳng định “văn chương là chuyện cuộc đời”…phải học được gì trong đó thì văn chương mới cần cho con người” Điều này không sai nhưng lại có mâu thuẫn là chưa đủ. Nói về khát vọng, văn chương có cả tưởng tượng, ước mơ hướng tới cái nghệ thuật hạnh phúc và đau khổ mà ông nhắc tới từ đó ngoài cái “diện mạo tinh thần của thời đại ấy, xã hội ấy” nói như ông Long nói thì câu trích của Nguyễn Trãi mà ông Long dẫn ra mới chính xác và thực đúng. Phần cuối đoạn 2 này tác giả viết ra những nhận định để thỏa mãn những gì mà mình suy nghĩ. Tôi lại nói điều này không sai nhưng lại chưa đúng vì chưa chứng minh hay nó quá hiện hữu mà ai cũng biết nó đang tồn tại. Trở lại với câu hỏi ở tiêu đề bài phản biện này. Chúng ta lại phải đặt nó vào đâu, vị trí và không gian nào, con người và đối tượng. Giờ đây bạn đọc là cả một Lô-xếc-sông, tôi không có ý thỏa mị độc giả nhưng nhìn từ xã hội hoặc từ chính cách viết của tác giả Long mà tôi bị nhiệm mà viết vào đây là đa dạng, sự đa dạng người đọc ấy bắt buộc văn chương cũng phải da dạng theo. Sự dang dạng này là tất yếu, và song hành cũng đời sống con người, thời gian và tương lai. Cho nên nói “sụp đổ của nhân cách”, “con người bị tha hóa bởi văn chương” rồi “cả phía người hưởng thụ và người viết…tôi thiết nghĩ những dòng này phải định khung trong/cho những người tiếp nhận nó.
    Phần trên và phần dưới của đoạn 2 này có những mâu thuẫn. Các mâu thuẫn trong cách viết của tác giả Long tồn tại ngay ở câu trước và câu sau. Ví dụ ông nói một loạt phía trên nhưng lại dửng dưng kết lại bằng câu: “Song văn chương dù bị phụ thuộc vào chính thể đã nuôi dưỡng đến thế nào thì vẫn có những quy luật của nó …luôn có xu hướng vượt ra khỏi các giới hạn rằng buộc mình…vươn tới vĩnh cửu,,….” vv như vậy vừa nhận định mở lại vừa đóng lại bằng những quy luật của văn chương. Tạo ra sự mâu thuẫn không vượt ra khỏi hoàn cảnh. Lấy ví dụ văn chương nước Nga, cả hệ thống của nước Nga quy định cả cách đọc, sách cần đọc và gần như bắt buộc, trong thời kỳ ấy văn chương nước Nga vẫn có những tác phẩm, tác giả lớn, nổi tiếng, con người vẫn tràn đầy sức mạnh của cái định hướng vươn tới ấy. Ở đây tác giả Long đã nhầm lẫn giữa việc phải định hướng tới của tác phẩm, qua đó tác giả và người đọc của nó sẽ phụ thuộc theo với việc quản lý, kiểm soát con đường sống của tác phẩm văn chương, với việc lựa chọn loại hình văn chương phù hợp nhất, hữu ích nhất, mang tới một con đường chân lý khác cho người đọc, từ đó cho cả người sáng tác. Hai điều này hoàn toàn khác nhau và tách biệt nhau không nhiều thì ít. Nhưng, chúng rõ ràng là đã hỗ trợ nhau bằng chứng là văn chương nước Nga và nhiều nước khác trong đó có nước ta. Điều này là tất yếu, là nhu cầu của dân tộc, của vai trò lớn lao và vị trí lớn lao của văn chương trong quá trình lịch sử phát triển của dân tộc. Gắn bó vào đó như máu thịt, chứ không phải chỉ là quan hệ một chiều, một mặt là chỉ quan sát văn chương thông qua tác phẩm, tác giả và người đọc.
    Đoạn 1 tác giả Long đã hàm ý gói suy nghĩ độc giả bằng từ “có một thời” nó lại không sai nhưng chưa đúng. Bởi tác giả Long chỉ nói một nửa hoặc một phần ba mà giữ lại ba bốn phần để làm mình quan trọng. “có một thời” nghĩ là sao? Nghĩa là hiện nay thế này thế kia, nghĩa là Văn chương để làm gì? Tôi biết cách viết này đang nhằm vào suy tưởng không tích cực cho lắm. Và đúng thế toàn bộ đoạn 1 là cái nói lấp liếng một vế như thế.
    Quay lại đoạn 4 tác giả Long đã đưa ra hai vấn đề xã hội bằng những nhận định, đó là: những nguyên nhân chính mà hết sức chuyên nghiệp như tác giả dùng từ đó là những người làm về kinh tế, sau đó lợi dụng nhu cầu dễ dãi của người đọc; thứ hai là: “nhìn vào các đầu sách” để thấy thị hiếu. Yếu tố tác giả sáng tác, cơ quan chức năng, “tuồn vào cuộc đời những sản phẩm thứ cấp”. Hai điều trên được tác giả nhắc tới trong đoạn 4 như là các kết luận cho việc/cho câu hỏi “tại ai?” của tác giả. Điều đầu tiên ở trên tôi muốn phản biện lại dù đó là thực tế, cũng lại nói là không sai nhưng chưa đúng, thì sự tác động khác đâu mà để họ chiến thắng. Tác động vào người kinh doanh, thị hiếu đọc đâu mà để họ chiến thắng, để họ làm chủ. Quay lại vấn đề phú quý sinh lễ nghĩa. Có phải chúng ta đang nghèo để chưa có lễ nghĩa hay không? Không phải vậy. Người kinh doanh, người đọc giờ đây không như nhận định của ông Long hoàn toàn. Nó không sai nhưng chưa đúng ở chỗ đó. Lại đặt câu hỏi ở vị trí nào, ở không gian và đối tượng nào. Trong khi rất nhiều người đọc có thị hiếu tốt, tích cự, rất nhiều công ty hay có uy tín, tất cả đang lao động cật lực, đang chiến đấu với cái tiêu cực như cái ông Long nhìn ra. Họ có thể chưa chiến thắng hôm nay thì ngay mai họ sẽ chiến thắng. Giờ ông Long nói ra mà không đưa ra giải pháp, không làm từ những việc nhỏ để thay đổi. Không tạo ra sự tác động tích cực nào thì có phải là ông Long đang nói một mà giấu hoặc bỏ đi ba và bốn điều đang tồn tại hay sao.
    Về điểm hai ở trên mà ông Long đã viết ra mà lại còn hỏi mà muốn có câu trả lời cho câu hỏi “tại sao?” Hình như tác giả Long đang bị luẩn quẩn trong suy tư thì phải hay là ông mắc vào đúng căn bệnh mà mình nghĩ ra và áp vào những tác phẩm, tác giả, người đọc là “suy tư tưởng” có thể lắm. Thế nào là “văn chương tự dối mình và dối xã hội” thế nào là “sự dối trá trong xã hội ùa vào văn chương”? Thế nào là “sự sụp đổ của nhân cách”? Mà sao lại chỉ “viết những suy tư, tìm kiếm của con người về chính họ”? mà sao lại “dù khi người cất tiếng nói nó chỉ là của cá nhân”? Hình như tác giả Long không phải là người sáng tác văn chương nên không hiểu được các điều trên đã chưa chính xác.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *