Văn viết khác văn nói

VHSG- Văn nói là lời ăn tiếng nói hàng ngày, là khẩu ngữ (parlando). Người ta nghĩ sao, nói vậy, tuỳ văn cảnh, tuỳ đối tượng và tuỳ ở trạng thái tâm lý, cảm xúc của họ. Văn nói dễ hiểu, gần gũi với đời thường, phù hợp với tính cách người nói và trình độ người nghe.

Vậy nên, không thể lẫn lộn giữa văn viết và văn nói. Có khi nếu là viết thì một đoạn văn, câu văn nào đó được coi là hay, nhưng nếu là nói, thì lại dở, trở nên… buồn cười.

Trong báo chí, có một tình trạng là nhiều người cầm bút đã lẫn lộn, không phân biệt được hai loại văn viết và nói nêu trên. Tình trạng sử dụng khẩu ngữ trong bài viết của mình là phổ biến. Một đoạn viết như thế này có thể tìm thấy ở bất cừ một trang báo nào, ở bất cứ tờ báo nào kể cả một số tờ báo lớn, có uy tín từ lâu: “Tôi lao xe ra khỏi nhà từ sáng sớm. Thời tiết hôm nay hơi bị tuyệt vời. Nghĩ là sẽ đến cơ quan cái đã, lấy thêm mấy tài liệu cho yên tâm. Nhưng thôi, cần gì, xoay xở được. Từ nhà đến cơ quan đâu có gần. Mà cái anh chàng trưởng ban cũng kỳ. Việc quái gì phải quá lo lắng đến mức ấy. Mình chứ đâu phải lũ nhau mới ra trường mà phải cẩn thận…”. Hoặc nữa: “Làm gì ra có. Của quý thì sức mấy mà kiếm được. Thôi đành phải “okie” phương án “sơ cua” vậy. Biết thể nào “sếp” cũng đâu có ưng. Nhưng biết làm quái gì được hơn. Đâm lao thì phải theo lao chứ còn sao nữa…”. Đó không phải là lời lẽ độc thoại nội tâm hay đối thoại của nhân vật trong truyện hoặc trong tiểu thuyết nào, mà ở một bài báo. Văn phong kiểu đó là khẩu ngữ vì rất tuỳ tiện, nghĩ sao nói vậy, như nói chuyện hàng ngày.

Một bài báo viết về việc gia nhập WTO của nước ta với những thời cơ và thách thức: “Đã có bao giờ Việt Nam ở vào vận hội lớn trong việc làm ăn và phát triển kinh tế như lúc này. Cũng làm gì có nhiều thách thức lớn như sắp tới. Nhưng không sao. Càng khó khăn, càng thử thách, chúng ta càng không ngán. Mà việc gì phải ngán? Ngán thì còn làm ăn được gì…”. Không thể hiểu nổi một đoạn văn như thế lại có thể được đăng mà không hề được biên tập. Đó là khẩu ngữ, chứ không phải văn viết. Phải sửa lại: “Chưa bao giờ Việt Nam gặp vận hội lớn đồng thời có nhiều thách thức trong sự nghiệp phát triển kinh tế như lúc này. Nhưng chúng ta biết chấp nhận. Càng khó khăn, càng thử thách, chúng ta càng có dịp rèn luyện bản lĩnh để vượt qua…”.

Một đoạn trong bài báo khác: “Đã năm lần bảy lượt tôi phôn đến gặp ông “sếp” ở Công ty đề nghị gặp để làm việc nhưng không được ông ta “okie”. Lúc thì bảo bận, lúc lại nói sắp đi công tác gấp. Tôi tìm kiếm hoài suốt cả tháng kiên nhẫn chờ đợi, mong gặp bằng được. Nhưng ông ta vẫn mất hút con mẹ hàng lươn. Đúng là ông ta đã lẩn tránh tôi còn hơn cả trạch”. Rõ là một thứ khẩu ngữ quá tuỳ tiện, thiếu nghiêm túc. Có lẽ tác giả bài báo trên cho rằng đang nói về một nhân vật thuộc loại tiêu cực, cần phê phán nên đã tìm đến những từ ngữ không mấy lịch sự để thể hiện nội dung thông tin của mình. Những từ như “phôn” (thay cho “gọi điện thoại”), “okie” (thay cho “đồng ý” hoặc “chấp thuận”), “mất hút con mẹ hàng lươn” (thay cho “mất hút, không hề hồi âm” hoặc “ông ta vẫn cố tình lảng tránh”)…

Để giữ uy tín cho tờ báo và tác giả, tôi xin không nêu cụ thể những bài báo trên cùng người viết. Nhưng tình trạng viết lách bằng lối văn khẩu ngữ như trên đang có khuynh hướng gia tăng. Rất cần được cảnh báo và khắc phục.

Khác với văn nói, văn viết mang tính chất hành chính hoặc báo chí nên cách viết phải bảo đảm tính khúc chiết, trong sáng, mạch lạc, tiết kiệm ngôn từ mà giàu lượng thông tin.

NGUYỄN ĐÌNH SAN

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *